Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığını etkileyen faktörler: Sosyal medya kullanım amacı ve kişilik özellikleri

Öz

Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin sosyal medya bağımlılık düzeylerini, kullanım amaçlarını ve kişilik özelliklerinin bu bağımlılık üzerindeki etkilerini incelemektedir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmaya, kolayda ve kartopu örnekleme yöntemleriyle ulaşılan 420 öğrenci (329 kadın, 91 erkek) katılmıştır. Veri toplama araçları olarak Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu, Sosyal Medya Kullanım Amaçları Ölçeği ve Beş Faktör Kişilik Özellikleri Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin sosyal medya bağımlılık düzeylerinin düşük olduğunu ve sosyal medyayı en çok içerik tüketimi ve eğlence amacıyla kullandıklarını göstermektedir. Hiyerarşik regresyon analizine göre, sosyal medya kullanım amaçlarından içerik tüketimi ve eğlence, kendini ifade etme ve toplumsal etkileşim ile sosyal bağlantı ve insan ilişkileri, bağımlılığı anlamlı biçimde pozitif yönde yordamaktadır. Kişilik özellikleri açısından ise yalnızca dışadönüklük sosyal medya bağımlılığıyla pozitif ilişki göstermektedir. Sonuçlar, sosyal medya bağımlılığının daha çok kullanım amaçlarından kaynaklandığını, kişilik özelliklerinin etkisinin ise sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Bu durum, üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığını azaltmaya yönelik müdahalelerde kullanım motivasyonlarının dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal medya bağımlılığı
• kişilik özellikleri
• sosyal medya kullanım amacı
• üniversite öğrencileri

Factors influencing social media addiction among university students: The role of social media use purpose and personality traits

Öz

This study examines university students’ levels of social media addiction, their purposes of use, and the effects of personality traits on this addiction. Using a quantitative research design based on the relational screening model, data were collected from 420 students (329 female, 91 male) through convenience and snowball sampling methods. The data collection tools included the Social Media Addiction Scale–Adult Form, the Social Media Use Purposes Scale, and the Big Five Personality Traits Scale. Findings revealed that students’ social media addiction levels were generally low, and they primarily used social media for content consumption and entertainment purposes. According to the results of the hierarchical regression analysis, content consumption and entertainment, self-expression and social interaction, and social connection and interpersonal relations significantly and positively predicted social media addiction. Among personality traits, only extraversion showed a positive relationship with social media addiction. Overall, the results indicate that social media addiction is mainly driven by usage motives rather than personality traits. These findings highlight the importance of addressing social media use motivations in efforts to reduce social media addiction among university students.

Anahtar Kelimeler

• social media addiction
• personality traits
• purpose of social media use
• university students

Kaynakça

1. Akın, M. (2017). Gençlerin internet bağımlılığı düzeyleri ve sosyal medya tercihlerinin etkileri üzerine bir araştırma. Uluslararası Yönetim ve Pazarlama Dergisi, 7(2), 256-262.
2. Altayef, H. A. A., & Karacı, A. (2019). Analysis of social media addiction and usage purposes among secondary-school students in Turkey. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 10(38), 7-34. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2019.3.001.x
3. Alshowkan, A., & Shdaifat, E. (2025). Fear of missing out, social media addiction, and personality traits among nursing students: Cross-Sectional Study. 8, 1-10. https://doi.org/10.2196/71502
4. Amichai-Hamburger, Y., & Vinitzky, G. (2010). Social network use and personality. Computers in Human Behavior, 26, 1289-1295. https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.03.018
5. Andreassen, C., Pallesen, S., & Griffiths, M. (2017). The relationship between addictive use of social media, narcissism, and self-esteem: Findings from a large national survey. Addictive Behaviors, 64, 287-293. http://dx.doi.org/10.1016/j.addbeh.2016.03.006
6. Arcan, K. (2023). COVID-19 pandemisinin sosyal medya bağımlılığına etkisi: Üniversite öğrencilerinde bir inceleme. Klinik Psikoloji Dergisi, 7(2), 187-204.
7. Aslan, T. (2020). Sosyal medya kaygısı ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çağ Üniversitesi.
8. Atmacan, B., & Durucasu, R. R. (2025). Sosyal medya kullanım amaçları ile sosyal medya bağımlılığının satın alma davranışı üzerindeki etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 83, 349-366. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1583619

9. Baş, Ö., Sunam Audry, A., İnceoğlu, İ., … Kaya, Y. B. (2023). Türkiye’de genç yetişkinlerin sosyal medya kullanımları ve paylaşım türlerinin incelenmesi. Intermedia International E-journal, 10(18), 136-159. https://doi.org/10.56133/intermedia.1259262
10. Bahat, İ. (2023). Beyond the screen: An in-depth examination of social media habits among university students. International Journal of Psychology and Educational Studies, 10(4), 928-941. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2023.10.4.1281
11. Bengtsson, S., & Johansson, S. (2022). The meanings of social media use in everyday life: filling empty slots, everyday transformations, and mood management. Social Media + Society, 8(4). https://doi.org/10.1177/20563051221130292
12. Buffardi, L. E., & Campbell, W. K. (2008). Narcissism and social networking web sites. Personality and Social Psychology Bulletin, 34(10), 1303-1314. https://doi.org/10.1177/0146167208320061
13. Bulduk, M., & Can, V. (2022). Sosyal medya bağımlılığı üzerine bir araştırma: Üniversite öğrencilerinden meslek yüksekokulu örneği. Journal of Infant, Child and Adolescent Health, 2(2), 107–117. https://jicah.com/index.php/pub/article/view/26
14. Büyükşener, E. (2009, Aralık, 12-13). Türkiye'de sosyal ağların yeri ve sosyal medyaya bakış. [Sözlü sunum] XIV. Türkiye'de İnternet Konferansı Bildirileri, İstanbul.
15. Camilla, K. L., Chan, K. L., Lu, Y., Chui, W. W. H., & Patrick, I. (2023). Long-term effects of psychosocial interventions on internet-related disorders: A meta-analysis. Computers in Human Behavior, 138(19):107465. https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107465
16. Caplan S.E. (2010). Theory and measurement of generalized problematic Internet use: A two-step approach. Computers in Human Behavior, 26 (5), 1089–1097. https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.03.012
17. Carpenter, C. J. (2012). Narcissism on Facebook: Self- promotional and anti- social behavior. Personality and Individual Diffirences, 52(4), 482-486. https://doi/10.1016/j.paid.2011.11.011
18. Cuong, T. V., Khai, N. T., Oo,T. Z., & Józsa, K. (2025). The impact of social media use motives on students’ GPA: The mediating role of daily time usage. Education Sciences, 15(3), 317. https://doi.org/10.3390/educsci15030317
19. Çiçek, İ., & Aslan, A. E. (2020). Kişilik ve beş faktör kişilik özellikleri: Kuramsal bir çerçeve. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 10(1), 137-147.
20. Çömlekçi, M. F., & Başol, O. (2019). Gençlerin sosyal medya kullanım amaçları ile sosyal medya bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 173-188. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.525652
21. Davis, R. A. (2001). A cognitive–behavioral model of pathological Internet use. Computers in Human Behavior, 17(2), 187–195. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(00)00041-8
22. Dhanwal, S. (2023). Purpose and extent of use of social media by students. Computer, Gujarat Journal of Extension Education, 35 (2), 115-121. https://doi.org/10.56572/gjoee.2023.35.2.0023
23. Erdem, S., & Tuzgöl Dost, M. (2024). Sosyal medya bağımlılığının yordayıcıları olarak temel psikolojik ihtiyaçlar ve utangaçlık. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(89), 213–233. https://doi.org/10.17755/esosder.1330886
24. Ferris, A. L., Hollenbaugh, E. E., & Sommer, P. A. (2021). Applying the uses and gratifications model to examine consequences of social media addiction. Social Media + Society, 7(2). https://doi.org/10.1177/20563051211019003
25. Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202
26. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS. Sage Publications.
27. Gallego, A. & Pardos-Prado, S. (2014) The big five personality traits and attitudes towards immigrants. Journal of Ethnic and Migration Studies, 40(1), 79-99, https://doi.org/10.1080/1369183X.2013.826131
28. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference, Pearson.
29. Griffiths, M. (2005). A components model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191–197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
30. Griffiths, M.D. (2013). Social networking addiction: Emerging themes and issues. Journal of Addiction Research &Therapy, 4(5), 1-2. https://doi.org/10.4172/2155-6105.1000e118
31. Griffiths, M. D., Kuss, D. J., & Demetrovics, Z. (2014). Social networking addiction: An overview of preliminary findings. In K. P. Rosenberg & L. Curtiss Feder (Eds.), Behavioral addictions: Criteria, evidence, and treatment (pp. 119–141). Elsevier Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-407724-9.00006-9
32. Gong, J., & Popescu, A. (2025). The impact of a digital literacy intervention on internet addiction and social skills in undergraduate students. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies, 6(3), 115-123. http://dx.doi.org/10.61838/kman.jayps.6.3.13
33. Horzum, M. B. (2016). Examining the relationship to gender and personality on the purpose of facebook usage of turkish university students. Computers in Human Behavior, 64, 319–328. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.06.010
34. Horzum, M.B, Ayas, T., & Padır, M. A. (2017). Büyük beş kişilik özelliği ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(2), 398-408. https://doi.org/10.19126/suje.298430
35. Kaplan, M. (2019). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya bağımlılık düzeyleri, sosyal medya kullanım amaçları ve bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
36. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
37. Kalam, A., Goi, C. L., & Tiong Y., Y. (2023). Student motivations for social media use and their effects on academic performance- A meditational approach in emerging market. Interactive Technology and Smart Education 1, 20 (3), 313–334. https://doi.org/10.1108/ITSE-09-2022-0115
38. Kircaburun, K., Alhabash, S., Tosuntaş, Ş. B., & Griffiths, M. D. (2020). Uses and gratifications of problematic social media use among university students: A simultaneous examination of the Big Five of personality traits, social media platforms, and social media use motives. International Journal of Mental Health and Addiction, 18(3), 525–547. https://doi.org/10.1007/s11469-018-9940-6
39. Kovan, A., & Gülbahçe, A. (2025). Social media user profiles and addiction levels according to five factor model of personality traits. Journal of Gambling Issues, 1-20.
40. Köroğlu, E., & Bayraktar, S. (2011). Kişilik bozuklukları. HYB.
41. Kuss, D.J., & Griffiths, M. (2011). Online social networking and addiction—A review of the psychological literature. International Journal of Environmental Research and Public Health. 8, 3528-52. https://doi.org/10.3390/ijerph8093528
42. Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2017). Social networking sites and addiction: Ten lessons learned. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311. https://doi.org/10.3390/ijerph14030311
43. Landers, R. N., & Lounsbury, J. W. (2006). An investigation of big five and narrow personality traits in relation to internet usage. Computers In Human Behavior, 22(2), 283-293. https://doi.org/10.1016/j.chb.2004.06.001
44. Li, C., Ning, G., Xia, Y., Guo, K., & Liu, Q. (2022). Does the internet bring people closer together or further apart? The impact of internet usage on interpersonal communications. Behav Sci (Basel), 12(11):425. https://doi.org/10.3390/bs12110425
45. McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81–90. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.1.81
46. McCrae, R. R., & John, O. P. (1992). An introduction to the five-factor model and its applications. Journal of Personality, 60(2), 175–215. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1992.tb00970.x
47. Mousoulidou, M., Christodoulou, A., Averkiou, E., & Pavlou, I. (2024). Internet and Social Media Addictions in the Post-Pandemic Era: Consequences for Mental Well-Being and Self-Esteem. Social Sciences, 13(12), 699. https://doi.org/10.3390/socsci13120699
48. Mutlu, Ş. (2025). Sanal dünyada gerçek tutsaklık: sosyal medya bağımlılığı üzerine bir derleme. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 19-38. https://doi.org/10.60107/maunef.1707352
49. Ökten, M. S. (2023). Sosyal medya kullanım amaçları ölçeği: Üniversite öğrencileri üzerinde bir validasyon çalışması. Mavi Atlas, 11(2), 238-254. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1325896
50. Özgan, Ö. (2022). Karanlık üçlünün üretkenlik karşıtı iş davranışlarıyla ilişkisi: Sağlık çalışanları üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
51. Özkalp, E., & Kırel, Ç. (2011). Örgütsel davranış. Ekin.
52. Özmen, S., & Kocakaya, K. (2024). Sağlık yönetimi öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığının karanlık kişilik özellikleri üzerine etkisi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 35, 146-159.
53. Öztürk, M., Türk, A., Gönültaş, B. M., & Aydemir, İ. (2023). Mediator role of social media use on the effect of negative emotional state of young adults on hopelessness during COVID-19 outbreak. Archives of Health Science and Research, 10(1), 44-49. https://doi.org/10.5152/ArcHealthSciRes.2022.22096
54. Parveiz, S., Amjad, A., & Ayub, S. (2023). Fear of missing out (FOMO), social comparison and social media addiction among young adults. Pakistan Journal of Applied Psychology (PJAP), 3(1), 224–235. https://doi.org/10.52461/pjap.v3i1.1283
55. Pazdur, M., Tutus, D. & Haag, A.C. (2025). Risk factors for problematic social media use in youth: A systematic review of longitudinal studies. Adolescent Res Rev 10, 237–253. https://doi.org/10.1007/s40894-025-00264-4
56. Pertegal, M. A., Oliva, A., & Rodríguez-Meirinhos, A. (2019). Development and validation of the Scale of Motives for using social networking sites (SMU-SNS) for adolescents and youths. PLoS ONE, 14(2). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225781
57. Rammstedt, B., & John, O. P. (2007). Measuring personality in one minute or less: A 10-item short version of the Big Five Inventory in English and German. Journal of Research in Personality, 41(1), 203–212. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2006.02.001
58. Sağlam, A. (2012). Çalışanların ve yöneticilerin sosyal istenirlik ve özgünlük düzeylerinin karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
59. Sanal Özcan, Y., & Özer, Ö. (2017). Smartphone addiction and the use of social media among university students. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 7(2), 367-377.
60. Savcı, M., & Aysan, F. (2017). Teknolojik bağımlılıklar ve sosyal bağlılık: İnternet bağımlılığı, sosyal medya bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı ve akıllı telefon bağımlılığının sosyal bağlılığı yordayıcı etkisi. The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 30(3), 202-216.
61. Sarwar, R., Akhtar, S., Sarwar, A., Shahid, M., Komal, F., Chandni, M., & Majid, M. (2025). Impact of personality traits, social media addiction, and academic resilience in college students. ACADEMIA International Journal for Social Sciences, 4(2), 495-503. https://doi.org/10.63056/ACAD.004.02.0192
62. Sharma, M.K., & Palanichamy, T.S. (2018). Psychosocial interventions for technological addictions. Indian J Psychiatry, 60 (4), 541-545. https://doi.org/10.4103/psychiatry.IndianJPsychiatry_40_18
63. Shatz I. (2022). Sosyal medyanın tehlikeleri nelerdir? Sosyal medya kullanımı insan psikolojisini nasıl etkiliyor? Evrim Ağacı. https://evrimagaci.org/sosyal-medyanin-tehlikeleri-nelerdir-sosyal-medya-kullanimi-insan-psikolojisi-nasil-etkiliyor-13066
64. Siah, P. C., Hue, J. Y., Wong, B. Z. R., & Goh, S. J. (2021). Dark triad and social media addiction among undergraduates: Coping strategy as a mediator. Contemporary Educational Technology, 13(4), ep320. https://doi.org/10.30935/cedtech/11104
65. Şahin, C., & Yağcı, M. (2017). Sosyal medya bağımlılığı ölçeği- yetişkin formu: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 523-538.
66. Tarhan, N., & Nurmedov, S. (2014). Bağımlılık sanal veya gerçek. Timaş.
67. Tek, T., & Özsarı, A. (2025). Digital literacy,phubbing, and mental well-being in the digital age: A study on young university athletes. Front. Psychiatry 16:1638959. https://10.3389/fpsyt.2025.1638959
68. Tekin, Ö. A., & Turhan, A. A. (2020). Does social media addiction differ by personality traits? A study on undergraduate tourism students. Journal of Tourism and Services, 22(12), 23-41. https://doi.org/110.29036/jots.v12i22.220
69. Türk, A., & Türk, S. (2024). Genç yetişkinlerde sosyal medya kullanım amaçlarının umutsuzluğa etkisi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 274-286. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1416124
70. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-KullanimArastirmasi-2024-53492
71. Van den Eijnden, R. J. J. M., Lemmens, J. S., & Valkenburg, P. M. (2016). The social media disorder scale. Computers in Human Behavior, 61, 478–487. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.03.038
72. We Are Social (2024). Dijital 2024: 5 milyar sosyal medya kullanıcısı. https://wearesocial.com/us/blog/2024/01/digital-2024-5-billion-social-media-users/
73. Whiting, A., & Williams, D. (2013). Why people use social media: a uses and gratifications approach. Qualitative Market Research. International Journal, 16(4), 362-369. https://doi.org/10.1108/QMR-06-2013-0041
74. Yang, S. C., & Tung, C.J. (2007). Comparison of Internet addicts and non-addicts in Taiwanese high school. Computers in Human Behavior, 23(1), 79–96. https://doi.org/10.1016/j.chb.2004.03.037
75. Young, K.S. (2007). Cognitive behavior therapy with ınternet addicts: Treatment outcomes and ımplications, Cyber Psychology and Behavior, 10(5), 671679. https://doi.org/10.1089/cpb.2007.9971
76. Zawawi, S. M. N. A., Bolong, J., Adzharuddin, N. A., & Kuppusamy, E. (2025). Exploring loneliness and social media addiction: Key drivers of phubbing behaviour. SEARCH Journal of Media and Communication Research, 17(5), 134-148.
77. Zhao, L. (2021). The impact of social media use types and social media addiction on subjective well-being of college students: A comparative analysis of addicted and non-addicted students, Computers in Human Behavior Reports, 4, 1-7, https://doi.org/10.1016/j.chbr.2021.100122