Değişen Öğretim Programında Değişmeyen Gereklilik: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Bilimin ve Bilimsel Sorgulamanın Doğası Açısından Değerlendirilmesi

Öz

BBu araştırmanın amacı, 2024 yılında güncellenen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nda bilimin doğası ve bilimsel sorgulamanın doğası bileşenlerine ne düzeyde yer verildiğini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseni kullanılarak yürütülmüştür. Veriler, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan öğretim programından elde edilmiştir. Analiz sürecinde, bilimin doğası ve bilimsel sorgulamanın doğasına ilişkin temaları kapsayan iki ayrı analiz çerçevesi kullanılarak programdaki öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, bilimin doğası temalarından "deneysellik" ve "tahmin-teorik kabuller"e daha fazla yer verildiğini; "teoriler ve kanunlar" ile "sosyal ve kültürel etkiler" temalarının ise sınırlı düzeyde ele alındığını ortaya koymuştur. Bilimsel sorgulamanın doğası açısından ise "bir soruyla başlama" ve "çeşitli bilimsel yöntemler" temalarının öne çıktığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, bazı temaların ve kodların programda hiç yer almadığı tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, programın bilimin doğası ve bilimsel sorgulamanın doğası bileşenlerini daha dengeli ve bütüncül şekilde kapsayacak şekilde düzenlenmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Bu çalışmanın, öğretim programlarının iyileştirilmesi ve bilimsel okuryazarlık odaklı eğitim anlayışına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• bilimsel okuryazarlık
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• bilimin doğası
• bilimsel sorgulamanın doğası
• fen öğretim programı

The Unchanging Necessity in a Changing Curriculum: An Evaluation of the Türkiye Century Maarif Model in Terms of the Nature of Science and Scientific Inquiry

Abstract

The aim of this study is to examine the extent to which the components of the nature of science (NOS) and the nature of scientific inquiry (NOSI) are incorporated into the Science Curriculum of the Türkiye Century Maarif Model, updated in 2024. The study was conducted using a qualitative research design, specifically document analysis. The data were obtained from the science curriculum published by the Ministry of National Education. During the analysis process, learning outcomes and process components within the curriculum were evaluated using two distinct analytical frameworks developed for NOS and NOSI themes. The findings revealed that, among the NOS themes, greater emphasis was placed on “empiricism” and “theoretical assumptions,” whereas themes such as “theories and laws” and “social and cultural influences” were addressed to a limited extent. Regarding NOSI, the themes of “beginning with a question” and “variety of scientific methods” were found to be more prominent. However, it was also determined that certain themes and codes were entirely absent from the curriculum. Based on these results, suggestions were presented to improve the curriculum to more comprehensively and evenly cover NOS and NOSI components. This study is expected to contribute to the enhancement of curriculum development processes and promote a science education approach focused on scientific literacy.

Keywords

• scientific literacy
• science curriculum
• nature of science
• nature of scientific inquiry
• the Century of Türkiye Education Model

Kaynakça

1. Akerson, V. L., Buck, G. A., Donnelly, L. A., Nargund-Joshi, V., & Weiland, I. S. (2011). The importance of teaching and learning nature of science in the early childhood years. Journal of Science Education and Technology, 20, 537-549.
2. Akpınar, E., Yıldız, E., Tatar, N., & Ergin, Ö. (2009). Students’ attitudes toward science and technology: An investigation of gender, grade level, and academic achievement. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 1(1), 2804-2808.
3. Antink-Meyer, A., Bartos, A. S., Lederman, J., & Lederman, N. G. (2016). Using science camps to develop understandings about scientific inquiry-Taiwanese students in a U.S. summer science camp. International Journal of Science and Mathematics Education, 14(1), 29-53.
4. Aslan, O. (2009). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin bilimin doğası hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerin sınıf uygulamalarına yansımaları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
5. Başar, T. (2021). 2018 fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan kazanımların bilimsel süreç becerileri açısından analizi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 218-235.
6. Bayrak, B., & Münire Erden, A. (2007). Fen bilgisi öğretim programının değerlendirilmesi. Kastamonu Education Journal, 15(1), 137-54.
7. Bell, R. L., & Clair, T. L. (2015). Too little, too late: Addressing nature of science in early childhood education. Research in Early Childhood Science Education (pp.125-141). Springer.
8. Bruner, J. S. (2009). The process of education. Harvard University Press.

9. Gömleksiz, M. N., & Bulut, İ. (2007). Yeni fen ve teknoloji dersi öğretim programının uygulamadaki etkililiğinin değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(32), 76- 88.
10. Chu, S. K. W., Reynolds, R. B., Tavares, N. J., Notari, M., & Lee, C. W. Y. (2021). 21st century skills development through inquiry-based learning from theory to practice. Springer International Publishing.
11. Cofré, H., Núñez, P., Santibáñez, D., Pavez, J. M., Valencia, M., & Vergara, C. (2019). A critical review of students’ and teachers’ understandings of nature of science. Science & Education, 28, 205-248.
12. Çakıcı, Y. (2009). Fen eğitiminde bir ön koşul: Bilimin doğasını anlama. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 29(29), 57-74.
13. Dereli, F. (2016). 6. sınıf dünya ve evren konu alanına uyarlanmış bilimin doğası kazanımlarının akıllı tahta etkinlikleri ile öğretimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
14. Doğan, N., Çakıroğlu, J., Bilican, K., & Çavuş, S. (2009). Bilimin doğası ve öğretimi. Pegem Akademi.
15. Dogan, N., Tosunoğlu, Ç. H., Özer, F.,. & Akkan, B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin bilimsel sorgulama görüşleri: Cinsiyet, sınıf düzeyi ve okul türü değişkenlerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 162-189.
16. Durant, J. (1993). What is scientific literacy? In J. Durant & J. Gregory (Eds.), Science and culture in Europe (pp. 129–137). Science Museum.
17. Erdoğan, M. N., & Köseoğlu, F. (2012). Ortaöğ retim fizik, kimya ve biyoloji dersi öğ retim programlarının bilimsel okuryazarlık temaları yönünden analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(4), 2889-2904.
18. Erduran, S., & Dagher, Z. (2014). Reconceptualizing the nature of science for science education: Scientific knowledge, practices and other family categories. Springer.
19. Gündüz, Ş., & Doğan, Ö. K. (2021). Lise son sınıf öğrencilerin bilimsel sorgulama anlayışları: Farklı lise türlerinin karşılaştırılması. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 21-48.
20. Hançer, A. H., Şensoy, Ö., & Yıldırım, H. İ. (2003). İlköğretimde çağdaş fen bilgisi öğretiminin önemi ve nasıl olması gerektiği üzerine bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 80-88.
21. Hanuscin, D.L., Akerson, V. L., & Phillipson-Mower, T. (2006). Integrating nature of science instruction into a physical science content course for preservice elementary teachers: NOS views of teaching assistants. Science Education, 90(5), 912-935.doi:10.1002/sce.20149.
22. İrez, S. (2008). Nature of science as depicted in turkish biology textbooks. Science Education, 3(93), 422-427.
23. Jenkins, E. W. (1994). Scientific literacy. In T. Husén & T. N. Postlethwaite (Eds.), The international encyclopedia of education (2nd ed., Vol. 9, pp. 5349–5354). Pergamon.
24. Kantekin, E., & İrez, S. (2021). Orta öğretim fizik, kimya, biyoloji dersi öğretim programlarının bilimsel okuryazarlık boyutları açısından incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 56-78.
25. Erdaş-Kartal, E., Karabaş, Y., Kaya, E. N., & Hartamacı, S. (2024). Analysing science textbooks in terms of inquiry levels of activities and the nature of scientific inquiry. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 250-262.
26. Kıvanç, H., & Aydın, A. (2020). Türkiye ve Yeni Zelanda fen öğretim programlarının bilimin doğası açısından karşılaştırılması. İlköğretim Online, 19(3), 1311–1326.
27. Klopfer, L. E. (1969). The teaching of science and the history of science. Journal of Research in Science Teaching, 6(1), 87–95.
28. Kuhn, D. (2005). Education for thinking. Harvard University Press.
29. Kurt, G. (2022). The inclusion of the nature of science in Turkish science curriculum [Unpublished master’s thesis]. Boğaziçi University.
30. Laugksch, R. C. (2000). Scientific literacy: A conceptual overview. Science Education, 84(1), 71–94.
31. Leblebicioğlu, G., Metin, D., & Yardımcı, E. (2012). Bilim danışmanlığı eğitiminin fen ve matematik alanları öğ retmenlerinin bilimin doğasını tanımalarına etkisi. Eğitim ve Bilim, 37(164), 57- 70.
32. Leblebicioglu, G., Metin, D., Capkinoglu, E., Cetin, P. S., Dogan, E. E. & Schwartz, R. (2017). Changes in students’ views about nature of scientific inquiry at a science camp. Science & Education, 26(7-9), 889-917.
33. Lederman N. G. (1992). Students’ and teachers’ conceptions of the nature of science: a review of the research, Journal of Research in Science Teaching, 29(4), 331-359. https://doi.org/10.1002/ tea.3660290404
34. Lederman, N. G. (2007). Nature of science: Past, present, and future. In S. K. Abell & N. G. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 831–879). Lawrence Erlbaum
35. Associates. Lederman, N. G., Lederman, J. S., & Antink, A. (2013). Nature of science and scientific inquiry as contexts for the learning of science and achievement of scientific literacy. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 1(3), 138–147.
36. Lederman, N. G., & Lederman, J. S. (2014). Research on teaching and learning of nature of science. In Handbook of research on science education (Vol. II,pp. 600-620). Routledge.
37. Lederman, N. G., Antink, A., & Bartos, S. (2014). Nature of science, scientific inquiry, and socioscientific issues arising from genetics: A pathway to developing a scientifically literate citizenry. Science & Education, 23(2), 285-302.
38. Lederman, N. G., Lederman, J. S., Bartos, S. A., Bartels, S. L., Meyer, A. A., & Schwartz, R. S. (2019a). A comprehensive, critical review of twenty years of NOS research: Looking for patterns and trends. Journal of Research in Science Teaching, 56(6), 752–768.
39. Lederman, J., Lederman, N. G., Bartels, S., & Jimenez, J. (2019b). An international collaborative investigation of beginning seventh grade students’ understandings of scientific inquiry: Establishing a baseline. Journal of Research in Science Teaching, 56(4), 486-515.
40. Mesci, G., & Schwartz, R. S. (2017). Changing pre-service science teachers’ views of nature of science: Why some conceptions may be more easily altered than others. Research in Science Education, 47(2), 329-351.
41. Mesci, G., Cavus-Gungoren, S., & Yesildag-Hasancebi, F. (2020). Investigating the development of pre- service science teachers’ NOSI views and related teaching practices. International Journal of Science Education, 42(1), 50-69.
42. Mesci, G., & Erdas-Kartal, E. (2021). STEM-based nos teaching on 7th grade students’ nos views. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 16(3), 272-298.
43. Metin-Peten, D. (2022). Influence of the argument-driven inquiry with explicit-reflective nature of scientific inquiry intervention on pre-service science teachers’ understandings about the nature of scientific inquiry. International Journal of Science and Mathematics Education, 20(5), 921-941.
44. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Fen bilimleri dersi 3., 4., 5., 6., 7., 8. sınıf öğretim programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325 Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Fen bilimleri dersi öğretim programı (3-8. sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/
46. Morgan, H. (2022). Conducting a qualitative document analysis. The Qualitative Report, 27(1), 64- 77. https://doi.org/10.46743/2160-3715
47. Muşlu, G. (2008). İlköğretim 6. sınıf öğrencilerinin bilimin doğasını sorgulama düzeylerinin tespiti ve çeşitli etkinliklerle geliştirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
48. National Science Teachers Association. (2000). NSTA position statement: The nature of science. https://www.nsta.org/nstas-official-positions/nature-science
49. Next Generation Science Standards in the United States [NGSS Lead States] (2013). Next generation science standards: For states, by states. The National Academy Press.
50. Neuendorf, K. A. (2002). The content analysis guidebook. SAGE Publications.
51. Özden, M., & Cavlazoğlu, B. (2015). İlköğretim fen dersi öğretim programlarında bilimin doğası: 2005 ve 2013 programlarının incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 40–65.
52. Özer, F., Doğan, N., Yalaki, Y., Irez, S., & Çakmakci, G. (2021). The ultimate beneficiaries of continuing professional development programs: Middle school students’ nature of science views. Research in Science Education, 51, 757-782.
53. Park, H., Nielsen, W., & Woodruff, E. (2014). Students’ conceptions of the nature of science: Perspectives from Canadian and Korean middle school students. Science & Education, 23, 1169-1196.
54. Resnick, L. B. (1987). Education and learning to think. National Academies Press.
55. Ryan, A. G., & Aikenhead, G. S. (1992). Students’ preconceptions about the epistemology of science. Science Education, 76(6), 559–580.
56. Senler, B. (2017). Examination of pre-service science teachers’ science teaching self-efficacy beliefs and views about scientific inquiry. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 3(2), 50-59.
57. Solomon, J. (1987). Social influences on the construction of pupils’ understanding of science. Studies in Science Education, 14(1), 63–82.
58. Şardağ, M., Aydın, S., Kalender, N., Tortumlu, S., Çiftçi, M., & Perihanoğlu, G. (2014). Bilimin doğasının ortaöğ retim fizik, kimya ve biyoloji yeni öğ retim programlarında yansıtılması. Eğitim ve Bilim, 39(174), 233-248.
59. Türkmen, L., & Yalçın, M. (2009). Bilimin doğası ve eğitimdeki önemi. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 29, 57-74.
60. Tyler, R. W. (2013). Basic principles of curriculum and instruction. D. J. Flinders & S. J. Thornton (Eds.), In The curriculum studies reader (4th ed., pp. 60–68). Routledge.
61. Yang, I. H., Park, S. W., Shin, J. Y., & Lim, S. M. (2017). Exploring Korean middle school students’ view about scientific inquiry. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 13(7), 3935-3958.
62. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.