POLİTİK EKONOMİ VE KOLEKTİF ÖZNE: MARX’TA YABANCILAŞMA İLE KURAMSAL BİR GERİLİM

Öz

Bu çalışma, Karl Marx’ın yabancılaşma kuramı çerçevesinde politik ekonomi, anlam ve özne arasındaki kuramsal gerilimi sorgulamakta; özellikle kolektif öznenin çözülüşünü tarihsel ve yapısal bir düzlemde yeniden ele almaktadır. Marx’ın tarihsel materyalist yaklaşımında merkezi bir konuma sahip olan emek, toplumsal yapı ve sınıf ilişkileri, kapitalist üretim biçimlerinin dönüşümüyle birlikte yalnızca bireysel değil, kolektif düzeyde de anlam kaybına uğramaktadır. Bu bağlamda çalışma, Marx’ın kuramsal çerçevesinde tarihsel öznenin inşasını, yabancılaşmanın üretim ilişkilerinde nasıl işlediğini ve kolektif eylemin zeminini nasıl aşındırdığını incelemektedir. Kapitalist üretim ilişkileri, yalnızca bireyin değil, emekçi sınıfın politik ve toplumsal bir özne olarak tarihsel fail olma kapasitesini de çözmekte; anlamı, eylemi ve öznelliği yapısal biçimde dağınık hâle getirmektedir. Bu çalışma, Marx’ın yabancılaşma kavramını bireysel deneyimin ötesinde kolektif öznenin ve anlamın sistematik çözülüşü bağlamında yeniden yorumlamasıyla, politik ekonomi ile özne arasındaki kuramsal gerilimi tarihsel ve yapısal düzeyde ele almasıyla literatürde özgün kılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Karl Marx
• Kolektif Özne
• Kuramsal Gerilim
• Politik Ekonomi
• Yabancılaşma

POLITICAL ECONOMY AND THE COLLECTIVE SUBJECT: A THEORETICAL TENSION WITHIN MARX’S CONCEPT OF ALIENATION

Öz

This study explores the theoretical tension between political economy, meaning, and the subject within the framework of Karl Marx’s theory of alienation, with a particular focus on reinterpreting the dissolution of the collective subject on a historical and structural level. In Marx’s historical materialist approach, labor—central to social structure and class relations—loses its meaning not only on an individual level but also collectively, as capitalist modes of production evolve. In this context, the study investigates the construction of the historical subject in Marx’s theoretical framework, examining how alienation operates within relations of production and how it erodes the foundations of collective action. Capitalist relations of production dismantle not only the individual’s subjectivity but also the political and social agency of the working class as a historical subject, rendering meaning, action, and subjectivity structurally fragmented. This study will distinguish itself in the literature by reinterpreting Marx’s concept of alienation beyond the level of individual experience -as the systematic dissolution of meaning and the collective subject- and by addressing the theoretical tension between political economy and the subject on both historical and structural levels.

Anahtar Kelimeler

• Karl Marx
• Collective Subject
• Theoretical Tension
• Political Economy
• Alienation

Kaynakça

1. Anderson, K. (2020). Karl Marx. P. Kivisto (Ed.), The cambridge handbook of social theory içinde (ss. 45-64). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316677445.004
2. Aroch Fugellie, P. (2018). Karl Marx and the geographies of the present. Open Cultural Studies, 2(1), 814-821. https://doi.org/10.1515/culture-2018-0075
3. Bridges, G. S., Gillmore, G. M., Pershing, J. L. ve Bates, K. A. (1998). Teaching quantitative research methods: A quasi- experimental analysis. Teaching Sociology, 26(1), 14- 28. https://doi.org/10.2307/1318676
4. Carver, T. (2001). Marx, Karl (1818–83). N. J. Smelser ve P. B. Baltes (Ed.). International encyclopedia of the social & behavioral sciences içinde (ss. 9280-9286). Oxford: Pergamon Press. https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/00300-4
5. Carver, T. (2015). Marx, Karl (1818–83). J. D. Wright (Ed.), International encyclopedia of the social & behavioral sciences (second edition) içinde (ss. 642-648). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.61088-7
6. Chadwick, O. (1990). Karl Marx. The secularization of the european mind in the nineteenth century içinde (ss. 48-87). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139168311.003
7. Dobb, M. (1973). Karl Marx. Theories of value and distribution since Adam Smith: Ideology and economic theory içinde (ss. 137- 165). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511559457.006
8. Fensham, P. J. (Ed.). (1986). Alienation from schooling. Routledge & Kegan Paul. https://doi.org/10.4324/9781315098562

9. Harris, E. ve La Croix, S. (2021). Understanding the gains to capitalists from colonization: Lessons from Robert E. Lucas, Jr., Karl Marx and Edward Gibbon Wakefield. Journal of Economic Behavior & Organization, 187, 348-359. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2021.04.030
10. Harvey, V. (1985). Ludwig Feuerbach and Karl Marx. N. Smart, J. Clayton, P. Sherry ve S. Katz (Ed.). Nineteenth-Century religious thought in the west içinde (ss. 291-328). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511659508.010
11. Heberlein, T. A. ve Baumgartner, R. (1978). Factors affecting response rates to mailed questionnaires: A quantitative analysis of the published literature. American Sociological Review, 43(4), 447- 462. https://doi.org/10.2307/2094771
12. Holland, E. (2009). Karl Marx. G. Jones ve J. Roffe (Ed.), Deleuze's philosophical lineage içinde (ss. 147-166). Edinburgh University Press. https://www.cambridge.org/core/books/abs/deleuzes-philosophical-lineage/karl-marx/C8D2D5D2A95E09E0A4D4D6F49A9CCB3A#access-block
13. Humphrey, C. (2014). Qualitative research – mixed emotions. Qualitative Research in Accounting & Management, 11(1), 51-70. https://doi.org/10.1108/QRAM-03-2014-0024
14. Jones, P. E. (2018). Karl Marx and the language sciences – critical encounters: Introduction to the special issue. Language Sciences, 70, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.langsci.2018.08.003
15. Kennedy, H. C. (1977). Karl Marx and the foundations of differential calculus. Historia Mathematica, 4(3), 303-318. https://doi.org/10.1016/0315-0860(77)90058-1
16. Marx, K. (1966). Felsefenin Sefaleti. (E. Başar, Çev.). Sol Yayınları.
17. Marx. K. (1976). Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı. (S. Belli Çev.). Sol Yayınları.
18. Marx, K. (2011). Kapital I. (M. Selik ve N. Satlıgan Çev.). Yordam Kitap.
19. Marx, K. (2012). Kapital II. (M. Selik Çev.). Yordam Kitap.
20. Marx, K. (2013a). 1844 El Yazmaları. (M. Belge Çev.). Birikim Yayınları.
21. Marx, K. (2013b). Yabancılaşma. (K. Somer, A. Kardam, S. Belli, A. Gelen, Y. Fincancı ve A. Bilgi Çev.). Sol Yayınları.
22. Marx, K. (2015). Kapital III. (M. Selik ve E. Özalp Çev.). Yordam Kitap.
23. Marx, K. ve Engels, F. (1976). Seçme Yapıtlar I. (M. Ardos, S. Belli, A. Kardam ve K. Somer Çev.). Sol Yayınları.
24. Marx, K. ve Engels, F. (1977). Seçme Yapıtlar II. (S. Belli, A. Bilgi, G. Özdural, A. Kardam ve K. Somer Çev.). Sol Yayınları.
25. Meares, R. (2000). Intimacy and alienation: Memory, trauma and personal being. Oxfordshire: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315812243
26. Mercer, J. ve Drew, M. (Ed.). (2021). Challenging parental alienation: New directions for professionals and parents. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003095927
27. Neal, A. G. ve Collas, S. F. (2000). Intimacy and alienation: Forms of estrangement in female/male relationships. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203055410
28. Reimer, B. (1996). Qualitative research and the post-positivist mind. Bulletin of the council for research in music education içinde (ss. 123-126). University of Illinois Press. http://www.jstor.org/stable/40318818
29. Roncaglia, A. (2005). Karl Marx. The wealth of ideas: A history of economic thought içinde (ss. 244-277). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511492341.010
30. Roncaglia, A. (2017). Karl Marx. A brief history of economic thought içinde (ss. 126-143). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316798416.010
31. Ruben, D. (1999). Karl Marx. A. O'Hear (Ed.). German philosophy since Kant içinde (ss. 65-80). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511524110.006
32. Schacht, R. (1970). Alienation. Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781315712703
33. Schmitt, R. (2003). Alienation and freedom. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429502385
34. Stammen, T. (2014). Karl Marx (1818–1883). B. Heidenreich (Ed.). Politische theoriendes 19. Jahrhunderts içinde (ss. 447- 486). Akademie Verlag. https://doi.org/10.1524/9783050080277.447
35. Stearns, P. N. (2008). From alienation to addiction: Modern American work in global historical perspective. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315634586
36. Temin, P. (2002). Karl Marx's theory of history: a defence: by G.A. Cohen. European Journal of Political Economy, 18(2), 405-406. https://doi.org/10.1016/S0176-2680(01)00039-8
37. von Held, P. (Ed.). (2011). Alienation and theatricality: Diderot after Brecht. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315097411