İş yerinde can sıkıntısı online hedonik satın almayı etkiler mi?

Öz

Bu araştırmanın amacı, çalışanların yaşadığı iş yerinde can sıkıntısı düzeyinin online hedonik satın almayı ne ölçüde yordadığını incelemektir. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’de bir kamu üniversitesinde görev yapan 298 idari personel oluşturmaktadır. Veriler online ve yüz yüze anket yöntemleriyle toplanmış; örnekleme sürecinde kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 26.0 ve Mplus 8 istatistik paket programlarından yararlanılmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi (YEM) sonucunda elde edilen bulgular, çalışanların yaşadıkları iş yerinde can sıkıntısının online hedonik satın almayı pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde yordadığını göstermektedir (β = .432, p < .01). Ayrıca kurulan yapısal modelin, online hedonik satın alma değişkenindeki toplam varyansın yaklaşık %18.6’sını açıkladığı belirlenmiştir (R² = .186). Bu sonuçlar, iş ortamında deneyimlenen can sıkıntısının çalışanların haz odaklı online tüketime yönelme eğilimini artırdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İş yerinde can sıkıntısı
• online hedonik satın alma
• üniversite.

Etik Beyan

Bu araştırma, Harran Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu tarafından 17.02.2025 tarihli ve E-76244175-900-423606 sayılı karar doğrultusunda etik açıdan uygun bulunmuştur.

Does workplace boredom affect online hedonic buying?

Öz

The aim of this study is to examine the extent to which workplace boredom predicts online hedonic buying. The sample consists of 298 administrative personnel working at a public university in Türkiye. Data were collected using online and face-to-face survey methods; convenience sampling was preferred in the sampling process. SPSS 26.0 and Mplus 8 statistical software packages were used for data analysis. The findings obtained from structural equation modeling (SEM) show that workplace boredom positively and statistically significantly predicts online hedonic buying (β = .432, p < .01). Furthermore, it was determined that the established structural model explains approximately 18.6% of the total variance in online hedonic buying (R² = .186). These results reveal that boredom experienced in the work environment increases employees' tendency to engage in pleasure-oriented online consumption.

Anahtar Kelimeler

• Workplace boredom
• online hedonic buying
• university.

Kaynakça

1. Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1988). Structural equation modeling in practice: A review and recommended two-step approach. Psychological Bulletin, 103(3), 411-423.
2. Arnold, M. J., & Reynolds, K. E. (2003). Hedonic shopping motivations. Journal of Retailing, 79(2), 77-95. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(03)00007-1.
3. Arslan, B. (2016). Etnik kökenin hedonik tüketime etkisi: Türkiye’de yaşayan farklı etnik kimliğe sahip tüketiciler üzerine bir araştırma. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 53, 272–285.
4. Arul Rajan, K. (2020). Influence of hedonic and utilitarian motivation on impulse and rational buying behavior in online shopping. Journal of Statistics and Management Systems, 23(2), 419-430. https://doi.org/10.1080/09720510.2020.1736326.
5. Babin, B. J., Darden, W. R., & Griffin, M. (1994). Work and/or fun: measuring hedonic and utilitarian shopping value. Journal of Consumer Research, 20(4), 644-656. https://doi.org/10.1086/209376.
6. Balleyer, A. H., & Fennis, B. M. (2022). Hedonic consumption in times of stress: reaping the emotional benefits without the self-regulatory cost. Frontiers in Psychology, 13, 685552. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.685552.
7. Batra, R., & Ahtola, O. T. (1991). Measuring the hedonic and utilitarian sources of consumer attitudes. Marketing Letters, 2(2), 159-170.
8. Bozacı, I. (2020). The effect of boredom proneness on smartphone addiction and impulse purchasing: A field study with young consumers in Turkey. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(7), 509-517. doi:10.13106/jafeb.2020.vol7.no7.509.

9. Childers, T. L., Carr, C. L., Peck, J., & Carson, S. (2001). Hedonic and utilitarian motivations for online retail shopping behavior. Journal of Retailing, 77(4), 511-535. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(01)00056-2.
10. Cummings, M. L., Gao, F., & Thornburg, K. M. (2016). Boredom in the workplace: a new look at an old problem. Human Factors, 58(2), 279-300. https://doi.org/10.1177/0018720815609503.
11. Dunn, T. J., Baguley, T., & Brunsden, V. (2014). From alpha to omega: A practical solution to the pervasive problem of internal consistency estimation. British Journal of Psychology, 105(3), 399–412.
12. Erbaş Kelebek, E. F. (2023). Algılanan aşırı niteliklilik ve iş yerinde can sıkıntısı arasındaki ilişki ve olası etki. Vizyoner Dergisi, 14(40), 1264–1275. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1258341.
13. Erbaş Kelebek, E. F. (2024). Algılanan aşırı nitelikliliğin iş yerinde can sıkıntısı üzerindeki etkisinde örgütsel özdeşleşmenin düzenleyici rolü. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 31(1), 75-91.
14. Fahlman, S. A., Mercer-Lynn, K. B., Flora, D. B., & Eastwood, J. D. (2013). Development and validation of the multidimensional state boredom scale. Assessment, 20(1), 68-85. https://doi.org/10.1177/1073191111421303.
15. Game, A. M. (2007). Workplace boredom coping: health, safety and HR implications. Personnel Review, 36(5), 701-721. https://doi.org/10.1108/00483480710774007.
16. Gürbüz, S. (2019). AMOS ile yapısal eşitlik modellemesi. Seçkin Yayıncılık.
17. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2014). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Sage Publications.
18. Harju, L., Hakanen, J. J., & Schaufeli, W. B. (2014). Job boredom and its correlates in 87 Finnish organizations. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 56(9), 911-918. https://doi.org/10.1097/jom.0000000000000248.
19. Harju, L.K. & Hakanen, J.J. (2016). An employee who was not there: a study of job boredom in white-collar work. Personnel Review, 45(2), 374-391. https://doi.org/10.1108/PR-05-2015-0125.
20. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135.
21. Hirschman, E. C., & Holbrook, M. B. (1982). Hedonic consumption: emerging concepts, methods and propositions. Journal of Marketing, 46(3), 92-101. https://doi.org/10.1177/002224298204600314.
22. https://harran.edu.tr/idari/daire-baskanliklari/strateji-gelistirme-daire-baskanligi/duyurular/harran-universitesi-2025-yili-idare-faaliyet-raporu-2755, Erişim Tarihi 25.03.2026.
23. Intas, G., Doriaki, G., Platis, C., Lahana, E., & Stergiannis, P. (2021). Investigation of the workplace boredom and job satisfaction to the ambulance per-sonnel of Crete, Greece. Health & Research Journal, 7(2), 74–84. https://doi.org/10.12681/healthresj.26790.
24. Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language. Scientific Software International.
25. Kawada, M., Shimazu, A., Miyanaka, D., Tokita, M., Sakakibara, K., Mori, N., ... & Schaufeli, W. B. (2024). Boredom and engagement at work: do they have different antecedents and consequences?. Industrial Health, 62(2), 110-122. https://doi.org/10.2486/indhealth.2023-0028.
26. Kemp, E., & Kopp, S. W. (2011). Emotion regulation consumption: When feeling better is the aim. Journal of Consumer Behaviour, 10(1), 1-7. https://doi.org/10.1002/cb.341.
27. Kerse, G. (2019). İş becerikliliğinin işte can sıkıntısı üzerindeki etkisi: İmalat sektörü bağlamında bir inceleme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1), 531–548.
28. Kim, J., Kaplan, S. A., Aitken, J. A., & Ponce, L. (2025). An examination of the daily relationship between job boredom and later burnout and turnover intentions along with mitigating strategies. Current Psychology, 44(10), 8807-8822. https://doi.org/10.1007/s12144-025-07788-x.
29. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
30. Konak, S., & Kılıç, Ö. (2023). Otel çalışanlarında kariyer uyumluluğunun algılanan iş stresine etkisinde iş yerinde sıkılmanın aracılık rolü. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 5(2), 105–118.
31. Kozak, M. (2017). Bilimsel araştırma: Tasarım, yazım ve yayım teknikleri. Detay Yayıncılık.
32. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610.
33. Kwon, H. S. (2005). The types of clothing shopping value and the classification of consumer group by shopping values. Journal of Fashion Business, 9(6), 126-140.
34. Liu, F., Lim, E. T., Li, H., Tan, C. W., & Cyr, D. (2020). Disentangling utilitarian and hedonic consumption behavior in online shopping: An expectation disconfirmation perspective. Information & Management, 57(3), 103199. https://doi.org/10.1016/j.im.2019.103199.
35. McDonald, R. P. (1999). Test theory: A unified treatment. Lawrence Erlbaum Associates.
36. Meydan, C., H., & Şeşen, H. (2011). Yapısal eşitlik modellemesi: AMOS uygulamaları. Detay Yayıncılık.
37. Mustapha, H. A., Ojeleye, Y. C., & Shaibu, B. O. (2024). Workplace boredom, cyberloafing and work engagement of insurance companies in Nigeria: moderating role of mindfulness. African Journal of Social and Behavioural Sciences (AJSBS), 14(6), 3621-3641.
38. Nabot, A., Garaj, V., & Balachandran, W. (2018). Consumer attitudes toward online shopping: An exploratory study from Jordan. In Mobile Commerce: Concepts, Methodologies, Tools, and Applications (pp. 1110-1123). IGI Global Scientific Publishing. 10.4018/978-1-5225-2599-8.ch051
39. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory. McGraw-Hill.
40. Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
41. Okutan, S., Bora, B., & Altunışık, R. (2013). Keşifsel satın alma eğilimleri ve bu eğilimlerin plansız, kompülsif ve hedonik satın alma tarzlarıyla olan ilişkisinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(3), 117–136.
42. Redda, E. H. (2020). The influence of utilitarian and hedonic consumption values on consumer attitude towards online shopping and purchasing intentions. Journal of Reviews on Global Economics, 9, 331-342. https://doi.org/10.6000/1929-7092.2020.09.32
43. Reijseger, G., Schaufeli, W. B., Peeters, M. C., Taris, T. W., Van Beek, I., & Ouweneel, E. (2013). Watching the paint dry at work: Psychometric examination of the Dutch Boredom Scale. Anxiety, Stress & Coping, 26(5), 508-525. https://doi.org/10.1080/10615806.2012.720676.
44. Sağır, Z., & Çiftçi, G. E. (2024). İş yerinde can sıkıntısı ve sanal kaytarma ilişkisi: bir kamu kurumu örneği. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 331-352. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1256337/.
45. Saral, İ. (2025). Plansız satın alma davranışı: Akış deneyiminin ve satış geliştirme çabalarının aracılık rolleri. Fiscaoeconomia, 9(4), 2229-2251. https://doi.org/10.25295/fsecon. 1674564.
46. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23–74.
47. Schott, C., & Fischer, C. (2023). How to turn workplace boredom into something positive. A theoretical framework of the ‘bright sides’ of boredom. Human Resource Management Review, 33(2), 100952. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2022.100952.
48. Semiz, B. B. (2017). A ve B tipi kişilik özelliklerine göre tüketicilerin plansız, kompülsif ve hedonik satın alma davranışlarının araştırılması. Pazarlama İçgörüsü Üzerine Çalışmalar, 1(1–2), 13–22.
49. Sipahi, B., Yurtkoru, E. S., & Çinko, M. (2008). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. Beta Yayınları.
50. Sundström, M., Hjelm-Lidholm, S., & Radon, A. (2019). Clicking the boredom away–Exploring impulse fashion buying behavior online. Journal of Retailing and Consumer Services, 47, 150-156. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2018.11.006.
51. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (M. Baloğlu, Çev.; 6. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
52. To, P. L., Liao, C., & Lin, T. H. (2007). Shopping motivations on Internet: A study based on utilitarian and hedonic value. Technovation, 27(12), 774-787. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2007.01.001.
53. Tsai, C. J. (2016). Boredom at work and job monotony: an exploratory case study within the catering sector. Human Resource Development Quarterly, 27(2), 207-236. https://doi.org/10.1002/hrdq.21249.
54. Usmani, S. (2025). Empirical analysis of job design and social cyberloafing via moral disengagement and work boredom. SA Journal of Human Resource Management, 23, 3233. https://hdl.handle.net/10520/ejc-sajhrm_v23_n1_a3233
55. Van Hooff, M. L., & Van Hooft, E. A. (2017). Boredom at work: Towards a dynamic spillover model of need satisfaction, work motivation, and work-related boredom. European Journal of Work and Organizational Psychology, 26(1), 133-148. https://doi.org/10.1080/1359432X.2016.1241769.
56. Ward, B. C. (2025). The relationship between skill variety, boredom proneness, and employee engagement. Personality and Individual Differences, 241, 113187. https://doi.org/10.1016/j.paid.2025.113187.
57. Yi, S., & Baumgartner, H. (2004). Coping with negative emotions in purchase‐related situations. Journal of Consumer psychology, 14(3), 303-317. https://doi.org/10.1207/s15327663jcp1403_11.