An Evaluation of the 2024 Secondary School Turkish Curriculum in Terms of Reading Skills Based on Teachers’ Perspectives

Yıl 2025, Cilt: 54 Sayı: 1, 61 - 100, 24.12.2025

Hasan Kurnaz , Bayram Çelikkıran

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1699862

Öz

Teachers’ perspectives on educational programs constitute an important source of data in program evaluation. Through their assessment of a program’s feasibility, effectiveness, and efficiency, they play a crucial role in identifying its strengths and aspects that require improvement. The purpose of this study is to evaluate the 2024 Middle School Turkish Language Curriculum, developed within the framework of the Century of Türkiye Maarif Model, based on teachers’ opinions with a focus on reading skills. In this study, the program was examined at the 5th-grade level in terms of context, input, and process, based on the CIPP (Context, Input, Process, and Product) model developed by Stufflebeam (2003). A phenomenological design was employed to explore the perspectives and experiences of Turkish language teachers. The study group consisted of 27 teachers, selected through maximum variation sampling. Data were collected using a semi-structured interview form developed by the researchers, and the information obtained from the interviews was analyzed through thematic analysis. The findings indicated that teachers’ evaluations primarily focused on the input dimension. They tended to emphasize the texts and activities in the textbook rather than the curriculum itself, interpreting the program largely through these elements. In the context evaluation, teachers generally found the program functional; however, they criticized its content density, as well as aspects related to language and presentation. In the process evaluation, crowded classrooms, limited instructional time, and low student proficiency levels were identified as factors hindering effective implementation. In the input evaluation, insufficient student readiness and the length and quality of texts and activities were also reported as challenges affecting instruction. Based on the results, several recommendations were proposed to enhance teachers’ curriculum literacy and methodological competence, and to improve the overall quality of instructional materials and the curriculum.

Anahtar Kelimeler

curriculum evaluation , CIPP model , teacher perspectives , The Century of Türkiye Education Model , curriculum for Turkish language , reading skills

Okuma Becerisi Açısından 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın Öğretmen Görüşleriyle Değerlendirilmesi

Öz

Öğretmenlerin programlara yönelik görüşleri program değerlendirme süreci için önemli veriler sunmaktadır. Öğretmenler, programın uygulanabilirliği, etkililiği ve verimliliğini değerlendirerek programın güçlü yönleri ile geliştirilmesi gereken alanlarının belirlenmesine katkı sağlayabilir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında geliştirilen 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nı okuma becerisi açısından, öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirmektir. Araştırmada program, Stufflebeam (2003) tarafından geliştirilen CIPP (bağlam, girdi, süreç ve ürün) modeli esas alınarak 5. sınıf düzeyinde bağlam, girdi ve süreç yönleriyle incelenmiştir. Türkçe öğretmenlerinin bakış açısını ve deneyimlerini belirlemeyi hedefleyen bu araştırmada fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 27 Türkçe öğretmeninden oluşmaktadır. Katılımcılar, maksimum çeşitlik örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Veriler, araştırmacıların geliştirdiği yarı-yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmış, görüşmelerden elde edilen bilgiler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular; öğretmenlerin değerlendirmelerinde ağırlıklı olarak girdi boyutuna odaklandıklarını, öğretim programından ziyade ders kitabındaki metin ve etkinliklere önem verdiklerini ve programı bu unsurlar çerçevesinde yorumladıklarını göstermiştir. Bağlam değerlendirmesinde öğretmenler programı genel olarak işlevsel bulmuş; ancak içerik yoğunluğu ile dil ve anlatım bakımından eleştirilerde bulunmuştur. Süreç değerlendirmesinde ise kalabalık sınıflar, yetersiz ders süresi ve düşük öğrenci yeterliklerinin uygulamayı zorlaştırdığı belirtilmiştir. Girdi değerlendirmesinde öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerinin yetersizliği, metin ve etkinliklerin uzunluğu ve nitelik açısından yetersizlikleri öğretimi güçleştiren etkenler arasında sayılmıştır. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin program okuryazarlığı ve yöntem bilgilerini artırmaya, ders materyalleri ile öğretim programının niteliğini geliştirmeye yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

program değerlendirme , CIPP modeli , öğretmen görüşü , Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli , Türkçe dersi öğretim programı , okuma becerisi

Kaynakça

• Adamson, B., & Morris, P. (2014). Comparing curricula. In M. Bray, B. Adamson, & M. Mason (Eds.), Comparative education research: Approaches and methods (2nd ed., pp. 71-93). Springer.
• Akpınar, B., & Köksalan, B. (2024). Eğitimde maarif ve müfredat yenileme ihtiyacı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli üzerinden teorik bir analiz. Journal of History School, 68, 27-48.
• Arslan, A., & Engin, A. O. (2019). 5. sınıf Türkçe dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(5), 19-39.
• Avcı, İ. N., & Tepeli, Y. (2022). Türkçe dersi öğretim programı bağlamında 5. sınıf Türkçe dersi öğretimine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 26, 99- 124. https://doi.org/10.29000/rumelide.1073849
• Ayhan, Y. Z. (2021). Ortaöğretim dil ve anlatım dersi (9–12. sınıflar) öğretim programının Stufflebeam’in CIPP modeli çerçevesinde öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 505– 526.
• Aytaş, G., & Kardaş, D. (2014). Dezavantajlı öğrencilerin okuma anlama gelişimleri. Electronic Turkish Studies, 9(11), 79-92. http://dx.doi. org/10.7827/TurkishStudies.7493
• Aziz, S., Mahmood, M., & Rehman, Z. (2018). Implementation of CIPP model for quality evaluation at school level: A case study. Journal of Education and Educational Development, 5(1), 189-206.
• Bıçak, N., & Alver, M. (2018). 2018 Türkçe dersi öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2480-2501.
• Bilge, H. (2015). Ortaokul öğrencilerinin akıcı okuma becerilerinin çeşitli değişkenlere göre karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Üniversitesi.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088 706qp063oa
• Calp, M., & Aslan, F. (2019). Dil-anlatım ve Türk edebiyatı dersleri 2011 ile 2018 Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programlarının karşılaştırılması ve değerlendirilmesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 357-369.
• Coşkun, Y. D. (2024). 2024 öğretim programları inceleme raporu. Eğitim Reformu Girişimi (ERG). https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/ uploads/2024/08/2024-Ogretim-Programlari-Inceleme-Raporu.pdf
• Creswell, J. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
• Çeçen, M. A., & Kurnaz, H. (2015). Ortaokul Türkçe dersi öğrenci çalışma kitaplarındaki tema değerlendirme soruları üzerine bir araştırma. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi Hüseyin Hüsnü Tekışık Özel Sayısı, (1), 109-132.
• Dağaşan, E. (2023). Türkçe/Türk dili ve edebiyatı eğitim programlarının “süreç” aşamasının CIPP modeli kapsamında öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. EKEV Akademi Dergisi, 2023, 138–154. https://doi. org/10.17753/sosekev.1363887
• Demirel, Ö. (2012). Eğitimde program geliştirme (19. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Dilekçi, A. (2022). Türkçe ders kitaplarının nitelik yönünden değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1310-1328. https://doi.org/10.24315/ tred.978264
• Dinçer, B. (2013). 7. sınıf İngilizce öğretim programının Stufflebeam’in bağlam-girdi-süreç-ürün (CIPP) modeline göre değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
• Diren, E. (2010). Türkçe öğretim programı 8. sınıf okuma alanı kazanımlarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Ankara ili örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Durukan, E. (2013). Öğretmen görüşleri açısından Türkçe dersi öğretim programı kazanımları. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 1-14.
• Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M., & Kesman, M. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3), 1-19.
• Eminoğlu, N. (2020). Okuma ve yazma alışkanlığı kazandırma yeterliliği açısından Türkçe öğretim programının değerlendirilmesi. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 3(1), 307-318.
• Epçaçan, C., & Erzen, M. (2022). Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programının öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi (CIPP modeline göre bir değerlendirme). Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(22), 365–382. https://doi.org/10.55605/ejedus.1195202
• Erden, B. (2014). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programında konuşma eğitimine yönelik olarak önerilen yöntem/tekniklere ilişkin öğretmen görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Ersoy, M., & Kurga, H. (2017). 5. sınıf Türkçe dersi öğretim programında yer alan okuma öğrenme alanı kazanımlarına ilişkin öğretmen görüşleri. E-International Journal of Educational Research, 8(3), 88-100.
• Ertekin, E., & Bozkurt, B. Ü. (2020). Türkçe dersi öğretim programlarını değerlendirmeye yönelik araştırma bulgularının incelenmesi: Bir metasentez çalışması. Journal of Language Education and Research, 6(2), 613-634. https://doi.org/10.31464/jlere.767806
• Gürsoy, H. C., Moralı, G., & Göçer, A. (2022). Lisansüstü eğitim alan Türkçe öğretmenlerine göre metin işleme sürecinde karşılaşılan sorunlar. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1398-1425. https://doi.org/10.35675/ befdergi.1161718
• Güven, A. Z. (2011). İlköğretim II. kademe Türkçe dersi öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (29), 121-133.
• Kahramanoğlu, R. (2019). Öğretmenlerin öğretim programı okuryazarlığına yönelik yeterlik düzeyleri üzerine bir inceleme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(65), 827-840. https://doi.org/10.17719/ jisr.2019.3495
• Kaplan, K., & Demir, M. (2023). Türkçe dersi öğretim programının (2019) bağlam-girdi-süreç-ürün (CIPP) modeli ile değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 770-785. https://doi.org/10.24315/tred.1125160
• Karakoç Öztürk, B. (2016). Yazma becerisine ilişkin süregelen uygulamaların Türkçe dersi öğretim programı (2006) çerçevesinde değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 1921- 1945. Karakoç Öztürk, B. & Alyaprak, A. M. (2024). 2019 ve 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarının eğitim programı ögeleri açısından değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1122-1158.
• Karatay, H., & Dilekçi, A. (2020). Türkçe öğretmenlerine göre öğrencilerin okuma alışkanlıkları. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 8(2), 1-24.
• Kardaş, N. M. (2016). Türkçe öğretmenlerinin 2006 Türkçe öğretim programı çerçevesinde hazırlanan ders kitaplarıyla ilgili görüşleri, programa yönelik eleştirileri ve yeni programdan beklentileri. International Journal of Social Science, 50, 233-246.
• Kavan, N., & Sarikaya, B. (2024). Türkçe dersi öğretim programının CIPP modeline göre değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 227-245.
• Kaya, M., & Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 Türkçe dersi öğretim programının karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108-146.
• Kayahan Yüksel, D., & Geçimli, M. (2023). İlköğretim ikinci kademe Türkçe dersi öğretim programı nasıl uygulanıyor? Program ögeleri bağlamında öğretmen görüşlerine dayalı bir incelenme. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 986-1005.
• Kayhan, E., & Gürol, M. (2019). Türkçe öğretim programı (2017)’nın Stufflebeam’in (CIPP) modeline göre değerlendirilmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 4(1), 48-67.
• Kayman, F., & Elkatmış, V. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programının karşılaştırılması. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 61-87. https://zenodo.org/ record/13822842
• Kırs, F., & Kinay, İ. (2022). Ortaokul öğrencilerinin okuma alışkanlığına ilişkin Türkçe öğretmenlerinin görüşleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (26), 322-349. https://doi.org/10.29000/ rumelide.1073930
• Kurnaz, H. (2021). A critical perspective on the removal of the teacher’s guidebooks from the curriculum. Education Quarterly Reviews, 4, 36-46.
• Mertens, D. M., & Wilson, A. T. (2019). Program evaluation theory and practice (2nd ed.). Guilford Publications.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2006). İlköğretim Türkçe dersi (6, 7, 8. sınıflar) öğretim programı. Devlet Kitapları Müdürlüğü.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Mutlu, H. H., Süğümlü, Ü., & Çinpolat, E. (2019) Türkçe dersi öğretim programı (2018) temelinde hazırlanan ortaokul Türkçe ders kitaplarının öğretmen görüşleriyle değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 48(224). 101-121.
• Oflaz, M., Diker Coskun, Y., & Bolat, Ö. (2022). The effects of the technologyıntegrated writing lessons: CIPP model of evaluation. Turkish Online Journal of Educational Technology-TOJET, 21(1), 157-179.
• Ornstein, A. C., & Hunkins F. P. (2018). Curriculum: Foundations, principles, and ıssues. Pearson.
• Özdaş, F., & Kavan, N. (2024). Türkçe dersi öğretim programına yönelik bir ihtiyaç analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1126-1140. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1471722
• Özkan, Y. Ö., & Özkan, M. (2025). Decoding teachers’ dilemma: Unveiling the real obstacles to implementing formative assessment in the classroom. Journal of Qualitative Research in Education, (41), 95-118. https://doi.org/10.14689/enad.41.2062
• Paksoy, E. N., & Cinoğlu, M. (2021). Okul öncesi eğitim programının Stufflebeam (CIPP) program değerlendirme modeli ile incelenmesi. Journal of Pure Social Sciences, 2(3), 48–76.
• Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2021). Örnekleriyle eğitimde program değerlendirme. Anı Yayıncılık.
• Stufflebeam, D. L. (2003). The CIPP model for evaluation. In: Kellaghan, T., Stufflebeam, D. L. (Ed.) International handbook of educational evaluation. kluwer international handbooks of education, (pp.31-62). Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-94-010-0309-4_4
• Susar Kırmızı, F., & Akkaya, N. (2010). Yeni Türkçe dersi öğretim programının uygulamasına ilişkin olarak branş öğretmenlerinin görüşleri. Millî Eğitim Dergisi, 40(185), 33-47.
• Şimşek, H. (2019). Yenilenen 5. sınıf Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının gerçekleşebilirliğine ilişkin Türkçe öğretmenlerinin görüşleri: (Kocaeli ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Taba, H. (1962). Curriculum development: Theory and practice. Harcourt Brace Jovanovich.
• TEDMEM. (2024). Türk Eğitim Derneği “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” ortak metni ve taslak öğretim programlarına ilişkin değerlendirmeler. https:// tedmem.org/storage/writes/May2024/jRig4W4mjT6skSOcRARS.pdf
• Uşun, S. (2016). Eğitimde program değerlendirme süreçler, yaklaşımlar ve modeller (2. baskı). Anı Yayıncılık.
• Ünver, G. (2021). Program çalışmaları için öğretmen eğitimi. Öğretmen Eğitimi ve Öğretim, 2(2), 30–55.
• Worthen, B. R., Sanders, J. R., & Fitzpatrick, J. L. (1997). Program evaluation. Alternative approaches and practical guidelines, (2nd ed., pp. 42-47). Pearson.
• Yalçın, N., & Özyurt, M. (2021). Okul öncesi eğitim programının CIPP modeline göre öğretmen görüşleri bağlamında değerlendirilmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 140–164.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, F., & Karakoç Öztürk, B. (2009). Türkçe dersi öğretim programının ölçme değerlendirme ögesi hakkında öğretmen görüşleri. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(37), 92-108.
• Yıldırım, K., Kandemir, E., Çınar, Z., & Durak, M. (2017). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe dersi öğretim programına yönelik görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi. 5(2), 135-154.
• Yüksel, İ., & Sağlam, M. (2014). Eğitimde program değerlendirme. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Zhang, G., Zeller, N., Griffith, R., Metcalf, D., Williams, J., Shea, C., & Misulis, K. (2011). Using the context, input, process, and product evaluation model (CIPP) as a comprehensive framework to guide the planning, implementation, and assessment of service-learning programs. Journal of Higher Education Outreach and Engagement, 15(4), 57-84.