2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı Öğrenme Çıktılarının Kapsayıcı Eğitim İlkeleri Açısından İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 227 - 250, 30.11.2025

Süleyman Temur

https://doi.org/10.21666/muefd.1635593

Öz

Kapsayıcı eğitim, duvarlar yerine köprüler inşa eden ve farklılığı ne olursa olsun tüm bireylerin eğitim sistemine dahil edilmesini öngören bir yaklaşımdır. Sosyal bilgiler dersi ise toplumsal yaşamda yer alabilmek için gerekli değer, beceri ve tutumları kazandırmayı amaçlayan bir ders olmasıyla kapsayıcı eğitimle birçok ortak paydada buluşmaktadır. Bu bağlamda 2024 yılında güncellenen Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yer alan öğrenme çıktıları kapsayıcı eğitim ilkeleri açısından incelenmiştir. Amaç, yenilenen öğretim programının kapsayıcı eğitim ilkeleri açısından ne kadar uyumlu olduğunu ve hangi alanlarda geliştirilebileceğini belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve veriler doküman analizi yoluyla toplanmıştır. Veriler, içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgulara göre, 4.sınıfta 6, 5.sınıfta 8, 6.sınıfta 7 ve 7.sınıfta 9 olmak üzere toplam 30 öğrenme çıktısının kapsayıcı eğitim ile ilişkilendirilmiştir. Bu öğrenme çıktılarının en fazla "Birlikte Yaşamak", "Yaşayan Demokrasimiz", "Teknoloji ve Sosyal Bilimler" ve "Evimiz Dünya" öğrenme alanlarında yer aldığı görülmüştür. Bu bağlamda 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nın, öğrenme çıktıları ve öğrenme alanları bakımından kapsayıcı eğitim ile yakın ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular ışığında, programın değer, beceri, yetkinlik, özel ve genel amaç boyutlarının da kapsayıcı eğitim ilkeleri açısından incelenmesi ve programın bu ilkelerle daha fazla uyumlu hale getirilmesi için çalışmalar yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kapsayıcı Eğitim , 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı , Öğrenme Çıktıları , Öğrenme Alanı

Etik Beyan

“2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı Öğrenme Çıktılarının Kapsayıcı Eğitim İlkeleri Açısından İncelenmesi” adlı çalışma etik kurul izni gerektiren çalışmalar kategorisinde yer almamaktadır.

Examination of the 2024 Social Studies Curriculum Learning Outcomes from the Perspective of Inclusive Education Principles

Öz

Inclusive education is an approach that builds bridges instead of walls and envisions the inclusion of all individuals in the education system, regardless of their differences. The social studies course, on the other hand, has many common denominators with inclusive education as it is a course that aims to provide the necessary values, skills and attitudes to take part in social life. In this context, the learning outcomes in the Social Studies Curriculum, which was updated in 2024, were examined in terms of inclusive education principles. The aim is to determine how compatible the renewed curriculum is with the principles of inclusive education and in which areas it can be improved. Qualitative research method was used in the study and data were collected through document analysis. The data were analyzed using content analysis method. According to the findings, a total of 30 learning outcomes, 6 in Grade 4, 8 in Grade 5, 7 in Grade 6 and 9 in Grade 7, were associated with inclusive education. These learning outcomes were mostly found in the learning areas of “Living Together”, “Our Living Democracy”, “Technology and Social Sciences” and “Our Home is the World”. In this context, it was determined that the 2024 Social Studies Curriculum is closely related to inclusive education in terms of learning outcomes and learning areas. In the light of these findings, it is recommended that the values, skills, competencies, specific and general purpose dimensions of the program should be examined in terms of inclusive education principles and studies should be carried out to make the program more compatible with these principles.

Anahtar Kelimeler

Inclusive Education , 2024 Social Studies Curriculum , Learning Outcomes , Learning Area

Kaynakça

• Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. (2006). Improving schools, developing inclusion. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203967157
• Amor, A., Hagiwara, M., Shogren, K., Thompson, J., Verdugo, M., Burke, K., & Aguayo, V. (2018). International perspectives and trends in research on inclusive education: a systematic review. International Journal of Inclusive Education, 23(12), 1277-1295. DOI: 10.1080/13603116.2018.1445304
• Anderson, L. S., & Devine M. E. (2018). Including youth of all abilities. In Peter A. Witt & Linda L. Caldwell (Eds., 2. Edition), Youth development principles and practices in out of school time settings. Urbana: Sagamore Venture.
• Arduin, S. (2015). A review of the values that underpin the structure of an education system and its approach to disability and inclusion. Oxford Review of Education, 41(1), 105–121. http://dx.doi.org/10.1080/03054985.2015.1006614
• Aygül, H. H. (2018). Eğitime erişim, yoksulluk ve formel / enformel iş gücü olarak üniversite gençliği: “İstihdam için mi eğitim? Eğitim için mi istihdam?” OPUS International Journal of Society Researches, 8(1), 58-87. https://doi.org/10.26466/opus.354859
• Banks, J. A. & Nguyen, D. (2008). Diversity and citizenship education: Historical, theoretical and philosophical issues. In L.S. Levstik & C. A. Tyson (Eds.), Handbook of researc in social studies education (pp. 137-151). Routledge.
• Baykara Özaydınlık, K. (2019). Kapsayıcı eğitime giriş. İçinde P. O. Taneri (Ed.), Kuramdan uygulamaya kapsayıcı eğitim (s.1-23). Pegem Akademi.
• Bayram, B. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik algı ve uygulamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
• Bérubé, F. M. (2003). Citizenship and disability. Dissent, 50(2), 52-57.
• Bogdan, R. C., & Biklen, S. K. (1992). Qualitative research for education: An introduction to theory and methods. Allyn and Bacon.
• Bozkaya, H. (2020). 5. Sınıf sosyal bilgiler dersi etkin vatandaşlık ünitesinin göçmen çocukların vatandaşlık bilinç düzeyleri üzerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi. Bülbül, N. T., & Sakız, H. (2020). Almanca öğretim programının kapsayıcı eğitim İlkeleri etrafında yeniden düzenlenmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 9(27), 879-909.
• Büyükhan, M., & Karagöl, E. T. (2021). Suriyeli çocukların eğitime erişimi önündeki engeller: Ankara ili örneği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(3), 941-972.
• Center for Civic Education. (1994). National standarts for civics and goverment. Center for Civic Education.
• Chatterjee, S. (2021). Inclusive education: A reality today. In S. K. Roy ve J. Mete (Eds.), Inclusive education: Need of the hour (pp. 15-22). Red’Shine Publication.
• Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: choosing among five traditions (2th Edition). Sage.
• Dryden-Peterson, S., & Adelman, E. (2016). Inside Syrian refugee schools: making room for refugees in second shifts. Brookings Blog. https://www.brookings.edu/articles/inside-syrian-refugee-schools-making-room-for-refugees-in-second-shifts/
• Education Commission (2016). The learning generation: investing in education for a changing world. UNESCO. Learning_Generation_Full_Report.pdf (Erişim Tarihi: 16.05.2024).
• Ellis, A. K. (2007). Teaching an learning elementary social studies (8th Edition). Pearson Education.
• Eren, Z. (2019). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre göçmen çocukların eğitim sorunları ve çözüm önerileri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 213-234. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.43815-476805
• Ersoy, A. F., & Seyidoğlu N. (2020). Uluslararası göçmen çocukların eğitim sorunları. İçinde M. Aydın & S. İnan (Eds), Dr. Kemal Daşcıoğlu’na vefa kitabı (s.173-189). Pegem Akademi.
• Fırat, E. (2021). Sosyal bilgiler dersinde kapsayıcı eğitim: Fenomenolojik bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Florian, L. (2017). The heart of inclusive education is collaboration. Pedagogika / Pedagogy, 126(2), 248-253. DOI: 10.15823/p.2017.32
• Forster, N. (1994). The analysis of company documentation. İçinde C. Cassell ve G. Symon (Eds.), Qualitative methods in organizational research, a practical guide (s. 147-166). SAGE publication.
• Göl, H., & Sakız, H. (2020). Okul öncesi eğitimde rehberlik programının kapsayıcı eğitim ilkeleri doğrultusunda tasarlanması. Nitel Sosyal Bilimler, 2(2), 90-115. https://doi.org/10.47105/nsb.775160
• Gültekin Talayhan, Ö., & Sakız, H. (2022). Beşinci sınıf ingilizce dersi öğretim programının kapsayıcı eğitim etrafında incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 574-590. https://doi.org/10.24315/tred.881080
• Gürel, N., & Kartal, S. (2015). Türkiye’de eğitime erişimin bazı değişkenlere göre incelenmesi. İlköğretim Online, 14(2), 593-608. https://doi.org/10.17051/io.2015.60429
• Hodkinson, A. (2020). Special educational needs and inclusion, moving forward but standing still? A critical reframing of some key issues. British Journal of Special Education, 47(3), 308-328. https://doi.org/10.1111/1467-8578.12312
• Keçeci, Y. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının göçmen sorununa ve çok kültürlü eğitime yönelik bakış açıları [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Ketenoğlu-Kayabaşı, E. (2022). Öğretmen adaylarının gözünden kapsayıcı eğitim. (Sözlü Bildiri). IX. Uluslararası Avrasya Eğitim Araştırmaları Kongresi (s.1527-1535), İzmir, Türkiye.
• Koçoğlu, E., & Egüz, Ş. (2019). Türkiye’de, sosyal bilgiler eğitimine ilişkin alan eğitimcilerinin sorunsal tespitleri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 26-37. https://doi.org/10.33206/mjss.482523
• Koçyiğit, E., & Şimşek, H. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında Türkiye’de ortaöğretim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 75-90.
• Konak, S., & Ay, T. S. (2019). Günlük gazetelerin sosyal bilgiler öğretim programındaki değerler açısından incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 1-21.
• Lauchlan, F., & Boyle, C. (2007). Is the use of labels in special education helpful? Support for Learning, 22(1), 36-42. http://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9604.2007.00443.x
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar). MEB Yayınları.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2. bs.). Sage.
• National Council for the Social Studies. (1992). Expectations of excellence: Curriculum standards for social studies. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED378131.pdf (Erişim Tarihi: 16.05.2024).
• Nelson, J. L., & Pang, V. O. (2014). Prejudice, racism, and the social studies curriculum. In E. W. Ross (Ed.), The social studies curriculum: Purposes, problems, and possibilities (pp. 203-226). State University of New York Press.
• Nicolai, S., Wales, J., & Aiazzi, E. (2017). Education, migration and the 2030 agenda for sustainable development (Briefing). Overseas Development Institute (ODI). https://www.jstor.org/stable/resrep49893
• Organisation for Economic Co-Operation and Development [OECD]. (2015). Helping immigrant students to succeed at school – and beyond. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/Helping-immigrant-students-to-succeed-at-school-and-beyond.pdf
• Önal, Y. (2023). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutumları ile hoşgörü ilişkileri arasındaki ilişki Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutumları ile hoşgörü eğilimleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
• Öner, G. (2022). Kapsayıcı eğitim yaklaşımıyla sosyal bilgiler öğretimi: Bir eylem araştırması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Öntaş, T. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında kapsayıcı eğitim. Mevzu–Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 449-477. https://doi.org/10.56720/mevzu.1471849
• Polat, M. (2020). Türkiye’deki araştırmalar bağlamında kapsayıcı eğitim ve okul yönetimi. H. Ulukan (Ed.), Research in Education and Social Sciences içinde (ss. 323-338). Duvar Yayınları.
• Ruiz, P. O., & Sanchez, E. R. (2011). Intercultural education and migration: Educational proposals. Education Research International, 2011, 1-7. https://doi.org/10.1155/2011/434079
• Safran, M. (2015). Sosyal bilgiler öğretimine bakış. İçinde B. Tay & A. Öcal (Eds), Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi (s.1-19, 4. Baskı). Pegem Akademi.
• Sakız, H. (2022). Kapsayıcı eğitimin psikolojisi: güncel eğilimler, güncellenen uygulamalar. Turkish Journal of Special Education, 4(1), 1-26. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2022.0120
• Sakız, H. (2024). Eğitimde bir kalite modeli olarak kapsayıcı eğitim (3. Baskı). Nobel.
• Seyidoğlu, N. (2024). Sınıfında yabancı uyruklu öğrenci bulunan sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitim yeterliklerinin geliştirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Smith, R. M. (2002). Modern citizenship. In E. F. Işın & B. S. Turner (Eds.), Handbook of citizenship studies (ss. 105-115). Sage.
• Şimşek, H., Dağıstan, A., Şahin, C., Koçyiğit, E., Dağıstan Yalçınkaya, G., Kart, M., & Dağdelen, S. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında Türkiye’de ilköğretim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 177-197. https://doi.org/10.31592/aeusbed.563388
• Şimşek, Ü. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutum ve özyeterlikleri ile sınıf içi uygulamalara ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Şimşek, Ü., & Kılcan, B. (2023). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin, kapsayıcı eğitime yönelik tutum ve özyeterlikleri ile sınıf içi uygulamalara ilişkin algılarının çeşitli değişkenlerle karşılaştırılarak incelenmesi. Uluslararası İnovatif Eğitim Araştırmacısı, 3(2), 192-213. http://dx.doi.org/10.29228/iedres.68562
• Temur, S. (2023a). Etkin vatandaşlık konularının aktarımında eğitiçi çizgi romanların akademik başarıya olan etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mustafa Kemal Üniversitesi.
• Temur, S. (2023b). Sosyal bilgiler dersinin dijital yeterlilikler bağlaminda incelenmesi. İçinde F. Ayaz, D. Turan Eroğlu & H. Ayaz (Eds.), Dijital kültür bir değişim öyküsü (medya, iletişim ve eğitim araştırmaları) (s.229-255). Eğitim Yayınevi.
• Temur, S. (2024a). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının kapsayıcı eğitim bağlamında incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(1), 165-191. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1390447
• Temur, S. (2024b). 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının kapsayıcı eğitim bağlamında incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 70, 87-114. https://doi.org/10.24315/tred.1336439
• Temur, S. (2024c). 4. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının kapsayıcı eğitim bağlamında incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(2), 710-734. https://doi.org/10.7884/teke.1412362
• Temur, S., & Uslu, S. (2024). Öğretmenlerin kapsayıcı eğitim kavramına ilişkin metaforik algıları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 61, 2118-2138. https://doi.org/10.53444/deubefd.1434166
• Ünal, R. (2021). 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde kullanılan kapsayıcı eğitim etkinliklerinin öğrencilerin sosyal kabul düzeylerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2019). Migration, displacement and education: Building bridges, not walls (Global Education Monitoring Report). UNESCO. https://doi.org/10.54676/XDZD4287
• Yakar, A. G. (2024). Öğretmenlerin kapsayıcı eğitime ilişkin tutumları ile etik davranışları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Yalçınkaya, E., & Er, T. (2019). Sosyal bilgiler eğitiminde finansal okuryazarlık. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(1), 1-24.
• Ydo, Y. (2020). Inclusive education: Global priority, collective responsibility. PROSPECTS, 49(3-4), 97-101. DOI: 10.1007/s11125-020-09520-y
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin.
• Yıldırım, E. (2020). Sosyal bilgiler dersinde sığınmacılara yönelik kapsayıcı eğitimin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(225), 283-317.
• Yıldırım, E., & Öntaş, T. (2023). Türkiye’deki kapsayıcı vatandaşlık eğitimine bir bakış. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 1464-1476. https://doi.org/10.38151/akef.2023.121
• Yılmaz, O., Sart, Z. H., Sakız, H., & Albayrak-Kaymak, D. (2023). School counselors’ microaggressions towards students with disabilities in inclusive schools. Current Psychology, 43, 9583-9597. https://doi.org/10.1007/s12144-023-05124-9