TÜRKİYE’DE KATILIM BANKACILIĞININ GELİŞİMİNİ SINIRLAYAN FAKTÖRLER: NİTEL BİR ALAN ARAŞTIRMASI

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de katılım bankacılığının gelişimini sınırlayan temel faktörleri incelemek ve nitel saha araştırmasından elde edilen kanıtlara dayalı çözümler önermektir. Bu doğrultuda, katılım bankacılığı uygulamalarının mevcut durumu ve karşılaştığı zorluklar, sektör profesyonellerinin görüşleri doğrultusunda analiz edilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine mülakat tekniği kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, Türkiye’de faaliyet gösteren 6 katılım bankasının genel müdürlük, bölge müdürlüğü ve şube müdürlüğü düzeyinde görev yapan orta ve üst düzey yöneticilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Toplamda 32 yöneticiyle yapılan mülakatlarda, katılım bankacılığının gelişimini engelleyen faktörlere ilişkin 10 açık uçlu soru yöneltilmiş ve katılımcıların sektöre ilişkin değerlendirmeleri alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre, katılım bankacılığının karşı karşıya olduğu temel sorunlar arasında İslami finansal derecelendirme sisteminin eksikliği, sermaye ve fon kaynaklarının yetersizliği ile konvansiyonel bankalarla rekabet avantajı sağlayacak ürün ve hizmetlerin yeterince etkinleştirilememesi ön plana çıkmaktadır. Ayrıca, katılım bankalarının misyonu ve ilkeleri doğrultusunda toplumsal farkındalığın artırılması gerektiği de sıkça vurgulanmıştır. Araştırma sonucunda, sektörel gelişimin desteklenmesi amacıyla İslami Reyting Modeli’nin oluşturulması, alternatif fonlama kaynaklarının geliştirilmesi ve katılım bankacılığına özgü ürünlerin etkin tanıtımıyla rekabet avantajı sağlanması yönünde öneriler geliştirilmiştir. Çalışma, hem kuramsal düzeyde literatüre katkı sunmakta hem de katılım bankacılığı sektörünün gelişimine yönelik uygulamalı çıkarımlar ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bankacılık
• Katılım Bankacılığı
• Finans
• İslami Finans

LIMITING FACTORS IN THE DEVELOPMENT OF PARTICIPATION BANKING IN TURKIYE: A QUALITATIVE FIELD STUDY

Öz

This study aims to examine the key limiting factors in the development of participation banking in Turkiye and to propose evidence-based solutions derived from qualitative field research. In this context, the current state of participation banking practices and the difficulties faced by the sector were analyzed based on the perspectives of industry professionals. Interviews were conducted with mid- and senior-level executives working at the headquarters, regional directorates, and departmental manager of six participation banks operating in Turkiye. A total of 32 participants were interviewed. During the interviews, ten open-ended questions were asked to gather insights into the obstacles to the development of participation banking, and participants were asked to share their evaluations regarding the sector. The findings reveal several critical issues facing participation banking, including the absence of an Islamic financial rating system, insufficient capital and funding sources, and the ineffective implementation of competitive products and services that differentiate participation banks from conventional ones. Additionally, the need to enhance public awareness in alignment with the mission and principles of participation banking was frequently emphasized by respondents. As a result of the research, several recommendations were developed to support the advancement of the sector. These include establishing an Islamic Rating Model, diversifying alternative funding sources, and strengthening the promotion and implementation of participation banking-specific products to gain a competitive edge. This study contributes to the literature on a theoretical level and provides practical implications for the development of the participation banking sector.

Anahtar Kelimeler

• Banking
• Participation Banking
• Finance
• Islamic Finance

Kaynakça

1. Amin, H., Abdul Majid, M. S., & Radzi, S. M. (2016). Development of Islamic home financing in Malaysia: A qualitative study. Qualitative Research in Financial Markets, 8(3), 256-273.
2. Balkanlı, C., & Yardımcıoğlu, F. (2020). Katılım Bankası Çalışanlarının İslami Finans Hassasiyeti Üzerine Bir Araştırma. Düzce İktisat Dergisi, 1(1), 24–56.
3. Birdsall, N., Pinckney, T. C. & Sabot, R. H., (1996). Why Low Inequality Spurs Growth: Savings and Investment by the Poor.
4. Boğaz, R. (2022). Katılım Banklarında Şer’i Uyum Fonksiyonu ve Uygulamada Yaşanan Problemler-Türkiye Örneği. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
5. Canbaz, M. F. & Erden, A. (2020). Katılım Bankalarında Mudârebe Finansmanını Engelleyen Faktörler. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 646-658.
6. Canbaz, M.F. (2013). Katılım Bankacılığının Türk Bankacılık Sistemindeki Yeri, Çalışma Şekli, Enstrümanları Ve Performans Analizi. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli.
7. Cham, T. (2018). Determinants of Islamic banking growth: an empirical analysis. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 11(1), 18–39.
8. Çakar, R. (2021). AAOIFI Altın Standardı ve Türkiye Finansal Piyasalarına Etkisi, Hitit İlahiyat Dergisi, 20-3.

9. Çetin, A. (2020). Türkiye’de Finansal Tabana Yayılmanın Artırılmasında Katılım Bankacılığının Rolü ve Önemi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16 (16)(1).
10. Çürük, S.A. (2013). İslami Finansın Türkiye’deki Gelişimi, Mevcut Sorunlar ve Çözüm Önerileri. (Yayınlanmamış Doktoraz Tezi). Selçuk Üniversitesi.
11. Demirci, S., Güriş, S., Çinko, L., Ün, T., & Kızılarslan, Ş. (2022). Türkiye’de “Yastık Altı” Altın: Bir Uygulama. Ekoist: Journal of Econometrics and Statistics, 0(36), 77–92.
12. Deniz, H.H. ve Bilgin, R. (2024). Türkiye’de Bankalardaki Altın Miktarını Etkileyen Faktörler. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(46), 319-342.
13. Di Mauro, F., Caristi, P., Couderc, S., Di Maria, A., Ho, L., Kaur Grewal, B., Masciantonio, S., Ongena, S. R. G., & Zaheer, S. (2013). Islamic Finance in Europe. In SSRN Electronic Journal (146).
14. Erdoğan, S., Gedikli, A., Yıldırım, S., Yıldırım, D. Ç., et al. (2020). An Investigation of Participation Banking Performance in Türkiye From Costumer Perspective: The Case of Kocaeli Province. Bilimname, 2020(41), 1095-1127.
15. Karahan, H., & Ersoy, H. (2016). Faizsiz Finansın Temel Prensipleri ile Türkiye’de Reel Kesimde Kullanılması. Maliye Finans Yazıları, 105, 93–114.
16. Kaya, Ö. (2010). Katılım Bankacılığının Gelişimi ve Türk Bankacılık Sistemi İçerisindeki Etkinliğinin Araştırılması. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Ana Bilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
17. Kısacık, H. (2021). Katılım Finans Ürünleri ve Muhasebe Süreçleri (18). TKBB Yayınları, İstanbul. www.secilofset.com
18. Kızılağıl, N., & Evlimoğlu, U. (2024). Türkiye’de Yastıkaltındaki Altınların Finansal Sisteme Kazandırılmasına Yönelik Alternatif Projeler. Liberal Düşünce Dergisi, 115, 143-168.
19. Laarj, M., Benazzou, L., Ziky, R., & Bahida, H. (2025). Explanatory factors of the adoption of participatory banks by Moroccan clients: A qualitative study. International Journal of Accounting, Finance, Auditing, Management and Economics, 6(3), 327–344.
20. Mahmoud A. El-Gamal, & Islahi, A. (2008). Islamic Finance: Law, Economics and Practice. Journal of King Abdulaziz University-Islamic Economics, 21(2), 97–108.
21. Nural, S., & Bulut, M. (2024). Türkiye’de Altın Piyasalarının Aktörleri ve Finansal Sisteme Katkıları. Pearson Journal Of Social Sciences & Humanities, 8(28), 1212-1245.
22. Orhan, Z. H. (2023). Türkiye’de Katılım Bankacılığının Temel Problemleri ve Bunlara Yönelik Çözüm Önerileri: Bir Literatür Taraması ve Mülakat Çalışması. Tevilat 4/1, 125-147.
23. Padem, H., Göksu, A., & Konaklı, Z. (2012). Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı. International Burch University, Sarajevo.
24. Salihoğlu, E. (2022). Türkiye’de Katılım Bankacılığı Büyüklüğünü Etkileyen Seçilmiş Faktörler Üzerine Bir Analiz. Ekonomi, Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 7(IERFM Özel Sayısı), 211–234.
25. Siddiqi, M. N. (2007). Banking Without Interest, J. Res. Islamic Econ., Vol. 1, No. 2, pp. 85-90.
26. Tekin, B. & Temelli, F. (2020). Genç Nüfusta Katılım Bankacılığı Algısı: Çankırı Karatekin Üniversitesi ve Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Öğrencileri Örneği. Maliye Dergisi, 178: 141-179.
27. Tekin, H. H. (2006). Nitel Araştırma Yönteminin Bir Veri Toplama Tekniği Olarak Derinlemesine Görüşme. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(13), 101–116.
28. Toraman, C., Ata, H. A. & Buğan, M. F. (2015). İslami Bankacılık Faaliyetlerine Yönelik Müşteri Algısı Üzerine Bir Araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 14(4):761-779.
29. Tosun, O. (2024). Ticari Bankalarda Kârlılığın Bilanço Yapısı, Aktif Kalitesi ve Likidite ile Olan İlişkisinin İncelenmesi ve Örnek Bir Uygulama. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü İşletme Ana Bilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul.
30. Uluyol, O. (2011). Bir Finansman Kaynağı Olarak “Yastık Altı Tasarruf"ların Ekonomik Sisteme Kazandırılması ve Tüketicilerin/Bireylerin Yastık Altı Eğilimlerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 9(1), 257–272.
31. Yanık, R. & Erden, B. (2019). Katılım Bankalarının Faizsiz Bankacılık Prensiplerine Göre Denetimi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. International Journal of Academic Value Studies, 5 (1), 186-198.
32. Yazıcı, E. (2021). Katılım Bankalarının Yenilikçi Ürün Geliştirme Yeteneği Üzerine Bir Araştırma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi.
33. Yıldırım, A. (1999). Nitel Araştırma Yöntemlerinin Temel Özellikleri ve Eğitim Araştırmalarındaki Yeri ve Önemi. Eğitim ve Bilim, 23(112).
34. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri Güncelleştirilmiş 5. Baskı. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, 2(2), 113–118.
35. Yıldırım, O. (2020). Participation Banking in Turkish Economy. Econder International Academic Journal, 4 (2). 518-5289.