Araştırma Makalesi

Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi

Cilt: 44 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi

Öz

Sosyal bilimler özellikle davranış bilimleri ile ilgili bilim alanlarında ele alınan konuların çoğu, bireyler arasındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin karmaşık yapısını anlayabilmek üzerinedir. Bu çalışma alanlarında araştırmaya konu olan değişkenlerin çoğu bireyler arasıdır. Yani tek bir kişiyle ilgili olmaktan çok, sosyal bir bağlama dahil olan ikili ilişkilere ya da grup dinamiklerine atıfta bulunmaktadır. Aralarında belirli bir bağlantı, ilişki ya da etkileşim olabileceği düşünülen iki ya da daha çok kişilik grup üyelerinden elde edilen veri yapısı diyadik veri olarak nitelenmektedir. Bu noktada birbirinden bağımsız olmayan bireylerden elde edilen verilerin analizinde gözlemlerin bağımsızlığı varsayımına dayalı olmayan analiz yöntemlerinin kullanılması ve bu yöntemlerin doğru uygulanması önem kazanmaktadır. Bu çalışma kapsamında diyadik veri analizinin teorik temelleri ele alınmış ve Türkiye’deki Ulusal Tez Merkezinde yayımlanan aktör-partner karşılıklı bağımlılık modeli kullanılarak yürütülen tezlerin belirlenen değişkenlere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamına alınan 55 lisansüstü tez hazırlanan tez inceleme formuna göre kodlanmış ve doküman analizi yapılmıştır. Aktör-partner karşılıklı bağımlılık modeli kullanan tezlerdeki artışın ulusal alanyazında 2019 yılından sonra gerçekleştiği, yoğun olarak psikoloji ve rehberlik ve psikolojik danışmanlık anabilim dallarında çalışıldığı, diyaların büyük çoğunluğunun ise romantik ilişki içindeki çiftlerden oluştuğu belirlenmiştir. Genel olarak tezlerin hedef kitlesi romantik ilişki içerisindeki çiftler olduğundan dolayı tezlerin odak (bağımlı) değişkeninin evlilik doyumu, ilişki kalitesi gibi değişkenler olduğu görülmüştür. Ayrıca tezler standart diyadik düzen modeli temel alınarak yürütülmüş, verilerin analizinde yapısal eşitlik modelinin test edildiği analiz programları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal, 9(2), 27-40.
  2. Chow, C. M., Claxton, S. E., & van Dulmen, M. H. (2015). Testing dyadic mechanisms the right way: A primer into moderated actor–partner interdependence model with latent variable interactions. Emerging adulthood, 3(6), 421-433.
  3. Cook, W. L., & Kenny, D. A. (2005). The actor–partner interdependence model: A model of bidirectional effects in developmental studies. International Journal of Behavioral Development, 29, 101–109.
  4. Cook, W. L., & Snyder, D. K. (2005). Analyzing nonindependent outcomes in couple therapy using the actor-partner interdependence model. Journal of Family Psychology, 19(1), 133.
  5. Coutts, J. J., Hayes, A. F., & Jiang, T. (2019). Easy statistical mediation analysis with distinguishable dyadic data. Journal of Communication, 69(6), 612-649.
  6. Fitzpatrick, J., Gareau, A., Lafontaine, M. F., & Gaudreau, P. (2016). How to use the actor-partner interdependence model (APIM) to estimate different dyadic patterns in Mplus: A step-by-step tutorial. The Quantitative Methods for Psychology, 12(1), 74-86.
  7. Fonteyn, M., Haerens, L., Vansteenkiste, M., & Loeys, T. (2022). It takes two to tango: Using the actor-partner interdependence model for studying the coach-athlete relationship. Psychology of Sport and Exercise, 63, 102273.
  8. Garcia, R. L., Kenny, D. A., & Ledermann, T. (2015). Moderation in the actor–partner interdependence model. Personal Relationships, 22(1), 8-29.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

16 Aralık 2024

Kabul Tarihi

25 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 44 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Örs Özdil, S., & Ayan, C. (2025). Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 261-300. https://doi.org/10.7822/omuefd.1602740
AMA
1.Örs Özdil S, Ayan C. Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi. OMÜ EFD. 2025;44(1):261-300. doi:10.7822/omuefd.1602740
Chicago
Örs Özdil, Selda, ve Cansu Ayan. 2025. “Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 44 (1): 261-300. https://doi.org/10.7822/omuefd.1602740.
EndNote
Örs Özdil S, Ayan C (01 Haziran 2025) Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 44 1 261–300.
IEEE
[1]S. Örs Özdil ve C. Ayan, “Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi”, OMÜ EFD, c. 44, sy 1, ss. 261–300, Haz. 2025, doi: 10.7822/omuefd.1602740.
ISNAD
Örs Özdil, Selda - Ayan, Cansu. “Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 44/1 (01 Haziran 2025): 261-300. https://doi.org/10.7822/omuefd.1602740.
JAMA
1.Örs Özdil S, Ayan C. Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi. OMÜ EFD. 2025;44:261–300.
MLA
Örs Özdil, Selda, ve Cansu Ayan. “Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 44, sy 1, Haziran 2025, ss. 261-00, doi:10.7822/omuefd.1602740.
Vancouver
1.Selda Örs Özdil, Cansu Ayan. Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi. OMÜ EFD. 01 Haziran 2025;44(1):261-300. doi:10.7822/omuefd.1602740