TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Öz
Bu araştırmanın amacı, tüketici bilgeliğinin aktivist kimlik ve aktivizme bağlılık üzerindeki doğrudan etkisini incelemek ve cinsiyet, yaş ile eğitim düzeyinin bu ilişkideki düzenleyici rolünü sınamaktır. Tüketici bilgeliği, bireyin tüketim kararlarında kişisel refahı ve toplumsal iyiliği gözeterek sorumlu, amaçlı ve sürdürülebilir tercihlerde bulunma yetkinliğini ifade etmektedir. Aktivist kimlik ve aktivizme bağlılık ise bireyin kendisini toplumsal değişim için çaba gösteren bir aktör olarak tanımlamasını ve bu eyleme kararlılıkla bağlanmasını kapsamaktadır. Araştırma, nicel paradigma çerçevesinde açıklayıcı ve kesitsel bir tasarımla kurgulanmıştır. Veriler, Antalya ilinde ikamet eden 18 yaş ve üzeri 559 bireyden çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, basit ve çoklu regresyon analizi ile hiyerarşik regresyon temelli düzenleyicilik analizi uygulanmıştır. Bulgulara göre tüketici bilgeliği, aktivist kimlik ve aktivizme bağlılığı pozitif yönde ve anlamlı biçimde etkilemektedir. Alt boyutlar düzeyinde esneklik, sorumluluk, perspektif ve sürdürülebilirlik anlamlı yordayıcılar olarak öne çıkmaktadır. Cinsiyet, yaş ve eğitim düzeyinin düzenleyici etkisi anlamlı bulunmamıştır; buna karşın ana etki düzeyinde kadın katılımcıların tüm değişkenlerde erkeklere göre daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Bu çalışma, tüketici bilgeliği ile tüketici aktivizmi arasındaki ilişkiyi ilk kez sistematik biçimde test ederek pazarlama yazınına kavramsal bir katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Tüketici Bilgeliği, Aktivist Kimlik, Aktivizme Bağlılık, Tüketici Aktivizmi
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Kaynakça
- Bahl, S., Milne, G. R., & Miller, E. G. (2023). Expanding consumer mindfulness for collective sustainable well-being: Overview of the special issue and future research directions. Journal of Consumer Affairs, 57(2), 699–720. https://doi.org/10.1111/joca.12542
- Bozoklu, Ç. P., ve Ermeç, A. (2020). Tüketici sinisizmi ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Güvenilirlik ve geçerlilik araştırması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 440–459.
- Bozoklu, Ç. P., ve Yıldız, E. (2020). Pazarı şekillendiren davranışlara göre reklama yönelik şüphe: Aktivist tüketicilere yönelik ölçek uyarlama. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(45), 173–188. https://doi.org/10.17498/kdeniz.661551
- Cengiz, H., ve Günay, A. (2020). Aktivist kimlik ve aktivizme bağlılık ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(3), 307–314.
- Çelik, Z., ve Dülek, B. (2022). Investigation of consumers' intentions to use digital currency for shopping. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(23), 284–303. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1029912
- Çelik, Z., ve Gümüş, C. (2023). Tüketici sinizmine yönelik kavramsal bir model önerisi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49), 171–183. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1231202
- Çelik, Z., Tığlı, N., ve Soykan, Y. (2025). Materyalizmin gösterişçi tüketim üzerindeki etkisine ilişkin bir alan çalışması. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 8(2), 108–116. https://doi.org/10.38057/bifd.1753235
- Dawes, J. (2008). Do data characteristics change according to the number of scale points used? An experiment using 5-point, 7-point and 10-point scales. International Journal of Market Research, 50(1), 61–104. https://doi.org/10.1177/147078530805000106
- Demirci, M., ve Şahin, E. (2025). Marka aktivizm algısının tüketici kimliği ve satın alma ile ilişkisi: Kadına şiddet örneği. Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 8(20), 1–19. https://doi.org/10.58202/joecopol.1596525
- El-Sherbiny, Y. S., El-Bassiouny, N., & Hammad, H. (2022). Marketing ethics education and consumer wisdom: Conceptualizing the relationship. Management & Sustainability: An Arab Review, 2(1), 87–105. https://doi.org/10.1108/msar-06-2022-0027