Cinsiyet ve Antropometrik Ölçümlerin Hedonik Açlık Belirteci Olan Besin Gücüne Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 1384 - 1404, 16.06.2025

Özlem Özer Altundağ

https://doi.org/10.47495/okufbed.1512600

https://izlik.org/JA56CM56LM

Öz

Hedonik açlık son yıllarda obezitenin önemli nedenlerinden biri olarak öne sürülmüştür. Besin Gücü Ölçeği (BGÖ), hedonik açlığı değerlendiren iyi geliştirilmiş bir öz bildirim aracıdır. Bu çalışmada yetişkin bireylerde BGÖ’nin hedonik açlık, besin seçimi, duyusal yeme ve antropometrik ölçümlere etkisinin incelenmesi planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırma 213 kadın ve 127 erkek olmak üzere gönüllü 340 yetişkin birey üzerinde yapılmıştır. Verilerin toplanmasında bireylere Görsel Analog Skalası (GAS), BGÖ ve Duygusal İştah Anketi (DİA) ile demografik özellikleri belirmek için cinsiyet, yaş, eğitim durumu gibi soruları içeren anket formu uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS v26.0 programı kullanılarak hesaplanmıştır. Bulgular incelendiğinde bireylerin %62,6’sının kadın, %37,4’ünün erkek; yaş ortalamalarının 37,15 ± 9,28 yıl; %63,9’unun günde 3 ana öğün, %36,1’inin 2 ana öğün beslendiği; %52,1’inin daha önce en az bir kere diyet uyguladığı, %47,9’unun uygulamadığı; kadınların Beden Kitle İndeksi (BKİ) ortalamasının 28,79±7,06 kg/m2, erkeklerin BKİ ortalamasının 25,85±4,27 kg/m2 olduğu ve %64,1’inde hedonik açlığın olduğu, %35,9’unda olmadığı görülmüştür. GAS ortalama puanları incelendiğinde kadınların çikolata ve çikolatalı ürünler ortalama puanı (6.22±2.74) anlamlı olarak erkeklerin ortalama puanından (4.29±2.46) fazladır (p=0.015, p<0.05). Aynı şekilde kadınların cips ortalama puanı (4.53±2.71) anlamlı olarak erkeklerin ortalama puanından (2.79±1.42) yüksektir (p=0.001, p<0.001); kadınların çekirdek ortalama puanı (4.28±2.78) anlamlı olarak erkeklerin ortalama puanından (3.07±1.64) fazladır (p=0.031, p<0.05). Kadınların besin gücü ortalama puanının (2.88±0.62) anlamlı olarak erkeklerin ortalama puanından (2.57±0.35) yüksek olduğu görülmüştür (p=0.013, p<0.05). Bununla birlikte duygusal iştah anketi ve boyutlarının ortalama puanları cinsiyete göre anlamlı bulunmamaktadır (p>0.05). Bireylerin hedonik açlığı üzerine GAS, DİA ve BGÖ’nin etkili olduğu; bireylerin cinsiyet, yeme hızı gibi özelliklerinin BGÖ puanlarını etkilediği ve dolayısıyla hedonik açlık üzerine etkisi olduğu sonucuna varılmıştır (p<0.05). Fakat bu çalışma verilerinde kullanılan bu ölçeklerin bireylerin antropometrik ölçümlerini etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır (p>0.05). Yapılan diğer çalışmalarla karşılaştırıldığında benzer sonuçlar elde edilirken antropometrik ölçümler konusunda farklılık gözlenmiştir. İleriki çalışmalarda hedonik açlığın antropometrik ölçümlere etkisi üzerinde yeni çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Besin gücü , Hedonik açlık , Duygusal iştah , Antropometrik ölçümler

Etik Beyan

Karabük Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu tarafından 24/06 toplantı nolu 51 sayılı karar ile 29/05/2024 tarihli Etik Kurul Onayı alınmıştır.

The Effect of Food Power on Hedonıc Hunger and Anthropometrıc Measurements by Gender

https://izlik.org/JA56CM56LM

Öz

Hedonic hunger has been proposed as a significant contributor to obesity in recent years. The Food Craving Questionnaire (FCQ), a well-developed self-report tool, assesses hedonic hunger. This study aimed to examine the effect of FCQ on hedonic hunger, food choice, sensory eating, and anthropometric measurements in adult individuals. The research was conducted on 340 adult volunteers, including 213 women and 127 men. Data were collected using Visual Analog Scale (VAS), FCQ, and Emotional Appetite Scale (EAS), along with a demographic questionnaire including gender, age, and education level. The collected data were analyzed using SPSS v26.0. Findings revealed that 62.6% of participants were female and 37.4% were male, with an average age of 37.15 ± 9.28 years. 63.9% reported eating three main meals per day, while 36.1% ate two main meals. 52.1% had previously attempted a diet, with 47.9% not having done so. The average Body Mass Index (BMI) for women was 28.79 ± 7.06 kg/m2 and for men was 25.85 ± 4.27 kg/m2. 64.1% of participants exhibited hedonic hunger, while 35.9% did not. When examining VAS mean scores, women had significantly higher average scores than men for chocolate and chocolate products (6.22±2.74 vs. 4.29±2.46, p=0.015, p<0.05), as well as for chips (4.53±2.71 vs. 2.79±1.42, p=0.001, p<0.001), and sunflower seeds (4.28±2.78 vs. 3.07±1.64, p=0.031, p<0.05). Women also had a significantly higher mean score for food power (2.88±0.62 vs. 2.57±0.35, p=0.013, p<0.05). However, emotional appetite questionnaire dimensions did not show significant differences by gender (p>0.05). The study concluded that FCQ, EAS, and food power had significant effects on hedonic hunger, influenced by individual characteristics such as gender and eating speed, which in turn affected FCQ scores and thus hedonic hunger (p<0.05). However, the study found that these scales did not affect individuals' anthropometric measurements (p>0.05). Compared with other studies, similar results were obtained regarding hedonic hunger, but differences were observed regarding anthropometric measurements. Further research is needed to understand the impact of hedonic hunger on anthropometric measurements.

Anahtar Kelimeler

food power , hedonic hunger , emotional appetite , anthropometric measurements

Kaynakça

• Abdulla NK., Obaid RR., Qureshi MN., Asraiti AA., Janahi MA., Qiyas SJA., Faris ME. Relationship between hedonic hunger and subjectively assessed sleep quality and perceived stress among university students: A cross-sectional study. Heliyon 2023; 9(4): e14987.
• Andrade ALP., Temple, JL., Balantekin, KN. The relationship among disordered eating behavior, power of food scale and sensitization of the reinforcing value of food. Eating Behaviors 2024; 53: 101878.
• Akçin B. Food habits of individuals applying to nutrition and diet policlinic of a private hospital located in Istanbul and relation of chewing number with body mass index. Istanbul Yeditepe University Master's Thesis in Health Sciences Institute, p.79, Istanbul, Turkey, 2017.
• Aslan B., Köseler E. Bireylerin duygusal açlık durumlarının, umutsuzluk düzeylerinin ve besin tüketimlerinin değerlendirilmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2022; 7(2): 231-237.
• Aydoğdu G., Köksal E. Hedonik açlık ve makro besin öğeleri ile ilişkisi. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi 2022; 7(1): 154-163.
• Bakırhan H. Diyetisyene başvuran Türk kadınlarında tıkınırcasına yeme davranışının klinik önemi: Hedonik açlık, beslenme durumu ve diyet alışkanlıkları üzerine bir araştırma. Food and Health 2023; 9(4): 313-322.
• Bülbül A., Doğuer Ç. Yetişkinlerde hedonik açlık durumunun sosyal medya bağımlılığı ve obezite ile ilişkisinin araştırılması. Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences 2022; (16): 87-97.
• Cappelleri JC., Bushmakin AG., Gerber RA., Leidy NK., Sexton CC., Karlsson J., Lowe MR. Evaluating the power of food scale in obese subjects and a general sample of individuals: development and measurement properties. International Journal of Obesity 2009; 33(8): 913-922.
• Chao A., Grilo CM., White MA., Sinha R. Food cravings, food intake, and weight status in a community-based sample. Eating Behaviors 2014; 15(3): 478-82.
• Chmurzynska A., Mlodzik-Czyzewska MA., Radziejewska A., Wiebe DJ. Hedonic hunger is associated with intake of certain high-fat food types and BMI in 20-to 40-year-old adults. The Journal of Nutrition 2021; 151(4): 820-825.
• Coşkunsu S. Hedonik açlık. Artuklu International Journal of Health Sciences 2021; (1): 7-11.
• Crane NT., Butryn ML., Gorin AA., Lowe MR., LaFata EM. Overlapping and distinct relationships between hedonic hunger, uncontrolled eating, food craving, and the obesogenic home food environment during and after a 12-month behavioral weight loss program. Appetite 2023; 185: 106543.
• Çamlık Z. İnsülin direnci olan yetişkin bireylerin hedonik açlık durumlarının farklı ölçeklerle belirlenmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:18, Ankara, Türkiye, 2020.
• Çelebi C. Obezite hastalarında yeme bağımlılığı, psikopatoloji ve kişilik özelliklerinin değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Tıpta Uzmanlık Tezi, sayfa no:41, İstanbul, Türkiye, 2015.
• Çifçi A., Eminsoy İO. Üniversite öğrencilerinin hedonik açlık durumlarının besin gücü ve duygusal yeme ölçeği ile değerlendirilmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2024; 9(1): 101-116.
• Çolak H., Aktaş Ş. Ağırlık yönetimine yeni bir yaklaşım: yeme farkındalığı. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2019; 3(3): 212-222.
• Demirel B., Yavuz KF., Karadere ME., Şafak Y., Türkçapar MH. Duygusal iştah anketi’nin türkçe geçerlik ve güvenilirliği, beden kitle indeksi ve duygusal şemalarla ilişkisi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi 2014; 3: 171-181.
• Eroğlu FE. Ofis saatli ve nöbetli çalışan erkeklerin hedonik açlık düzeyleri ile beslenme durumları ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:13, Ankara, Türkiye, 2020.
• Gündüz N., Akhalil M., Sevgi E. Hedonik açlık. Izmir Democracy Unıversity Health Sciences Journal Iduhes 2020; 3(1): 80-96.
• Hayzaran M. Üniversite öğrencilerinin hedonik açlık durumlarının farklı ölçekler ile belirlenmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:18, Ankara, Türkiye, 2018.
• Horwath CC., Hagmann D., Hartmann C. The power of food: Self-control moderates the association of hedonic hunger with overeating, snacking frequency and palatable food intake. Eating Behaviors 2020; 38: 101393.
• Hızlı H., Büyükuslu N. Yüksek yağlı diyetin açlık-tokluk metabolizmasında görevli hormonlar ve nöropeptidler üzerine etkileri. Sağlık Bilimleri Dergisi 2018; 27(3): 239-244.
• Johnson SL., Boles RE., Burger KS. Using participant hedonic ratings of food images to construct data driven food groupings. Appetite 2014; 79: 189-196.
• Karakaş HM., Saka M. Obez olan ve olmayan yetişkin bireylerde sezgisel yeme davranışının hedonik açlık ve aşırı besin isteği ile ilişkisinin belirlenmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2021; 6(Beslenme Özel Sayısı): 53-69.
• Karamizadeh M., Akbarzadeh M., Gargari BP., Mahdavi R., Nikniaz Z. Association between hedonic hunger and body mass index in adults: A systematic review and meta-analysis. Appetite 2024; 199: 107395.
• Kayış A. Güvenirlik analizi. Ş. Kalaycı (Ed), SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli Istatistik Teknikleri. (403-419). Ankara: Asil Yayıncılık, 2009.
• Köksal E., Küçükerdönmez Ö. Şişmanlığı saptamada güncel yaklaşımlar. içinde: Yetişkinlerde ağırlık yönetimi (1), Ed: Baysal A, Baş M, Türkiye Diyetisyenler Derneği, İstanbul, 2008; ss 52-64.
• Lowe MR., Butryn ML., Didie ER., Annunziato RA., Thomas JG., Crerand CE., Halford J. The power of food scale. A new measure of the psychological influence of the food environment. Appetite 2009; 53(1): 114-118.
• Löffler A., Luck T., Then F. S., Luck-Sikorski C., Pabst A., Kovacs P., Böttcher Y., Breitfeld J., Tönjes A., Horstmann A., Löffler M., Engel C., Thiery J., Villringer A., Stumvoll M., Riedel-Heller S. G. Effects of psychological eating behaviour domains on the association between socio economic status and BMI. Public Health Nutrition 2017; 20(15): 2706-2712.
• Lutter M., Nestler EJ. Homeostatic and hedonic signals ınteract in the regulation of food ıntake1-3. The Journal of Nutrition 2009; 139(3): 629–632.
• Mohamad O., Al Sabbah H., Smail L., Hermena EW., Al Ghali R. Food consumption frequency and perceived stress and depressive symptoms among female university students in the UAE. Research Square 2020; 1: 1-15.
• Nansel TR, Lipsky LM, Eisenberg MH, Haynie DL, Liu D, Simons-Morton B. Greater food reward sensitivity is associated with more frequent intake of discretionary foods in a nationally representative sample of young adults. Frontiers in Nutrition 2016; 3: 33.
• Nolan LJ., Halperin LB., Geliebter A. Emotional appetite questionnaire, Construct validity and relationship with BMI. Appetite 2010; 54(2): 314-319.
• Nüfusu.com. Karabük ili nüfusu, 2024. https://www.nufusu.com/il/karabuk-nufusu
• Ortega A., Bejarano CM., Hesse DR., Reed D., Cushing CC. Temporal discounting modifies the effect of microtemporal hedonic hunger on food consumption: An ecological momentary assessment study. Eating Behaviors 2023; 48: 101697.
• Özkarslı Z. Yetişkin kadınların hedonik açlık durumları ile menstrual döngüleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Hasan Kalyoncu Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:39, Gaziantep, Türkiye, 2022.
• Pelchat ML. Food cravings in young and elderly adults, Appetite 1997; 28: 103-113.
• Pekcan G. Beslenme durumunun saptanması. Diyet El Kitabı, (Yazarlar. Baysal A, Aksoy M, Besler T, Bozkurt N, Keçecioğlu S, Mercanlıgil SM, et al.) Hatiboğlu Yayınevi, Ankara, (9. Baskı), 2014. p.108-119.
• Reisoğlu E. İstanbul ilinde yaşayan bazı meslek gruplarının beslenme alışkanlıkları ve bu beslenme alışkanlıklarını etkileyen faktörler. Bayburt Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no: 51, Bayburt, Türkiye, 2019.
• Sanlier N., Pehlivan M., Sabuncular G., Bakan S., Isguzar Y. Determining the relationship between body mass index, healthy lifestyle behaviors and social appearance anxiety. Ecology of Food and Nutrition 2017; 57(2):124-139.
• Schüz B., Schüz N., Ferguson SG. It’s the power of food: individual differences in food cue responsiveness and snacking in everyday life. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity 2015; 12(49): 1-8.
• Şarahman C., Ok M. Erişkin bireylerin hedonik açlık durumları ile aşırı besin isteği, dürtüsellik ve benlik saygısı durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Traditional and Complementary Medicine 2019; 2(2): 71-82.
• Theim KR., Brown JD., Juarascio AS., Malcolm RR., O’Neil PM. Relations of hedonic hunger and behavioral change to weight loss among adults in a behavioral weight loss program utilizing meal-replacement products. Behavior Modification 2013; 37(6): 790-805.
• Uçar A., Türker P. Lise öğrencilerinde hedonik açlık ve yeme farkındalığının beslenme durumu ile ilişkisi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2021; 6(2): 165-178.
• Verzijl CL., Ahlich E., Lang B., Rancourt D. Body mass index as a moderator of the association between weight status misperception and disordered eating behaviors. Eating Behaviors 2018; 30: 98–103.
• World Health Organization. Waist circumference and waist-hip ratio. Report of a WHO Expert Consultation. Geneva, 2011. www.who.int/nutrition
• Xiao H., Song J., Han X., Ye Z., Serier KN., Belon KE., Loor JM., Smith JE., Cui T., He, J. Assessing hedonic hunger among Chinese adults using the power of Food Scale: psychometric properties and cross-cultural invariance between China and the US. Eating Behaviors 2023; 48: 101703.