Temel Eğitimde Ne Okunmalı? -Bir “Resimli Çocuk Kitabı Listesi” Önerisi-

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 201 - 226, 31.12.2025

Fatih Çetin Çetinkaya , Seyit Ateş , Serpil Elalmış

https://doi.org/10.35233/oyea.1683061

Öz

Bu çalışmanın amacı temel eğitim öğretmenlerinin, öğretmen adaylarının ve öğretim üyelerinin resimli çocuk kitaplarına yönelik deneyimlerinin incelenmesi ve bir resimli çocuk kitabı listesi oluşturulmasıdır. Çalışma, durum çalışması modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu temel eğitim bölümü öğretmenleri, öğretmen adayları ve öğretim üyeleri olmak üzere toplam 772 katılımcıdan oluşmaktadır. Açık uçlu soru formu ile çalışmanın verileri toplanmış ve betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Katılımcılar resimli çocuk kitaplarının okulun bir parçası olması gerektiğini ifade etmekte ancak resimli çocuk kitaplarını yeterince okumamaktadırlar. Öğretmen adayları ve 5 yıl/daha az kıdemli yeni atanan öğretmenler diğer öğretmenlere kıyasla resimli çocuk kitaplarını daha fazla kullanmaktadırlar. Öğretmenlerin, lisansüstü eğitimin yanı sıra çocuk edebiyatına yönelik çeşitli sertifikalı eğitimler aldıkları, sempozyumlara, kongrelere ve okuma atölyelerine katıldıkları bulgusuna ulaşılmıştır. Resimli çocuk kitapları daha çok sesli okuma, etkileşimli okuma ve sessiz okuma yöntemiyle okunmaktadır. Resimli çocuk kitaplarına yönelik hazırlanan listeler ise zaman, erişebilirlik, etkinlik ve atölye planlamada kolaylık sağlama ile yeni çıkan kitapların takibi açısından yararlı bulunmaktadır. Öğretmenler resimli çocuk kitabı seçerken öncelikle yan metinsel unsurlara daha sonra içerik özellikleri ve eğitsel özelliklere dikkat etmektedirler. Ayrıca kitabın fiyatına, yayınevine, yazarına, çocuğun düzeyine, kültürel ve ahlaki değerlere uygunluğuna, olumsuz ifadeler içermemesine, cinsiyetsizlik unsuru barındırmamasına, kazanımlara ve atölye çalışmalarına uygun olmasına, tavsiye edilme durumuna ve öğrencinin okumaya yönelik motivasyonunu artıracak nitelikte olmasına dikkat etmektedirler. Temel eğitim öğretmenleri, öğretmen adaylarına, araştırmacılara ve ailelere hem rehber hem de yararlı olacağı düşünülen 100 resimli çocuk kitabının yer aldığı bir okuma listesi oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Çocuk edebiyatı , resimli çocuk kitabı , kitap listesi.

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında belirtilen kurallara uyulmuş, “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden kaçınılmıştır. Yazarlar arasında çıkar çatışması yoktur. Tüm yazarlar çalışmaya katkı sağlamıştır. Düzce Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulundan 24/01/2025 tarihli 2025/17 karar sayısı ile “Etik Kurul İzni” alınmıştır.

What should be Read in Primary Education? -a Suggestion for a “List of Children’s Picture Books”

Öz

The aim of this study is to examine the experiences of elementary education teachers, pre-service teachers and faculty members towards children's picture books and to compile a list of children's picture books. The study was conducted in the case study model. The study group of the research consists of 772 participants in total, including teachers, pre-service teachers and faculty members of the primary education department. The data of the study were collected with a semi-structured interview form and analyzed with descriptive analysis technique. Participants stated that children's picture books should be part of the school, but they do not read enough children's picture books. Pre-service teachers and newly appointed teachers with 5 years/less seniority use children's picture books more than other teachers. In addition to graduate education, it was found that teachers received various certified trainings on children's literature and participated in symposiums, congresses and reading workshops. Children's picture books are mostly read aloud, interactive reading and silent reading. The lists prepared for children's picture books are useful in terms of time, accessibility, convenience in planning activities and workshops, and keeping track of new books. When selecting children's picture books, teachers first pay attention to the ancillary textual elements and then to the content and educational features. They also pay attention to the price of the book, the publisher, the author, the level of the child, its suitability for cultural and moral values, the fact that it does not contain negative expressions, that it does not contain elements of sexlessness, that it is suitable for achievements and workshops, that it is recommended and that it increases the student's motivation to read. A reading list of 100 children's picture books that are thought to be both a guide and useful for primary education teachers, prospective teachers, researchers and parents has been compiled.

Anahtar Kelimeler

Children , children , book list.

Etik Beyan

This study complies with the rules specified in the “Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Guidelines” and avoids the actions listed under the heading “Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics.” There is no conflict of interest among the authors; all authors have contributed to the study. An “Ethics Committee Permit” was obtained from the Duzce University Scientific Research and Publication Ethics Committee with decision number 2025/17 dated 01/24/2025.

Kaynakça

• Altunışık, R.,Çoşkun, R., Bayraktaroğlu, S., ve Yıldırım, E. (2005). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Kitap Evi.
• Applegate, A. J.,veApplegate, M. D. (2004). The Peter effect: Reading habits and attitudes of preservice teachers. The reading teacher, 57(6), 554-563. https://www.jstor.org/stable/20205399
• Arıcı, A. F. (2015). Türkçe öğretmenleri/öğretmen adayları ne okumalı?-bir “okuma listesi” önerisi-what turkish teachers/preservice teachers should read?-a suggested booklist. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 30(3)
• Arıcı, A. F., ve Sallabaş, M. E. (2020). Lise öğrencilerine bir okuma listesi önerisi: Edebiyat Öğretmenleri ile Mülakatlar. Türkiye Eğitim Dergisi, 5(1), 162-174.
• Arıcı, A.F. (2018). Çocuk edebiyatı ve kültürü. Pegem Akademi.
• Aslan, O. (2021). Peritekstual okumanın ilkokul öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine, okuma motivasyon ve tutumlarına etkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Ateş, S. (2013). From peritextual reading to intertextual reading in elementary school: Reading picturebooks İlkokulda peritextual okumadan metinler arası okumaya resimli hikâye kitabı okuma süreci. Journal of Human Sciences, 10(1), 1567-1585.
• Ateş, S. (2021). Temel dil becerilerinin geliştirilmesinde çocuk edebiyatı. Ayfer Şahin(Ed.), Çocuk Edebiyatı içinde (s. 27-59). Pegem
• Ateş, S., Çetinkaya, Ç., ve Yıldırım, K. (2012). Okunabilir Bir Kitap Nasıl Seçilir?, İlköğretim Online, 11(2).
• Bayraktar, A. (2021). Value of children’s literature and students’ opinions regarding their favourite books. International Journal of ProgressiveEducation, 17(4), 341-357.
• Bozkurt, M. (2016). Sınıf öğretmenlerinin çocuk kitaplarının seçimine yönelik görüşleri. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-71.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Çakmak, T.,ve Yılmaz, B. (2009). Okul öncesi dönem çocuklarının okuma alışkanlığına hazırlık durumları üzerine bir araştırma: Hacettepe Üniversitesi Beytepe Anaokulu örneği. Türk Kütüphaneciliği, 23(3), 489-509.
• Çer, E. (2016). 0-6 yaş çocuk kitaplarında çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik. Eğiten Kitap.
• Çetinkaya, F. Ç.,ve Durmaz, M. (2020). Çeviri resimli çocuk kitaplarının kültür aktarımı açısından incelenmesi stili. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 945-959. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020..-567554
• Dedeoğlu, H., İnce, N. B., ve Ünlü, A. U. (2021). Türkiye’de yayımlanmış resimli çocuk kitapları üzerine kültürel bir analiz. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 561-576. https://doi.org/10.16916/aded.852848
• Duran, T.,veBosch, E. (2011). Before and after the picturebook frame: a typology of endpapers. New Review of Children’s Literatureand Librarianship, 17(2), 122–143.
• Fisher, D.,veFrey, N. (2018). Raise reading volume throughaccess, choice, discussion, and booktalks. The Reading Teacher, 72(1), 89-97. https://doi.org/10.1002/trtr.1691
• Genette, G. (1997). Paratexts: Thresholds of interpretation (Vol. 20). Cambridge University.
• Gönen, M., Karakuş, H., Uysal, H., Kehci, A., Ulutaş, Z., ve Kahve, Ö. (2016). Resimli çocuk kitaplarının içerik ve resimleme özelliklerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi.Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(4), 724-735
• Gönen, M., Uludağ, G., Tanrıbuyurdu, E. F., ve Tüfekçi, E. (2014). 0-3 yaş çocuklarına yönelik resimli çocuk kitaplarının özelliklerinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-1).
• Gönen, M., Uygun, M., Erdoğan, Ö., ve Katrancı, M. (2012). Resimli çocuk kitaplarinin fiziksel, içerik ve resimleme özellikleri açisindan incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 42(196), 258-272.
• Gönen, M.,ve Balat, G. U. (2002). Çocuk kitaplarına yeni bir yaklaşım: İnternet’te resimli çocuk kitapları. Türk Kütüphaneciliği, 16(2), 163-170.
• Gross, M.,ve Latham, D. (2017). The peritextual literacy framework: Using the functions of peritext to support critical thinking. Library ve Information ScienceResearch, 39(2), 116-123.https://doi.org/10.1016/j.lisr.2017.03.006
• Günyüz, M. (2012) Ön söz,Lukens R.J., Smith J.J., ve Coffel C.M. Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış içinde (s.2).Pearson.
• Kartal, H.,ve Beşer, R. (2023). İlkokul Öğrencilerinin Sevdikleri/Sevmedikleri Kitaplar ve Bunları Sevme/Sevmeme Nedenleri Üzerine Boylamsal Bir Araştırma. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 11(1), 1-24.https://doi.org/10.35233/oyea.1116591
• Kraemer, L., McCabe, P., ve Sinatra, R. (2012). The effects of read-alouds of expository text on first graders’ listening comprehension and book choice. Literacy researc hand instruction, 51(2), 165-178. https://doi.org/10.1080/19388071.2011.557471
• Külcü, B. (2019). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çocuk Kitabı Seçerken Dikkate Aldıkları Ölçütlerin Belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Doğu Akdeniz Üniversitesi.
• Lukens R.J., Smith J.J., veCoffel C.M. (2012). Critical handbook of children’sliterature.Pearson.
• Maxwell, J. A. (1996). Qualitative research design: An interpretive approach, thousandoaks. Sage.
• Nodelman, P. (1988). Words abou tpictures: The narrative art of children’s books.University of Georgia.
• Öksüz, H. İ., Yıldırım, K., Çetinkaya, F. Ç., Koşum, A. N., & Alkar, N. (2025). Read-aloud practices with children’s picturebooks in Turkish first-grade classrooms. Journal of Early Childhood Teacher Education, 1-21.https://doi.org/10.1080/10901027.2024.2439880
• Pilten, G. (2021). Çocuk kitaplarında bulunması gereken nitelikler. Ayfer Şahin(Ed.), Çocuk Edebiyatı içinde (s. 99-133). Pegem
• Ruddell, M. (2005). Teaching content reading and writing (4th ed.). Wiley/Jossey-Bass.
• Sever, S. (2012). Çocuk ve edebiyat. Tudem.
• Sezer, B. B., Cetinkaya, F. C., Tosun, D. K., ve Yildirim, K. (2021). A comparison of three read-aloud methods with children’s picturebooks in the Turkish language context: Justreading, performance based reading, and interactional reading. Studies in Educational Evaluation, 68, 100974. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2020.100974
• Sipe, L. (2008). Learning from illustrations in picturebooks. In N. Frey& D. Fisher (Eds.), Teaching visua lliteracy: Using comicbooks, graphic novels, anime, cartoons, and more to develop comprehension and thinking skills (pp. 131–148). Corwin.
• Sipe, L. R., & McGuire, C. E. (2006). Picturebook endpapers: Resources for literary and a esthetic interpretation. Children’sLiterature in Education, 37(4), 291-304.
• Stanovich, K. E. (2009). Matthew effects in reading: Some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Journal of education, 189(1-2), 23-55.
• Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117-140.
• Whitehurst, G. J., Arnold, D. S., Epstein, J. N., Angell, A. L., Smith, M., ve Fischel, J. E. (1994a). A picturebook reading intervention in daycare and home for children fromlow-income families. Developmental Psychology(30), 679-689.https://doi.org/10.1037/0012-1649.30.5.679
• Whitehurst, G. J.,Epstein, J. N., Angell, A. L., Payne, A. C., Crone, D. A., ve Fischel, J. E. (1994b). Outcomes of an emergent literacy intervention in headstart. Journal of EducationalPsychology(86), 542-555. https://doi.org/10.1037/0022-0663.86.4.542
• Whitehurst, G. J.,Falco, F. L., Lonigan, C., Fischel, J. E., DeBaryshe, B. D., Valdez-Menchaca, M. C., ve Caulfield, M. (1988). Accelerating language development through Picture bookreading. Developmental Psychology, 24(4), 552-559. https://doi.org/10.1037/0012-1649.24.4.552
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (1999). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
• Yükselen, A., Yumuş, M., ve Işık, E. (2016). Çocuk kitabı seçme kriterlerine ilişkin okul öncesi eğitimcilerin görüşleri. Başkent University Journal of Education, 3(2), 161-168.