Temsilin Anlatısı, Anlatının Zihniyeti: Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Atina
Öz
Stephen Greenblatt’ın temsil kavramını edebiyat çalışmalarına tatbik ediş temayülünden hareketle şekillenen bu çalışma, Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde yer alan Atina tasvirini Osmanlı okuryazarlarının zihniyetini yansıtan bir metin olarak ele alır ve bu anlatının Osmanlı okuryazarlarının zihniyet dünyasını nasıl yansıttığını inceler. Buna göre Atina, gezilen bir yerin ötesine geçerek, Osmanlıların antik ya da kadim geçmişle kurduğu ilişki biçimlerinin, İslâmî mirasla harmanlanan tarih anlayışının ve kolektif tasavvurun metinsel düzlemde inşa edildiği bir sahneye dönüşür. Filozoflar, peygamberler ve tılsımlı yapılarla örülen anlatı, şehri Osmanlı okuryazarlarının tasavvur dünyasına eklemleyen çok katmanlı bir temsil sunar. Bu bağlamda Evliyâ’nın Atina’sı, geçmişi dönüştürerek sahiplenen, onu Osmanlı kimliğiyle yeniden kurgulayan bir temsil mekânı olarak karşımıza çıkar ve Osmanlı zihniyetinin şehir anlatıları aracılığıyla nasıl inşa edildiğini anlamak için özgün bir örnek sunar.
Anahtar Kelimeler
Evliya Çelebi, Atina, Stephen Greenblatt, Anlatı Çalışmaları, Temsil
Kaynakça
- Açık, T. (2011). Evliyâ Çelebi’nin Eskiçağ Dünyası. N. Tezcan ve S. Tezcan (Ed.), Doğumunun 400. yılında Evliyâ Çelebi içinde (s. 343–349). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
- Bekar, C. (2014). Hezarfen Hüseyin’in evrensel tarihinde yeni bir Bizans ve Konstantinopolis algısı. XVII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri (15-17 Eylül 2014, Ankara), Cilt 4, Kısım 1 içinde (s. 17–39). Türk Tarih Kurumu.
- Calis, R. (2025). The discovery of Ottoman Greece: Knowledge, encounter, and belief in the Mediterranean world of Martin Crusius. Harvard University Press.
- Dankoff, R. (2006). An Ottoman mentality: The world of Evliya Çelebi. Brill.
- Dankoff, R. (2011). Seyahatnâme’de yeryüzü dilleri. N. Tezcan ve S. Tezcan (Ed.), Doğumunun 400. yılında Evliyâ Çelebi içinde (s. 350–364). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
- Develi, H. (2011). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi’nin verilerine göre 17. yüzyıl Yunanistan’ında dilsel dağılım. S. Koz (Ed.), Evliyâ Çelebi Konuşmaları/Yazılar içinde (s. 160–170). Yapı Kredi Yayınları.
- Evliyâ Çelebi. (2011). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi (Cilt 2, Kitap 8). Yapı Kredi Yayınları.
- Fowden, E. K. (2019). The Parthenon mosque, King Solomon and the Greek sages. M. Georgopoulou ve K. Thanasakis (Ed.), Ottoman Athens: Archeology, topography, history içinde (ss. 67–95). The Gennadius Library.
- Fowden, E. K. (2022a). Portraits of Ottoman Athens from Martin Crusius to Strategos Makriyannis. S. Çağaptay vd. (Ed.), Cities as palimpsests? Responses to antiquity in Eastern Mediterranean urbanism içinde (s. 155–199). Oxbow Books.
- Fowden, E. K. (2022b). Rituals of memory at the Olympieion precinct of Athens. J. M. Jiménez ve S. Ottewill-Soulsby (Ed.), Remembering and forgetting the ancient city içinde (s. 297–327). Oxbow Books.