ÇEVRE TEMİZLİĞİ HİZMETLERİNDE MEKÂNSAL SAHİPLENME: GÖREVLİ PERSPEKTİFİNDEN VATANDAŞLARIN ÇEVRESEL DUYARLILIĞI VE GERİ DÖNÜŞÜM ALIŞKANLIKLARI
Öz
Bu araştırma, atık yönetimi sürecinde belediye temizlik görevlilerinin mekânsal vatandaşlık düzeylerini belirlemek ve vatandaşların çöp atma davranışlarına dair gözlemlerini analiz etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ekolojik sorumluluklar ile kentsel yönetişim arasındaki dengeyi "mekânsal vatandaşlık" ve "vatandaş-tüketici" teorik çerçeveleri üzerinden ele almaktadır. Konya’nın Beyşehir ve Karatay ilçelerinde görev yapan 170 temizlik görevlisiyle yürütülen nicel araştırmada veriler, anket ve mekânsal vatandaşlık ölçeğiyle toplanmıştır. Bulgular, görevlilerin mekânsal vatandaşlık düzeylerinin oldukça yüksek (M = 4,22 ± 0,45; Min. = 1, Maks. = 5) olduğunu ve ölçeğin yedi faktörlü özgün bir yapı sergilediğini göstermektedir. Katılımcılara göre en yaygın atıklar yiyecek (%34,7) ve plastiktir (%32,9); en çok çöp atan grup ise gençlerdir (%45,3). Erkek ve ilköğretim mezunu çalışanların mekânsal vatandaşlık bilinci daha yüksek bulunmuş; yaş ve medeni durumun etkisi saptanmamıştır. Çöp atmanın temel gerekçeleri bilgi eksikliği (%35,3) ve alışkanlıklarken (%30,0), %57,1'i caydırıcı cezaları savunmaktadır. Sonuç olarak kentsel temizliğin sürdürülebilirliği için fiziksel altyapının yanında "çevresel müşterekler" bilincini artıracak eğitim politikaları, iş birliği modelleri ve etkin denetim mekanizmaları entegre edilmelidir.
Anahtar Kelimeler
Mekânsal vatandaşlık, çöp atma davranışı, çevre bilinci, belediye temizlik işçileri, kentsel yönetim
Destekleyen Kurum
Proje Numarası
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- Agbanyo, G. K., Ofori, C., Prah, G. J., & Chin, T. (2023). Exploring the energy-economy-environment paradox through Yin-Yang harmony cognition. Heliyon, 9(9), Article e19864. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e19864
- Allison, M. C. (2002). Balancing responsibility for sanitation. Social Science & Medicine, 55(9), 1539–1551. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(01)00286-6
- Anthonj, C., Poague, K. I. H. M., Fleming, L., & Stanglow, S. (2024). Invisible struggles: WASH insecurity and implications of extreme weather among urban homeless in high-income countries. International Journal of Hygiene and Environmental Health, 255, Article 114285. https://doi.org/10.1016/j.ijheh.2023.114285
- Barlett, J. E., Kotrlik, J. W., & Higgins, C. C. (2001). Organizational research: Determining appropriate sample size in survey research. Information Technology, Learning, and Performance Journal, 19(1), 43–50.
- Barr, S., Gilg, A., & Shaw, G. (2011). Citizens, consumers and sustainability: (Re)Framing environmental practice in an age of climate change. Global Environmental Change, 21(4), 1224–1233. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2011.07.009
- Bickerstaff, K., & Walker, G. (2001). Public understandings of air pollution: The ‘localisation’ of environmental risk. Global Environmental Change, 11(2), 133–145. https://doi.org/10.1016/S0959-3780(00)00063-7
- Cai, R., Li, C., & He, S. (2021). Consciousness on property rights, homeowner associations and neighbourhood governance: Evidence from Shanghai. Cities, 119, Article 103350. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103350
- Carpenter, A., Shellock, R., von Haartman, R., Fletcher, S., & Glegg, G. (2018). Public perceptions of management priorities for the English Channel region. Marine Policy, 97, 294–304. https://doi.org/10.1016/j.marpol.2018.07.001
- Dewika, M., Markandan, K., Ruwaida, J. N., Sara, Y. Y., Deb, A., Irfan, N. A., & Khalid, M. (2024). Integrating the quintuple helix approach into atmospheric microplastics management policies for planetary health preservation. Science of The Total Environment, 954, Article 176063. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.176063
- Eames, M., & Egmose, J. (2011). Community foresight for urban sustainability: Insights from the Citizens Science for Sustainability (SuScit) project. Technological Forecasting and Social Change, 78(5), 769–784. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2010.09.002
