Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik

Betül Altuğ; Timuçin Aktan

doi:10.17494/ogusbd.1590342

TR EN

Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik

Öz

Bu çalışmada toplumsal cinsiyet rolü benlik kavramını kişilik özellikleri ve davranış yönelimleri açısından ölçen güncel ölçekler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Birinci çalışmada (n=280) kişilik özellikleri ve davranışlara ilgili cinsiyet kalıpyargıları incelenerek madde seçimi yapılmıştır. İkinci çalışmada (n=402) seçilen maddelerle benlik kavramı ölçülmüştür. Kriter geçerliliği için cinsiyetçilik, cinsiyetle kimliklenme ve çekirdek cinsiyet kimliği ölçülmüştür. Bulgular, cinsiyet rolü özellikleri ve davranışlarına yönelik kalıpyargıların ve benlik kavramının benzer bir yapı sergilediğini göstermiştir. Kadınların kadınsı, erkeklerin ise erkeksi özellik ve davranışları daha fazla benimsediği bulunmuştur. Cinsiyetçiliğin olumlu cinsiyet rolü özelliklerini benimsemeyle ilişkili olduğu görülmüştür. Kadınlarda çekirdek cinsiyet kimliğinin, erkeklerde ise cinsiyetle kimliklenmenin cinsiyet rolü benlik kavramıyla daha güçlü ilişkisi olduğu bulunmuştur. Sonuçlar, geliştirilen toplumsal cinsiyet rolü benlik kavramı ölçeklerinin geçerli ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı, Kadınsılık, Erkeksilik

Kaynakça

Aktan, T. ve Yalçındağ, B. (2022). Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeğinin (ÇDCÖ) yeniden gözden geçirilmesi: Korumacı cinsiyetçiliğin yapı geçerliliği ve ÇDCÖ'nün ölçüm değişmezliği. Psikoloji Çalışmaları, 42(1), 199-230. https://doi.org/10.26650/SP2022-820401
Aktan, T., & Yalçındağ, B. (2024). Experiences of ambivalent sexism in Turkey: Validation of the Experiences with Ambivalent Sexism Inventory and Experiences With Benevolent Sexism. Scale. Sex Roles: A Journal of Research, 90(12), 1937–1957. https://doi.org/10.1007/s11199-024-01535-5
Athenstaedt, U. (1999). Geschlechtsrollenidentität als mehrfaktorielles Konzept. Alfermann, D. ve Bock U. (Ed.) In Querelles (s. 183-199). JB Metzler.
Athenstaedt, U. (2003). On the content and structure of the gender role self-concept: Including gender-stereotypical behaviors in addition to traits. Psychology of Women Quarterly, 27(4), 309-318. https://doi.org/10.1111/1471-6402.00111
Bakan, D. (1966). The duality of human existence: An essay on psychology and religion. Rand Mcnally.
Bassoff, E. S. ve Glass, G. V. (1982). The relationship between sex roles and mental health: A recta-analysis of twenty-six studies. Counseling Psychologist, 10(4), 105-112. https://doi.org/10.1177/0011000082104019
Bell, A. C. ve Burkley, M. (2014). “Women like me are bad at math”: The Psychological functions of negative self‐stereotyping. Social and Personality Psychology Compass, 8(12), 708-720. https://doi.org/10.1111/spc3.12145
Bem, S. L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(2), 155-162. https://doi.org/10.1037/h0036215
Bem, S. L. (1977). On the utility of alternative procedures for assessing psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 45(2), 196. https://doi.org/10.1037/0022-006X.45.2.196
Bem, S. L. (1981). Bem Sex Role Inventory: Professional manual. Consulting Psychologists Press.

Bem, S. L. ve Lewis, S. A. (1975). Sex role adaptability: One consequence of psychological androgyny. Journal of Personality and Social Psychology, 31(4), 634. https://doi.org/10.1037/h0077098
Berger, A. ve Krahé, B. (2013). Negative attributes are gendered too: Conceptualizing and measuring positive and negative facets of sex‐role identity. European Journal of Social Psychology, 43(6), 516-531. https://doi.org/10.1002/ejsp.1970
Borg, I., Groenen, P. J. ve Mair, P. (2018). Applied multidimensional scaling and unfolding (2. Baskı). Springer
Bugay, A., Delevi, R., & Mullet, E. (2021). Attitude toward women in Turkey: Combined effect of sex, place, and culture. Current Psychology, 40(7), 3284–3292. https://doi.org/10.1007/s12144-019-00273-2
Choi, N. ve Fuqua, D. R. (2003). The structure of the Bem Sex Role Inventory: A summary report of 23 validation studies. Educational and Psychological Measurement, 63(5), 872-887. https://doi.org/10.1177/0013164403258235
Constantinople, A. (1973). Masculinity-femininity: An exception to a famous dictum? Psychological Bulletin, 80(5), 389. https://doi.org/10.1037/h0035334
Costa Jr, P. T., Terracciano, A. ve McCrae, R. R. (2001). Gender differences in personality traits across cultures: Robust and surprising findings. Journal of Personality and Social Psychology, 81(2), 322. https://doi.org/10.1037/0022-3514.81.2.322
Cuddy, A. J., Wolf, E. B., Glick, P., Crotty, S., Chong, J. ve Norton, M. I. (2015). Men as cultural ideals: Cultural values moderate gender stereotype content. Journal of Personality and Social Psychology, 109(4), 622. https://doi.org/10.1037/pspi0000027
de Lemus, S., Moya, M. ve Glick, P. (2010). When contact correlates with prejudice: Adolescents’ romantic relationship experience predicts greater benevolent sexism in boys and hostile sexism in girls. Sex Roles, 3(63), 214-225. https://doi.org/10.1007/s11199-010-9786-2
Demirtaş-Madran, H. A. (2016). Genişletilmiş Kişisel Yüklemeler Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(1), 60-68. https://doi.org/10.5455/apd.197511
Ding, C. S. (2018). Fundamentals of Applied Multidimensional Scaling for Educational and Psychological Research. Springer.
Diamond, M. (2002). Sex and gender are different: Sexual identity and gender identity are different. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 7(3), 320-334. https://doi.org/10.1177/1359104502007003002
Donnelly, K. ve Twenge, J. M. (2017). Masculine and feminine traits on the Bem Sex-Role Inventory, 1993–2012: A cross-temporal meta-analysis. Sex Roles, 9(76), 556-565. https://doi.org/10.1007/s11199-016-0625-y
Dökmen, Z. (1991). Bem Cinsiyet Rolü Envanterinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 35(1), 81-87. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2152936
Dökmen, Z. Y. (1999). Bem Cinsiyet Rolü Envanteri kadınsılık ve erkeksilik ölçekleri Türkçe formunun psikometrik özellikleri. Kriz Dergisi, 7(1), 27-40. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000139
Dziuban, C. D. ve Shirkey, E. C. (1974). When is a correlation matrix appropriate for factor analysis? Some decision rules. Psychological Bulletin, 81(6), 358. https://doi.org/10.1037/h0036316
Eagly, A. H., Nater, C., Miller, D. I., Kaufmann, M. ve Sczesny, S. (2020). Gender stereotypes have changed: A cross-temporal meta-analysis of US public opinion polls from 1946 to 2018. American Psychologist, 75(3), 301. https://doi.org/10.1037/amp0000494
Egan, S. K. ve Perry, D. G. (2001). Gender identity: a multidimensional analysis with implications for psychosocial adjustment. Developmental Psychology, 37(4), 451. https://doi.org/10.1037/0012-1649.37.4.451
Fischer, F. B., Becker, J. C., Kito, M., & Zamantılı Nayır, D. (2017). Collective action against sexism in Germany, Turkey, and Japan: The influence of self-construal and face concerns. Group Processes & Intergroup Relations, 20(3), 409–423. https://doi.org/10.1177/1368430216683533
Glick, P. ve Fiske, S. T. (1996). The Ambivalent Sexism Inventory: Differentiating hostile and benevolent sexism. Journal of Personality and Social Psychology, 70(3), 491–512. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.3.491
Glick, P. ve Fiske, S. T. (2001). An ambivalent alliance: Hostile and benevolent sexism as complementary justification. American Psychologist, 56(2), 109-118. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.2.109
Grimmell, D. ve Stern, G. S. (1992). The relationship between gender role ideals and psychological well-being. Sex Roles, 27(9), 487-497. https://doi.org/10.1007/BF00290005
Haines, E. L., Deaux, K. ve Lofaro, N. (2016). The times they are a-changing… or are they not? A comparison of gender stereotypes, 1983–2014. Psychology of Women Quarterly, 40(3), 353-363. https://doi.org/10.1177/0361684316634081
Hoffman, R. M. ve Borders, L. D. (2001). Twenty-five years after the Bem Sex-Role Inventory: A reassessment and new issues regarding classification variability. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 34(1), 39-55. https://doi.org/10.1080/07481756.2001.12069021
Hopkins‐Doyle, A., Sutton, R. M., Douglas, K. M. ve Calogero, R. M. (2019). Flattering to deceive: Why people misunderstand benevolent sexism. Journal of Personality and Social Psychology, 116(2), 167–192. https://doi.org/10.1037/pspa0000135
İmamoğlu, E. O. (2003). Individuation and relatedness: Not opposing but distinct and complementary. Genetic, Social and General Psychology Monographs, 129(4), 367-402.
İmamoğlu, E. O., & Karakitapoğlu-Aygün, Z. (1999). Value preferences from 1970s to 1990s: Cohort, generation and gender differences at a Turkish university. Türk Psikoloji Dergisi, 14(44), 1–22.
Joel, D., Tarrasch, R., Berman, Z., Mukamel, M. ve Ziv, E. (2014). Queering gender: Studying gender identity in ‘normative’ individuals. Psychology & Sexuality, 5(4), 291-321. https://doi.org/10.1080/19419899.2013.830640
Kachel, S., Steffens, M. C. ve Niedlich, C. (2016). Traditional masculinity and femininity: Validation of a new scale assessing gender roles. Frontiers in Psychology, 7(2), 956. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00956
Kağıtçıbaşı, C., & Ataca, B. (2005). Value of children and family change: A three-decade portrait from Turkey. Applied Psychology, 54(3), 317–337. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2005.00213.x
Kandiyoti, D. (1978). Kadınlarda psiko-sosyal değişim boyutları cinsiyetler ve kuşaklar arasında bir karşılaştırma [Yayımlanmamış Doçentlik Tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
Kavuncu N (1987) Bem Cinsiyet Rolü Envanterinin Türk toplumuna uyarlama çalışması [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Lippa, R. (1991). Some psychometric characteristics of gender diagnosticity measures: Reliability, validity, consistency across domains, and relationship to the big five. Journal of Personality and Social Psychology, 61(6), 1000-1011. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.6.1000
Lippa, R. ve Connelly, S. (1990). Gender diagnosticity: A new Bayesian approach to gender-related individual differences. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 1051-1065. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.5.1051
Orlofsky, J. L. (1981). Relationship between sex-role attitudes and personality traits and the Sex-Role Behavior Scale-I: A new measure of masculine and feminine role behaviors and interests. Journal qf Personality, and Social Psychology, 40(5), 927-940. https://doi.org/10.1037/0022-3514.40.5.927
Orlofsky, J. L. ve O'Heron, C. A. (1987). Stereotypic and nonstereotypic sex role trait and behavior orientations: Implications for personal adjustment. Journal of Personality and Social Psychology, 52(5), 1034-1042. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.5.1034
Orlofsky, J. L., Ramsden, M. W. ve Cohen, R. S. (1982). Development of the Revised Sex-Role Behavior Scale. Journal of Personality Assessment, 46(6), 632–638. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4606_13
Özkan, T. ve Lajunen, T. (2005). Masculinity, femininity, and the Bem Sex Role Inventory in Turkey. Sex Roles, 52(1), 103-110. https://doi.org/10.1007/s11199-005-1197-4
Pedhazur, E. J. ve Tetenbaum, T. J. (1979). Bern Sex Role Inventory: A theoretical and methodological critique. Journal of Personality and Social Psychology, 37(6), 996-1016. https://doi.org/10.1037/0022-3514.37.6.996 Pleck, J. H. (1981). The myth of masculinity. MIT Press.
Rudman, L. A., Feinberg, J. ve Fairchild, K. (2002). Minority members’ implicit attitudes: Automatic ingroup bias as a function of group status. Social Cognition, 20(4), 294–320. https://doi.org/10.1521/soco.20.4.294.19908
Sakallı, N. ve Demir, Ş. (2023). Geleneksel erkeksilik - kadınsılık ölçeği. Yayına hazırlanıyor.
Sakallı, N. ve Türkoğlu, B. (2019). “Erkek” olmak ya da olmamak: Sosyal psikolojik açıdan erkeksilik/erkeklik çalışmaları. Türk Psikoloji Yazıları, 22(44), 52-76. https://doi.org/10.31828/tpy1301996120190516m000014
Sakallı-Uğurlu, N. (2002). Çelişik duygulu cinsiyetçilik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 17(49), 47-58. https://doi.org/10.31828/tpd13004433
Spence, J. T. (1984). Masculinity, femininity, and gender-related traits: A conceptual analysisand critique of current research. Progress In Experimental Personality Research, 13, 1–97. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-541413-5.50006-1
Spence, J. T. ve Buckner, C. E. (2000). Instrumental and expressive traits, trait stereotypes, and sexist attitudes what do they signify? Psychology of Women Quarterly, 24(1), 44-62. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.2000.tb01021.x
Spence, J. T. ve Helmreich, R. L. (1981). Androgyny versus gender schema: A comment on Bem's gender schema theory. Psychological Review, 88(4), 365–368. https://doi.org/10.1037/0033-295X.88.4.365
Spence, J. T., Helmreich, R. L. ve Holahan, C. K. (1979). Negative and positive components of psychological masculinity and femininity and their relationships to self-reports of neurotic and acting out behaviors. Journal of Personality and Social Psychology, 37(10), 1673-1682. https://doi.org/10.1037//0022-3514.37.10.1631
Spence, J. T., Helmreich, R. ve Stapp, J. (1975). Ratings of self and peers on sex role attributes and their relation to self-esteem and conceptions of masculinity and femininity. Journal of Personality and Social Psychology, 32(1), 29. https://doi.org/10.1037/h0076857
Taylor, M. C. ve Hall, J. A. (1982). Psychological androgyny: Theories, methods, and conclusions. Psychological Bulletin, 92(2), 347-366. https://doi.org/10.1037/0033-2909.92.2.347
Twenge, J. M. (1997). Changes in masculine and feminine traits over time: A meta-analysis. Sex Roles, 36(5), 305-325. https://doi.org/10.1007/BF02766650
Van De Vijver, F. J. (2007). Cultural and gender differences in gender-role beliefs, sharing household task and child-care responsibilities, and well-being among immigrants and majority members in the Netherlands. Sex Roles, 57(11-12), 813-824. https://doi.org/10.1007/s11199-007-9316-z
Vandello, J. A., Bosson, J. K., Cohen, D., Burnaford, R. M. ve Weaver, J. R. (2008). Precarious manhood. Journal of Personality and Social Psychology, 95(6), 1325. https://doi.org/10.1037/a0012453
Ventura, K. (2012). Sanal marka topluluklarında topluluk üyelerinin marka ile özdeşleşme düzeylerinin öncülleri ve sonuçları: Yapısal bir model önerisi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 19(2), 197-217.
Wood, W. ve Eagly, A. H. (2015). Two traditions of research on gender identity. Sex Roles, 73(11), 461-473. https://doi.org/10.1007/s11199-015-0480-2
Wood, W. ve Eagly, A.H. (2010). Gender. S. T. Fiske, D. T. Gilbert ve G. Lindzey (Ed), Handbook of social psychology (Cilt 1, 5. Baskı, s. 629–667). Wiley.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Cinsiyet Psikolojisi, Sosyal Psikoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Betül Altuğ
0009-0006-9859-3730
Türkiye

Timuçin Aktan ^*
0000-0001-8159-9278
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

23 Kasım 2024

Kabul Tarihi

25 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1590342

IZ

https://izlik.org/JA93ES26RA

APA

Altuğ, B., & Aktan, T. (2025). Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 248-277. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1590342

AMA

1.Altuğ B, Aktan T. Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26(1):248-277. doi:10.17494/ogusbd.1590342

Chicago

Altuğ, Betül, ve Timuçin Aktan. 2025. “Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (1): 248-77. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1590342.

EndNote

Altuğ B, Aktan T (01 Mart 2025) Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 1 248–277.

IEEE

[1]B. Altuğ ve T. Aktan, “Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 1, ss. 248–277, Mar. 2025, doi: 10.17494/ogusbd.1590342.

ISNAD

Altuğ, Betül - Aktan, Timuçin. “Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/1 (01 Mart 2025): 248-277. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1590342.

JAMA

1.Altuğ B, Aktan T. Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26:248–277.

MLA

Altuğ, Betül, ve Timuçin Aktan. “Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 1, Mart 2025, ss. 248-77, doi:10.17494/ogusbd.1590342.

Vancouver

1.Betül Altuğ, Timuçin Aktan. Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Mart 2025;26(1):248-77. doi:10.17494/ogusbd.1590342

Cited By

Kadınların Kadınlara Bakışı: Cinsiyet Özcülüğü ve Kadın Düşmanlığı

Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care

https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1723262

Perceived Discrimination and Its Relationship with Self-Esteem and Depression among University Students

Fiscaoeconomia

https://doi.org/10.25295/fsecon.1880973

Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik

Toplumsal Cinsiyet Rolü Benlik Kavramı Ölçekleri Geliştirme Çalışması: Cinsiyet Rolü Özellikleri ve Davranışlarında Kadınsılık ve Erkeksilik

Öz

Anahtar Kelimeler

Development of Gender Role Self-Concept Scales: Femininity and Masculinity in the Context of Gender Role Traits and Behaviors

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Kadınların Kadınlara Bakışı: Cinsiyet Özcülüğü ve Kadın Düşmanlığı

Perceived Discrimination and Its Relationship with Self-Esteem and Depression among University Students