Ülke Markalarının Boykot Edilmesinde Politik Faktörlerin Etkisi: Tüketici Etnosentrizminin ve Boykot Başarı Algısının Aracılık Rolü
Öz
Günümüz tüketicileri toplumsal olaylara karşı duyarlılıklarını yalnızca söylem düzeyinde değil, tüketim tercihleri ve satın alma davranışları aracılığıyla da protesto edebilmektedir. Bu bağlamda sahip oldukları ekonomik gücü kullanarak bir işletmeyi ya da belirli bir ülkeye ait markaları boykot etmekte ve böylece pazar temelli bir yaptırım uygulayabilmektedir. Tüketicilerin markaları boykot etme nedenleri sosyal, kültürel, etik, ahlaki, politik, çevresel ve sağlık temelli konular etrafında çeşitlenmektedir. Boykot kararı verilirken özellikle markanın menşei (hangi ülkeye ait olduğu) ve boykotun sonuç üretip üretmeyeceğine dair başarı algısı öne çıkmaktadır. Bu araştırmada politik faktörlerin boykota katılım davranışı üzerindeki etkisi incelenmiş; tüketici etnosentrizmi ile boykot başarı algısının bu ilişkideki aracılık rolleri test edilmiştir. Araştırma amacına uygun olarak Mersin’de ikamet eden 212 tüketiciden yüz yüze anket yöntemiyle veri toplanmış, ölçüm ve yapısal ilişkiler SPSS ve LISREL programlarıyla analiz edilmiştir. Bulgular, politik faktörlerin boykota katılımı anlamlı biçimde artırdığını göstermektedir. Ayrıca tüketici etnosentrizmi ve boykot başarı algısının söz konusu etkide kısmi aracılar olarak devreye girdiği belirlenmiştir. Sonuçlar, boykot davranışının yalnızca politik güdülerle değil, ulusal aidiyet duyguları ve eylemin etkili olacağına yönelik inançla da güçlendiğine işaret etmektedir. Bu bulgular, işletmelerin kriz iletişimi ile menşe ülke algısını yönetmede proaktif ve şeffaf stratejiler geliştirmesi gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Boykot, Politik Faktörler, Tüketici Etnosentrizmi, Boykot Başarı Algısı
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- Açıkgöz, F.Y., Ayhan, A., & Kurtuluş, G. (2021). Türkiye’nin karşılaştığı diplomatik krizler sonucunda yapılan boykot çağrılarının toplumdaki yansımaları. ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 285-309.
- Ahdika, A. (2017). Improvement of quality, interest, critical, and analytical thinking ability of students through the application of research based learning (RBL) in introduction to stochastic processes subject. International Electronic Journal of Mathematics Education, 12(2), 167-191. https://doi.org/10.29333/iejme/608
- Akpolat, A. (2017). Tüketici boykotlarına katılım tutumunu etkileyen faktörlerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
- Aksu, G., Eser, M. T., & Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Detay Yayıncılık, Ankara: Türkiye.
- Al Shebil, S., Rasheed, A. A., & Al-Shammari, H. (2011). Coping with boycotts: An analysis and framework. Journal of Management & Organization, 17(3), 383-397. https://doi.org/10.5172/jmo.2011.17.3.383
- Ateş, S. (2020). Politik nedenli tüketici boykotları: Tüketici boykot motivasyonları ve boykot sürecindeki tüketici davranışları üzerine niteliksel bir araştırma. (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
- Atılgan, K. Ö., & Köken, Y. (2022). Tüketici etnosentrizmi ve tüketici düşmanlığının sosyal medyada boykota etkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31(1), 292-307.
- Balaban, S., & Yücel, S. (2019). Tüketici boykotu ve tüketicilerin boykot katılımını etkileyen faktörler. Izmir Democracy University Social Sciences Journal, 2(2), 191-212.
- Balıkçıoğlu, B., Koçak, A., & Özer, A. (2007). Şiddet içermeyen bir eylem olarak dolaylı tüketici boykotlarının oluşum süreci ve Türkiye için değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 62(3), 79-100.
- Braunsberger, K., & Buckler, B. (2011). What motivates consumers to participate in boycotts: Lessons from the ongoing Canadian seafood boycott. Journal of Business Research, 64(1), 96-102. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2009.12.008
