An Investigation of Theses on Science Education of Students with Special Abilities in Türkiye

Yıl 2025, Cilt: 44 Sayı: 2, 841 - 870, 31.12.2025

Aydın Sellioğ

https://doi.org/10.7822/omuefd.1636802

Öz

In the education of gifted students, science is one of the main disciplines that contribute to the development of high-level cognitive skills such as critical thinking, problem solving and creativity. Science education contributes significantly to the development of cognitive skills and scientific curiosity of gifted students. In this context, it was aimed to examine the postgraduate thesis studies published in the Council of Higher Education National Thesis Center (YÖKTEZ) on science education of gifted students between 2000-2024 in terms of various variables. In the study, document analysis technique was used within the scope of qualitative research method, and 61 graduate thesis studies were evaluated by content analysis method. The findings show that the majority of the postgraduate theses on science education of gifted students were conducted at the master's level and within Istanbul University. The majority of the theses were conducted at the secondary school level, and it was determined that the studies conducted at the primary and high school levels were limited. It was determined that forms and scales were widely used as data collection tools and descriptive analysis and content analysis were widely used in data analysis. The fact that the studies were concentrated in certain universities and focused on students at the secondary school level reveals that research on science education tends to focus on these areas. The findings provide important data to understand the scope and trends of academic studies on science education for gifted students. This study examines graduate theses on science education of gifted students published in Turkey between 2000 and 2024 and is limited to the studies included in YÖKTEZ. In future research, it is recommended to examine international theses and articles on science education for gifted students. In addition, it would be important to increase the number of studies at high school and primary school levels in order to understand how science education is shaped in all educational processes of gifted students. Furthermore, focusing research on different topics other than cognitive skills and STEM education may increase the diversity in the field of science education.

Anahtar Kelimeler

Giftedness , Science Education , Trends of Theses , Document Review

Türkiye’de Özel Yetenekli Öğrencilerin Fen Eğitimine Yönelik Yapılan Tezlerin İncelenmesi

Öz

Özel yetenekli öğrencilerin eğitiminde fen bilimleri, eleştirel düşünme, problem çözme ve yaratıcılık gibi üst düzey bilişsel becerilerin gelişimine katkı sağlayan temel disiplinlerden biridir. Fen eğitimi, özel yetenekli öğrencilerin bilişsel becerilerini geliştirmelerine ve bilimsel meraklarını desteklemelerine önemli katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda, 2000-2024 yılları arasında özel yetenekli öğrencilerin fen eğitimine yönelik Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ)’nde yayımlanan lisansüstü tez çalışmalarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kapsamında doküman incelemesi tekniği kullanılmış, belirlenen 61 lisansüstü tez çalışması içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, özel yetenekli öğrencilerin fen eğitimine yönelik lisansüstü tezlerin çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde ve İstanbul Üniversitesi bünyesinde yürütüldüğünü göstermektedir. Tezlerin çoğunluğu ortaokul düzeyinde gerçekleştirilmiş olup, ilkokul ve lise seviyesinde yapılan çalışmaların sınırlı olduğu belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak form ve ölçeklerin, veri analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizinin yaygın olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Çalışmaların belirli üniversitelerde yoğunlaşması ve ortaokul düzeyindeki öğrencilere odaklanması, fen eğitimine yönelik araştırmaların bu alanlara eğilim gösterdiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, özel yetenekli öğrencilerin fen eğitimine yönelik akademik çalışmaların kapsamını ve eğilimlerini anlamaya yönelik önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışma, 2000-2024 yılları arasında Türkiye’de yayımlanan özel yetenekli öğrencilerin fen eğitimine yönelik lisansüstü tezleri incelemekte olup, YÖKTEZ’de yer alan çalışmalarla sınırlıdır. Gelecekte yapılacak araştırmalarda, özel yetenekli öğrencilerin fen eğitimine yönelik uluslararası tez ve makalelerin de incelenmesi önerilmektedir. Bunun yanı sıra, lise ve ilkokul düzeyindeki araştırmaların artırılması, özel yetenekli öğrencilerin tüm eğitim süreçlerinde fen eğitiminin nasıl şekillendiğini anlamak açısından önemli olacaktır. Ayrıca, araştırmaların bilişsel beceriler ve STEM eğitimi dışındaki farklı konulara odaklanması, fen eğitimi alanındaki çeşitliliği artırabilir.

Anahtar Kelimeler

Özel Yetenek , Fen Eğitimi , Tezlerin Eğilimi , Doküman İncelemesi

Etik Beyan

Etik bildirim/Ethical disclosure: Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Mevcut çalışma, doküman incelemesi niteliğinde olduğundan, Etik Kurul İzni gerektiren çalışmalar arasında yer almamaktadır. Bu nedenle, Etik Kurul İzni beyan edilmemiştir.

Teşekkür

Bu çalışma, 1 – 3 Ağustos 2024 tarihinde Lesya Ukrainka Volyn Ulusal Üniversitesinde yapılan 10. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresinde sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Kaynakça

• Abu, N. K. (2018). Üstün yetenekli öğrencilerin kaynaştırılmasına yönelik farklılaştırılmış fen etkinliklerinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Amasya Üniversitesi, Amasya.
• Ağca, E. (2019). Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin özellikleri ve eğitim ihtiyaçlarına ilişkin görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
• Akcan, N. (2023). Özel yetenekli bireylerle gerçekleştirilen STEM çalışmalarının bibliyometrik analizi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Antalya.
• Akdağ, E. M. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin fen bilimlerini öğrenme ortamı algıları ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarının zihinsel risk alma davranışları ve fen başarısı ile ilişkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Akkaya, G. (2016). Rol model içerikli animasyonların üstün yetenekli 4. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersinde zihinsel risk alma davranışları ve öğrenmelerine etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Akpınar, D. (2018). Üstün yetenekli ve zekâlı öğrencilerde STEM eğitiminin özdüzenleme, fen'e yönelik motivasyonları ve epistemolojik inançlarına etkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Erzincan.
• Akyıldız, V. (2018). Okul öncesi ve sınıf öğretmenliği öğretmen adaylarının üstün yetenekli öğrencilere yönelik STEM eğitimi öz yeterlilik düzeylerinin incelenmesi: İstanbul Aydın Üniversitesi örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul.
• Akyüz, A. (2023). Özel yetenekli öğrenciler için tasarlanmış fen bilimlerine ilişkin yaratıcılık değerlendirme envanterinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Zonguldak.
• Altıntaş, H. (2023). Özel yetenekli öğrencilerin fen bilimleri derslerine yönelik tutumlarının fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına etkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya.
• Ataman, A. (1998). Üstün zekalılar ve üstün yetenekliler. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Aşut, N. (2013). Üstün yetenekli öğrencilerin epistemolojik inançlarının fen öğrenmeye yönelik motivasyon düzeyi ve fen başarısıyla ilişkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Aşut, N. & Köksal, M. (2015). Üstün zekâlı öğrencilerin epistemolojik inançlarının fen öğrenmeye yönelik motivasyon düzeyi ve başarıyla ilişkisi. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (2), 22-44. http://dergipark.gov.tr/dusbed/issue/22626/241790
• Ateş, H. & Mazı, M. G. (2017). Türkiye’de üstün yetenekliler eğitimi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlere genel bir bakış. Üstün Zekalılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, 4(3), 33-57.
• Avcı, E. (2021). STEM eğitimine uygun tasarlanmış robotik kodlama etkinliklerinin üstün yetenekli öğrencilerin robotik ve kodlamaya karşı tutumuna etkisinin belirlenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Ayvacı, H. Ş. & Bebek, G. (2019). Türkiye’de üstün zekâlılar ve özel yetenekliler konusunda yürütülmüş tezlerin tematik incelenmesine yönelik bir çalışma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (45), 267-292.
• Ayverdi, L. (2018). Özel yetenekli öğrencilerin fen eğitiminde teknoloji, mühendislik ve matematiğin kullanımı: FETEMM yaklaşımı. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir Üniversitesi.
• Balım, S. (2016). Fen bilimleri dersinde probleme dayalı öğrenme yöntemi kullanımının üstün yetenekli öğrencilerin akademik başarıları, sorgulayıcı öğrenme beceri algıları ve fene yönelik tutumları üzerindeki etkileri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Bao, W. (2020). COVID‐19 and online teaching in higher education: A case study of Peking University. Human Behavior and Emerging Technologies, 2(2), 113–115. https://doi.org/10.1002/hbe2.191
• Barış, N. (2019). BİLSEM'de görev yapan fen bilimleri ve matematik öğretmenlerinin STEM eğitim uygulamalarının araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Barışık, C. Ş. (2018). Üstün zekâlı/yetenekli öğrencilerin fen bilimleri dersinde üretici düşünme becerilerinin duyuşsal değişkenler açısından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
• Bebek, G. (2021). Özel yetenekli öğrencilere yönelik tasarlanan STEM etkinliğinin öğrencilerin bilimsel yaratıcılık, bilişsel başarı ve eleştirel düşünme becerisine etkisi: Yenilenebilir enerji kaynakları konusu örneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Trabzon Üniversitesi, Trabzon.
• Belen, D. (2022). Fen alanında üstün yetenekli ortaokul öğrencileri için aday bildirim envanterinin geliştirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
• Berber, N. (2019). Üstün yetenekli öğrencilerin fen bilimleri ev ödevi öz-düzenleme düzeylerinin araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
• Bilgiç, N., Taştan, A., Kurukaya, G., Kaya, K., Avanoğlu, O. & Topal, T. (2013). Özel yetenekli bireylerin eğitimi strateji ve uygulama kılavuzu. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2013_11/25034903_zelyeteneklibireylerineitimistratejiveuygulamaklavuzu.pdf
• Bolat, Y. & Tekin, M. (2017). Üstün yeteneklilerin eğitimi araştırmalarında eğilimler: Yöntem bilimsel bir analiz. International Journal of Eurasia Social Sciences, 8(27), 609-629.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
• Bulgurcu, S. (2021). Özel yetenekliler alanında uluslararası doktora tezlerinin analizi (2010-2020). Üniversite Araştırmaları Dergisi, 4(2), 137-153.
• Ceylan, Ö. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin erişilerinin, eleştirel düşünme becerilerinin ve değerlerinin farklılaştırılmış fen bilimleri programı aracılığıyla geliştirilmesi: Bir eylem araştırması. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th Ed.), Routledge.
• Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research (4th Ed.), Sage. COVID-19 Bilgilendirme Platformu. (2020). https://covid19.saglik.gov.tr/TR-66494/pandemi.html (4 Ağustos 2024 tarihinde erişilmiştir.)
• Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.). (3. baskı). Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Creswell, J. W., & Poth, C. (2018). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
• Cresswell, J. W. (2019). Karma yöntem araştırmalarına giriş (M. Sözbilir, Çev.). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Çalıkoğlu, B. S. (2014). Üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerde derinlik ve karmaşıklığa göre farklılaştırılmış fen öğretiminin başarı, bilimsel süreç becerileri ve tutuma etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Çaylak, B. (2017). Bir fen öğretmeninin pedagojik alan bilgisinin konuya özgü doğasının incelenmesi; üstün yetenekli öğrencilerin öğretmeninin durumu. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
• Çelikdelen, H. (2010). Bilim sanat merkezlerinde bilim birimlerinden destek alan üstün yetenekli öğrencilerin kendi okullarında fen ve teknoloji dersinde karşılaştıkları güçlüklerin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Dağlı, T. (2019). Üstün yetenekli öğrencilere verilen fen eğitimine yönelik fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
• Dai, D. Y. (2010). The Nature and Nurture of Giftedness: A New Framework for Understanding Gifted Education. Teachers College Press.
• Dönmez, N. B. (2012). Üstün yetenekli çocuklar. İçinde E. N. Metin (Ed.), Özel gereksinimli çocuklar. Ankara: Maya Akademi.
• Dönmez, İ. & İdin, Ş. (2017). Türkiye’de fen bilimleri eğitimi alanında üstün yetenekli öğrencilerin eğitimi ile ilgili araştırmaların incelenmesi. Journal of Gifted Education and Creativity, 4(2), 57-74.
• Ercan, F. (2013). Fen alanında üstün yetenekli öğrencilerin tanılanmasına yönelik bir model geliştirme önerisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
• Erdoğan, S. C. (2014). Bilimsel yaratıcılığı temel alan farklılaştırılmış fen ve teknoloji öğretiminin üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin başarı, tutum ve yaratıcılığına etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Erdoğan, S. C. & Kahveci, N., G. (2015) Farklılaştırılmış fen ve teknoloji öğretiminin üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin tutumlarına etkisi. Hasan Âli Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 191-207.
• Eysink, T. H. S., Gersen, L., & Gijlers, H. (2015). Inquiry learning for gifted children. High Ability Studies, 26(1), 63–74. https://doi.org/10.1080/13598139.2015.1038379
• Freeman, J. (2004). Teaching the gifted and talented. Education Today, 54, 17- 21. Garcia-Carmona, A. (2025). Scientific thinking and critical thinking in science education: Two distinct but symbiotically related intellectual processes. Science & Education, 34, 227–245. https://doi.org/10.1007/s11191-023-00460-5
• Garcia-Martinez, I., Gutierrez Caceres, R., Luque de la Rosa, A., & Leon, S. P. (2021). Analysing educational interventions with gifted students: Systematic review. Children, 8(5), 365. https://doi.org/10.3390/children8050365
• Göz, H. (2019). Özel yetenekli öğrencilerin fen-teknoloji-toplum hakkındaki görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Rize.
• Güçin, G. ve Oruç, Ş. (2015). Türkiye’de üstün yetenekliler ve üstün zekâlılar alanında yapılmış akademik çalışmaların çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 113-135.
• Hertzog, N. B. (2017). Designing the learning context in school for talent development. Gifted Child Quarterly, 61(3), 219-228.
• Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
• Hu, W., & Adey, P. (2002). A scientific creativity test for secondary school students. International Journal of Science Education, 24(4), 389–403. https://doi.org/10.1080/09500690110098912
• İnci, G. (2021). The analysis of research about gifted and talented children at early childhood in Turkey: a study of meta – synthesis. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 9(2), 107-121.
• Kanlı, E. (2008). Fen ve teknoloji öğretiminde probleme dayalı öğrenmenin üstün ve normal zihin düzeyindeki öğrencilerin erişi, yaratıcı düşünme ve motivasyon düzeylerine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Kaplan, Y. (2023). Mühendislik temelli fen öğretiminin özel yetenekli öğrencilerin yaratıcı problem çözme ve girişimcilik becerilerine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
• Kara, F. & Nuhoğlu, H., (2022). Türkiye’de özel yetenek alanındaki lisansüstü eğitim tezlerinin incelenmesi (2015-2020). 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 11(32), 341-362.
• Kardeş, S., Akman, B. & Yazıcı, D. N. (2018). Üstün yetenekliler alanında yapılmış tezlerin analizi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 11(3), 411-430. http://dx.doi.org/10.30831/akukeg.353279
• Kaur, T., Blair, D., Burman, R., Stannard, W., Treagust, D., Venville, G., ... & Perks, D. (2017). Evaluation of 14 to 15 Year Old Students' Understanding and Attitude towards Learning Einsteinian Physics. Cornell University, 1-19. https://doi.org/10.48550/arXiv.1712.02063
• Kaya, M. K. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin androjen reseptör cag tekrar polimorfizmlerinin araştırılması ve fen bilimlerine yönelik tutumları ile ilişkisinin belirlenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
• Keskin, S. (2023). Üstün zekâlı öğrencilerin fen bilimlerine özgü yeteneklerinin değerlendirilmesi: Bir test geliştirme çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Kılcan, H. (2015). Fen ile bütünleştirilmiş robotik kodlama etkinliklerinin özel yetenekli öğrencilerle uygulama sürecinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. Afyon Kocatepe.
• Kılıç, A. S. (2015). Fen ve matematik entegrasyonu ile hazırlanan etkinliklerin üstün yetenekli ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme ve bilimsel süreç becerilerine etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Kılıçkıran, H. (2015). Üstün yetenekli ilkokul öğrencilerinde STEM uygulamalarının etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi, Amasya.
• Kim, K. H. (2016). The creativity crisis: The decrease in creative thinking scores on the torrance tests of creative thinking. Creativity Research Journal, 23(4), 285-295. https://doi.org/10.1080/10400419.2011.627805
• Kim, J., Im, H., Ahn, D., & Cho, S. (2023). How does an inquiry-based instructional approach predict the STEM creative productivity of specialized science high school students? Education Sciences, 13(8), 773. https://doi.org/10.3390/educsci13080773
• Kirişçi, N. (2023). Türkiye'de özel yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi alanında yapılan tezlerdeki eğilimler: 1990-2021. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(Özel Sayı 2), 149-175. https://doi.org/10.51460/baebd.1102259
• Krippendorff, K. (2013). Content analysis: An introduction to its methodology (3rd Ed.), Sage Publishing.
• Kocabaş, G. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin temel fen kavramlarına ve fen dersi çalışmaya yönelik metaforik algıları: Alanya BİLSEM örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Antalya.
• Kunt, K. (2012). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin üstün yeteneklilik ve üstün yeteneklilerin eğitimi ile ilgili görüşlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bülent Ecevit Üniversitesi, Zonguldak.
• Külegel, S. (2020). Çevre eğitimine dayalı fen, teknoloji, mühendislik, matematik temelli etkinliklerin özel yetenekli öğrencilerin 21. yüzyıl becerilerini geliştirmesine yönelik araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Leech, N. L., Collins, K. M. T., Jiao, Q. G., & Onwuegbuzie, A. J. (2011). Mixed research in gifted education: A mixed research investigation of trends in the literature. Journal for the Education of the Gifted, 34(6), 860–875. https://doi.org/10.1177/0162353211425095
• Merriam, S. (1998). Qualitative research and case study applications in education. Revised and expanded from case study research in education. JB Printing.
• Mısır, S. K. (2023). Koşut (Paralel) Eğitim Programı modeline göre farklılaştırılmış fen bilimleri dersinin özel yetenekli öğrencilerin akademik başarıları, bilgi işlemsel düşünmelerine etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, İstanbul.
• Miles, M. B. & Huberman, A. M. (2021). Analizde ilk adımlar. İçinde. (S. A. Altun ve A. Ersoy, Çev.). Nitel veri analizi (4. baskı, s. 1 – 15). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd Ed.). Sage Publishing.
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2016). Milli Eğitim Bakanlığı, bilim ve sanat merkezleri yönergesi. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Nacar, S. (2017). 2005-2014 yılları arasında üstün yeteneklilerin matematik eğitimi üzerine yapılan çalışmalar. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(8), 48-65.
• Onuk, C. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarının bilimsel yaratıcılık ile ilişkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
• Önal, N. T. (2017). Üstün zekâlı öğrenciler için fen bilgisi eğitimi: Öğrenci, veli ve öğretmen görüşleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
• Osborne, J. (2014). Scientific practices and inquiry in the science classroom. Science Education, 98(4), 490–517. https://doi.org/10.1002/sce.21118
• Özçelik, A. (2017). Üstün/özel yetenekli öğrenciler için okul dışı STEM eğitiminin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul.
• Özdemir, F. (2023). Çevre temelli STEM eğitiminin üstün yetenekli öğrencilerin çevresel vatandaşlık, çevreye yönelik tutum ve çevresel vatandaşlık bilgi düzeylerine etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
• Özdemir, N. (2014). Üstün yetenekli öğrencilerin fen ve teknoloji dersine yönelik tutumlarının incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Muş Alparslan Üniversitesi, Muş.
• Özdeniz, Y. (2021). Harmanlanmış öğrenme ortamında bütünleştirilmiş müfredat modeline göre tasarlanan fen modülünün uygulamasının üstün yetenekli öğrencilerin bilimsel muhakeme ve bilimsel süreç becerilerine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi. Aydın.
• Özenç, E. G. & Özenç, M. (2013). Türkiye’de üstün yetenekli öğrencilerle ilgili yapılan lisansüstü eğitim tezlerinin çok boyutlu olarak incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, (171), 13-28.
• Özgür, S. D. (2016). Sorgulamaya dayalı öğrenmenin üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin asitler-bazlar konusunu anlamalarına ve fen öğrenimine yönelik motivasyonlarına etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Özkahraman, U. (2021). İlkokul dönemi üstün/özel yetenekli bireylere yönelik Almanya ve Türkiye'de uygulanan matematik-fen bilimleri öğretim programlarının karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Parıldar, E. (2021). Üstün yeteneklilerin fen bilimleri öğretmenlerinin üstün yetenekli çocuklar ve eğitimlerine yönelik algıları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi, Amasya.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. M. Bütün ve S. B. Demir (Çev.), Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Pekdoğan, S. & Bozgün, K. (2017). Examination of postgraduate dissertations within the field of gifted education in Turkey: Content analysis study. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 5(4), 59-70.
• Peters, S. J., Matthews, M. S., McBee, M. T., & McCoach, D. B. (2014). Beyond gifted education: Designing and ımplementing advanced academic programs. Routledge.
• Plucker, J. A., & Callahan, C. M. (2014). Research on giftedness and gifted education: status of the field and considerations for the future. Exceptional Children, 80(4), 390–406. https://doi.org/10.1177/0014402914527244
• Renzulli, J. S. (1978). What makes giftedness? Reexamining a definition. Phi Delta Kappan, 60(3), 180–184.
• Renzulli, J. S. (1986). The three-ring conception of giftedness: A developmental model for creative productivity. In R.J. Sternberg & J.E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (67-69). Cambridge University Press.
• Renzulli, J. S. (2012). Reexamining the role of gifted education and talent development for the 21st century: a four-part theoretical approach. Gifted Child Quarterly, 56(3), 150–159. https://doi.org/10.1177/0016986212444901
• Renzulli, J. S. & Reis, S. M. (2021). The three ring conception of giftedness: A change in direction from being gifted to the development of gifted behaviors. In R., J., Sternberg & D. Ambrose (Eds.), Conceptions of giftedness and talent (pp. 335-355). Palgrave Macmillan, Cham.
• Rinn, A. N., & Wininger, S. R. (2007). Sports participation and academic achievement differences between gifted and nongifted students. Journal for the Education of the Gifted, 31(1), 35–56.
• Robinson, A., Dailey, D., Hughes, G., & Cotabish, A. (2014). The effects of a science-focused STEM intervention on gifted elementary students’ science knowledge and skills. Journal of Advanced Academics, 25(3), 189–213. https://doi.org/10.1177/1932202X14533799
• Sağat, E. (2020). STEAM temelli fen öğretiminin üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin STEAM performanslarına, tasarım temelli düşünme becerilerine ve STEAM tutumlarına etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
• Sak, U., & Maker, C. J. (2006). Creative thinking and problem solving of gifted students in science: Effects of inquiry‐based learning. Roeper Review, 28(3), 159–165. https://doi.org/10.1080/02783190609554354
• Schreglmann, S. (2016). Türkiye’de üstün yetenekli öğrenciler ile ilgili yapılan yükseköğretim tezlerinin içerik analizi (2010-2015). Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 4(1), 14-26.
• Seren, S. (2019). Üstün yetenekli öğrencilerle STEM etkinliklerinin tasarlanması ve STEM etkinliklerinde 3 boyutlu teknolojilerin kullanılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
• Strauss, A., & Corbin, J. (2015). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques. Sage Publications.
• Subaşı, M. (2018). Üstün yetenekli ortaokul öğrencilerinin bağışıklık sistemi konusunu öğrenmelerinde egs tabanlı öğretimin etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
• Subotnik, R. F., Olszewski-Kubilius, P., & Worrell, F. C. (2011). Rethinking giftedness and gifted education: a proposed direction forward. Psychological Science in the Public Interest, 12(1), 3–54. https://doi.org/10.1177/1529100611418056
• Subotnik, R. F., Tai, R. H., Rickoff, R., & Almarode, J. (2010). Specialized public high schools of science, mathematics, and technology and the STEM pipeline: What do we know now and what will we know in 5 years? Roeper Review, 32(1), 7–16. https://doi.org/10.1080/02783190903386553
• Sumida, M. (2017). Science education for gifted learners. In K. S. Taber & B. Akpan (Eds.), Science education (pp. 479–491). SensePublishers. https://doi.org/10.1007/978-94-6300-749-8_35
• Susam, E. (2012). İlköğretim 4. ve 5. sınıf fen ve teknoloji dersi ile matematik dersinde üstün zekâlı öğrencilere yönelik uygulamaların değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Şen, C. (2018). Mühendislik tasarımı odaklı bütünleşik STEM etkinliklerinde üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin kullandığı beceriler. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Tannenbaum, A. J. (2003). Nature and nurture of giftedness. In N. Colangelo ve G. A. Davis (Eds.), Handbook of Gifted Education. Allyn and Bacon.
• Tiryaki, A. (2019). Fen teknoloji mühendislik matematik uygulamalarının üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin tutum, eleştirel düşünme ve yaratıcılıklarına etkileri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, İstanbul.
• Tuncay, A. (2015). Enderun mektebi ile bilim ve sanat merkezlerindeki üstün yetenekli öğrencilere verilen fen bilimleri eğitiminin karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay.
• Ulutaş, M. A. (2024). Üstün yetenekli öğrencilere yönelik mühendislik tasarım sürecinin uygulanması: BİLSEM örneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Ülger, B. B. (2019). Üstün yetenekli öğrencilere yönelik farklılaştırılmış sorgulama temelli fen bilgisi ders modüllerinin geliştirilmesi, uygulanması ve etkililiğinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Ulger, B. B., & Çepni, S. (2020). Gifted education and STEM: A thematic review. Journal of Turkish Science Education, 17(3), 443-466. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1272816.pdf
• Ürek, H. (2012). Üstün zekalı olan ve olmayan ilköğretim öğrencilerinin fene ve bilime karşı algı ve tutumlarının karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
• Vaivre-Douret, L. (2011). Developmental And Cognitive Characteristics Of “High-Level Potentialities” (Highly Gifted) Children. International Journal of Pediatrics, 1, 1-14. https://doi.org/10.1155/2011/420297
• VanTassel-Baska, J., Bass, G. M., Ries, R. R., Poland, D. L., & Avery, L. D. (1998). A national study of science curriculum effectiveness with high ability students. Gifted Child Quarterly, 42(4), 200–211. https://doi.org/10.1177/001698629804200404
• Yaman, Y. (2014). Beyin temelli fen öğretiminin üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin akademik başarılarına, yaratıcılıklarına, eleştirel düşünmelerine ve tutumlarına etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Yanti, F. A., & Thohir, M. A. (2024). Higher order thinking skills in science learning: A systematic review from 2014-2023. International Journal of Evaluation and Research in Education, 13(4), 2419–2427. https://doi.org/10.11591/ijere.v13i4.28082
• Yıldırım, K. Ş. (2019). Ortaokul öğrencileri ile aynı düzeydeki üstün yetenekli öğrencilerin fen bilimleri özyeterliklerinin karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
• Yıldırım, Z. D. (2022). Üstün zekâlı öğrencilerin fen bilimlerini öğrenmedeki beklenmedik düşük başarılarının nedenlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (12. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, G. (2022). STEM etkinliklerinin özel yetenekli öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa.
• Yurtkulu, A. (2019). Özel yetenekli öğrenciler ve akranlarının görsel okuryazarlık düzeyleri ve fen dersindeki görselliğe ilişkin görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
• Yörük, S. (2020). Okul öncesi dönemde özel yetenekli bir çocuk yetiştirmek. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, 5(10), 337-364.
• Ziegler, A., & Phillipson, S. N. (2012). Towards a systemic theory of gifted education. High Ability Studies, 23(1), 3-30. https://doi.org/10.1080/13598139.2012.679085