Derleme

Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme

Cilt: 15 Sayı: 2 27 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme

Öz

19. yüzyılın sonunda ortaya çıkan modern psikoloji bilimsellik statüsünü elde edebilmek için metodolojik olarak doğa bilimlerine öykünmüştür. Psikologlar kendi disiplinlerinin tarih yazımlarını da çoğunlukla aynı paralelde inşa ederek psikolojinin deneysel kimliğini öne çıkaran bir tarih anlatısı benimsemiştir. Özellikle 1960 sonrası psikoloji tarihi psikologların profesyonelce ilgilendiği bir uğraşı alanı olarak belirmeye başlamıştır. Bu tarihlerden itibaren birçok psikolog, büyük adamlar ve onların başarılarıyla sınırlı bir anlatı etrafında kutsayıcı ve ilerlemeci bir dil kullanan ve psikolojinin yalnızca deneysel biçimine odaklanan geleneksel ya da eski diye nitelendirilebilecek olan tarih anlayışını eleştirerek psikolojinin yeni tarihini öne çıkarmıştır. Bu yeni tarih anlayışı psikolojideki fikirlerin ya da bulguların sosyokültürel bağlamını göz ardı etmeyen, birincil kaynaklara başvurma gayreti güderek tarih yazımını daha profesyonel bir şekilde icra etmeye çalışan ve bazen belirli bir toplumsal değerden (örn. eşitlik) yola çıkarak tarihi yeniden yazma amacını içermektedir. Bu yazıda psikolojideki yeni tarih anlayışı, geleneksel tarih anlayışı ile karşılaştırılarak Türkçe psikoloji alanyazınına tanıtılacaktır. İkisi arasındaki yaklaşım farkının yalnızca bilimsel bir yaklaşım farkı olmaktan öte psikolojinin bilimsel kimliğini farklı biçimde inşa etme yolları olduğu ileri sürülecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ankersmith, F. R. (1989). Historiography and postmodernism. History and Theory, 28(2), 137-153. https://doi.org/10.2307/2505032.
  2. Arnett, J. J. (2008). The neglected 95%: why American psychology needs to become less American. American Psychologist, 63(7), 602–614. https://doi.org/10.1037/0003-066X.63.7.602
  3. Ash, M. G. (1983). The self-presentation of a discipline: History of psychology in the United States between pedagogy and scholarship. In L. Graham, W. Lepenies, & P. Weingart (Eds.), Functions and uses of disciplinary histories (pp. 143–189). Reidel.
  4. Benjamin Jr, L. T. (2023). A brief history of modern psychology. John Wiley & Sons.
  5. Blumenthal, A. L. (1975). A reappraisal of Wilhelm Wundt. American Psychologist, 30(11), 1081–1088. https://doi.org/10.1037/0003-066X.30.11.1081
  6. Boring, E. G. (1929). A history of experimental psychology. Century Company.
  7. Brinkmann, S. (2005). Psychology's facts and values: A perennial entanglement. Philosophical Psychology, 18(6), 749-765. https://doi.org/10.1080/09515080500355244
  8. Brock, A. C. (2014). What is a polycentric history of psychology?. Estudos e Pesquisas em Psicologia, 14(2), 646-659.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Psikolojisi

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

25 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

14 Nisan 2025

Kabul Tarihi

24 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 15 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Afşin, B. (2025). Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(2), 1238-1250. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1675533
AMA
1.Afşin B. Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2025;15(2):1238-1250. doi:10.30783/nevsosbilen.1675533
Chicago
Afşin, Bilal. 2025. “Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 15 (2): 1238-50. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1675533.
EndNote
Afşin B (01 Haziran 2025) Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 15 2 1238–1250.
IEEE
[1]B. Afşin, “Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 15, sy 2, ss. 1238–1250, Haz. 2025, doi: 10.30783/nevsosbilen.1675533.
ISNAD
Afşin, Bilal. “Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 15/2 (01 Haziran 2025): 1238-1250. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1675533.
JAMA
1.Afşin B. Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2025;15:1238–1250.
MLA
Afşin, Bilal. “Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 15, sy 2, Haziran 2025, ss. 1238-50, doi:10.30783/nevsosbilen.1675533.
Vancouver
1.Bilal Afşin. Yeni psikoloji tarihi üzerine bir derleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 01 Haziran 2025;15(2):1238-50. doi:10.30783/nevsosbilen.1675533