Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD)
Bu politika; Committee on Publication Ethics (COPE), Scopus CSAB değerlendirme kriterleri, COPE–DOAJ–OASPA–WAME "Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri" (2022) ve YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi doğrultusunda hazırlanmıştır.
1. Yazarlık ve Katkı Politikası
Yazarlık yalnızca çalışmanın kavramsal tasarımına veya veri toplama, analiz ve yorumlanmasına önemli katkı sağlamaya; çalışmanın entelektüel içeriği açısından taslak hazırlamaya veya eleştirel revizyona; yayımlanacak sürümün nihai onayına ve çalışmanın her boyutundan hesap verebilmeye dayandırılmalıdır. Dört koşulun tamamı sağlanmalıdır.
▸ Yazarlık kriterlerinin tamamını karşılamayan kişiler Teşekkür bölümünde belirtilmelidir.
▸ Gönderimden sonra yazarlık değişikliği (ekleme, çıkarma veya sıralama) tüm yazarlar tarafından imzalanmış yazılı gerekçe ve Baş Editörün onayını gerektirir.
▸ Sorumlu yazar; tüm ortak yazarların nihai sürümü gördüğünü, onayladığını ve gönderime rıza gösterdiğini güvence altına almakla yükümlüdür.
CRediT Katkı Sınıflandırması
ODÜSOBİAD, her yazarın bireysel katkılarını belirtmek için CRediT (Katkı Rolleri Sınıflandırması) sistemini kullanmaktadır. Yazarlar; Kavramsallaştırma, Yöntem, Araştırma, Veri Kürasyonu, Yazım (Özgün Taslak / Gözden Geçirme ve Düzenleme), Danışmanlık ve Finansman Temini dahil rollerini makalede şeffaf biçimde beyan etmelidir.
2. Hakemlik Süreci
ODÜSOBİAD çift taraflı kör hakemlik süreciyle yürütülmektedir. Gönderilen tüm makaleler önce kapsam, özgünlük ve biçim uygunluğu açısından ön incelemeye tabi tutulur. Ön incelemeyi geçen makaleler, ilgili alanda uzman en az iki bağımsız hakem tarafından değerlendirilir. Nihai yayın kararı Baş Editöre aittir.
▸ Hakem kimlikleri her koşulda gizli tutulur.
▸ Hakemler çıkar çatışması varlığında daveti reddetmelidir.
▸ Değerlendirmeler nesnel, yapıcı ve saygılı olmalıdır.
▸ Ortalama değerlendirme süresi hedefi 45 gündür.
3. İntihal, Veri Sahteciliği ve Araştırma Bütünlüğü
ODÜSOBİAD, bilimsel literatürün bütünlüğünü sağlamaya kararlıdır. Gönderilen tüm makaleler, hakemlik sürecinden önce iThenticate/Turnitin veya eşdeğer yazılım ile intihal taramasından geçirilir. Kaynakça hariç benzerlik oranı %20'yi aşan makaleler değerlendirmeye alınmadan yazara iade edilir.
Suistimal Kategorileri
▸ İntihal: Başkalarının çalışmasını, verisini veya fikirlerini kaynak göstermeksizin sunmak.
▸ Veri uydurma / tahrifi: Araştırma verilerini veya sonuçlarını icat etmek veya manipüle etmek.
▸ Mükerrer/tekrarlı yayım: Aynı makaleyi birden fazla dergiye aynı anda göndermek veya önceden yayımlanmış çalışmayı yeniden yayımlamak.
▸ Atıf manipülasyonu: Akademik gerekçe olmaksızın atıf sayısını artırmak amacıyla atıf eklemek.
▸ Görüntü manipülasyonu: Şekil veya görselleri orijinal veriyi yanıltacak biçimde değiştirmek.
Araştırma ihlali şüphesi durumunda ODÜSOBİAD, iddiayı araştırmak için COPE akış şemalarını ve kılavuzlarını takip eder. Ciddiyete bağlı olarak düzeltme, endişe bildirimi veya geri çekme kararı verilebilir.
4. Çıkar Çatışması Politikası
Birincil çıkarı (araştırmanın geçerliliği) etkileyebilecek ikincil bir çıkar (finansal kazanç, kişisel ilişki, akademik rekabet vb.) bulunması hâlinde çıkar çatışması söz konusudur. Tüm yazarlar, hakemler ve editörlerin gerçek veya potansiyel çıkar çatışmalarını beyan etmesi zorunludur.
▸ Yazarlar gönderim aşamasında Çıkar Çatışması Beyan Formunu doldurmalıdır.
▸ Çıkar çatışması bulunan editörler ve hakemler değerlendirme sürecinden çıkarılır.
▸ Finansman kaynakları makalede "Finansman" başlığı altında açıklanmalıdır.
5. Etik Gözetim ve Etik Kurul Onayı
İnsan katılımcıları, verilerini veya biyolojik materyalini kapsayan araştırmalar, çalışma yürütülmeden önce etik kurul onayı almış olmalıdır. Yazarlar, etik kurulun adını, onay tarihini ve karar numarasını hem Yöntem bölümünde hem de Başlık Sayfasında belirtmek zorundadır.
▸ Tüm insan katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmalı ve makalede belgelenmelidir.
▸ Etik kurul onayı gerektirmeyen çalışmalar için Etik Kurul İzni Muafiyet Beyannamesi sunulmalıdır.
▸ Hayvan deneyi içeren çalışmalar, ulusal ve uluslararası hayvan refahı düzenlemelerine uyulduğunu belirtmelidir.
▸ Katılımcılara ait kimlik bilgileri anonimleştirilmelidir; görüntü, vaka bilgisi veya diğer tanımlayıcı veriler için açık rıza gerekmektedir.
6. Veri Paylaşımı ve Yeniden Üretilebilirlik
ODÜSOBİAD, araştırmanın temelindeki verilerin etik ve hukuki açıdan mümkün olan her durumda açıkça erişilebilir kılınmasını güçlü biçimde teşvik etmektedir. Yazarların tüm gönderimlerine bir Veri Erişilebilirliği Beyanı eklemesi zorunludur.
▸ Veriler, kalıcı tanımlayıcılı (DOI) tanınmış ve açık erişimli bir veri deposuna (örn. Zenodo, OSF, Dryad, Figshare) yüklenmelidir.
▸ Yasal, etik veya gizlilik kısıtlamaları nedeniyle veri paylaşılamıyorsa yazarlar kısıtlamayı açıkça açıklamalıdır.
▸ Dergi, sonuçların bütünlüğünü doğrulamak amacıyla hakemlik süreci veya yayım sonrasında yazarlardan ham veri talep edebilir.
▸ Çalışmanın bağımsız olarak tekrarlanabilmesine olanak tanımak için yeterli metodolojik ayrıntı sunulmalıdır.
7. Fikri Mülkiyet Hakları
ODÜSOBİAD, Creative Commons Attribution 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) lisansı altında yayımlanmaktadır. Yazarlar telif hakkını saklı tutar; ancak dergiye çalışmayı yayımlama, dağıtma ve arşivleme konusunda münhasır olmayan bir lisans tanır. Yazarlar, makalelerinde kullandıkları tüm üçüncü taraf içeriğinin (şekil, tablo, alıntı) özgün, usulüne uygun biçimde atıflanmış veya gerekli izinle kullanılmış olduğunu güvence altına almalıdır.
▸ İntihal, öz-intihal dahil her türlü fikri mülkiyet ihlali sayılır ve ret ya da geri çekme kararına yol açar.
8. Düzeltmeler, Endişe Bildirimleri ve Geri Çekme
ODÜSOBİAD, doğru ve güvenilir bir bilimsel kayıt tutmaya kararlıdır. Yayımlanmış makalelerde hata veya ihlal tespit edildiğinde dergi, COPE Geri Çekme Kılavuzu doğrultusunda aşağıdaki işlemlerden birini uygular:
▸ Düzeltme (Corrigendum/Erratum): Bulguların geçerliliğini etkilemeyen küçük hatalar için yayımlanır.
▸ Endişe Bildirimi: Soruşturma devam ettiğinde veya sonuçsuz kaldığında yayımlanır.
▸ Geri Çekme: Bulgular ihlal veya dürüst hata nedeniyle güvenilmez olduğunda, sonuçlar başka bir yerde yayımlanmış olduğunda veya yazarlık tahrip edildiğinde uygulanır.
Geri çekme bildirimleri, orijinal makalenin DOI bağlantısıyla birlikte "GERİ ÇEKİLMİŞTİR" etiketi ile yayımlanır. Bilimsel kaydı korumak amacıyla geri çekilen makale, geri çekme bildirimiyle birlikte veri tabanında tutulmaya devam eder.
9. Yayın Sonrası Tartışma ve Düzeltme Talepleri
ODÜSOBİAD, yayın sonrası bilimsel tartışma ve düzeltmeleri memnuniyetle karşılar. Okuyucular, hakemler ve araştırmacılar, yayımlanmış makalelerle ilgili yorum ve endişelerini editörlük birimine iletebilir.
▸ Yayın sonrası düzeltme talepleri, derginin web sitesindeki Feragatname (Yayın Sonrası Düzeltme Talebi Formu) aracılığıyla iletilmelidir.
▸ Editör Kurulu tüm talepleri değerlendirir; kabul etme, reddetme veya farklı bir yola yönlendirme hakkını saklı tutar.
▸ Önemli bilimsel ilgi gören yayın sonrası yorumlara yanıtlar, mektup veya kısa bildiri olarak yayımlanabilir.
10. Şikayet ve İtiraz Süreci
Yazarlar, karar bildiriminden itibaren 30 gün içinde Baş Editöre yazılı itiraz göndererek editöryal kararlarına itiraz edebilir. İtiraz; hakem veya editöryal değerlendirmeyle anlaşmazlık gerekçelerini açıkça belirtmeli ve uygun durumlarda yeni kanıt veya argüman içermelidir.
▸ Editöryal davranış, hakem ihlali veya dergi süreçlerine ilişkin şikayetler odudergi@gmail.com adresinden Baş Editöre iletilmelidir.
▸ Şikayet dergi düzeyinde çözülemezse, şikayetçiler konuyu COPE'a iletebilir.
▸ Tüm şikayetler gizlilik içinde ele alınır ve tarafsız biçimde soruşturulur.
11. Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı
ODÜSOBİAD, akademik yazım ve hakemlik sürecinde üretici yapay zekâ ile yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımına ilişkin Scopus ve Elsevier tavsiyelerini benimsemektedir.
▸ Yapay zekâ araçları (örn. ChatGPT, Gemini, Copilot) yazar olarak gösterilemez. Yazarlık hesap verebilirlik gerektirir; bu koşul yapay zekâ araçları tarafından karşılanamaz.
▸ Makale hazırlığında yapay zekâ araçlarını kullanan yazarlar bunu derginin YZ Bildirim şablonunu kullanarak makalelerinde açıklamalıdır.
▸ Yapay zekâ dil düzenleme, gramer denetimi veya biçimlendirme desteği amacıyla kullanılabilir; ancak veri üretmek, analitik sonuçlar veya temel bulgular oluşturmak için kullanılamaz.
▸ Hakemlik sürecinde yapay zekâ kullanımı, Baş Editörün açık izni olmaksızın yasaktır.
▸ Yapay zekâ tarafından üretilen tüm içerikler, çalışmanın doğruluğu ve bütünlüğünden tam sorumlu olan yazarlar tarafından doğrulanmalıdır.
12. Açık Erişim ve Uzun Vadeli Arşivleme
ODÜSOBİAD tam açık erişimli bir dergidir. Yayımlanan tüm içerik, Budapeşte Açık Erişim Girişimi (BOAI) doğrultusunda abonelik veya erişim ücreti olmaksızın çevrimiçi olarak serbestçe erişilebilir.
▸ Makale İşleme Ücreti: ODÜSOBİAD herhangi bir makale işleme veya gönderim ücreti almamaktadır.
▸ Yayımlanan makaleler DergiPark'ta kalıcı olarak arşivlenir ve ulusal ve uluslararası veri tabanlarında (TR Dizin, EBSCO, H.W. Wilson) dizinlenir.
▸ Dergi öz-arşivlemeyi destekler: yazarlar kabul edilmiş makalelerini kurumsal veya alan depolarına yükleyebilir.
13. Etik İhlal Bildirimi
Yayımlanan veya değerlendirme aşamasındaki çalışmalarda etik ihlal veya usulsüzlük şüphesi taşıyan kişiler aşağıdaki adrese e-posta gönderebilir:
odudergi@gmail.com
Tüm bildirimler gizlilik ilkesi çerçevesinde değerlendirilir ve COPE kılavuzları doğrultusunda soruşturulur.
Referans Standartlar
COPE. (2022). Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing. https://doi.org/10.24318/cope.2019.1.12
Elsevier / Scopus. (2023). Guidance on the Scopus Title Evaluation Requirements of Publication Ethics and Malpractice Statement.
COPE. (2019). Retraction Guidelines. https://publicationethics.org/retraction-guidelines
Elsevier. (2024). The use of generative AI and AI-assisted technologies in the review process.
YÖK. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi.