Araştırma Makalesi

TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Cilt: 9 Sayı: 3 13 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, tüketici bilgeliğinin aktivist kimlik ve aktivizme bağlılık üzerindeki doğrudan etkisini incelemek ve cinsiyet, yaş ile eğitim düzeyinin bu ilişkideki düzenleyici rolünü sınamaktır. Tüketici bilgeliği, bireyin tüketim kararlarında kişisel refahı ve toplumsal iyiliği gözeterek sorumlu, amaçlı ve sürdürülebilir tercihlerde bulunma yetkinliğini ifade etmektedir. Aktivist kimlik ve aktivizme bağlılık ise bireyin kendisini toplumsal değişim için çaba gösteren bir aktör olarak tanımlamasını ve bu eyleme kararlılıkla bağlanmasını kapsamaktadır. Araştırma, nicel paradigma çerçevesinde açıklayıcı ve kesitsel bir tasarımla kurgulanmıştır. Veriler, Antalya ilinde ikamet eden 18 yaş ve üzeri 559 bireyden çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, basit ve çoklu regresyon analizi ile hiyerarşik regresyon temelli düzenleyicilik analizi uygulanmıştır. Bulgulara göre tüketici bilgeliği, aktivist kimlik ve aktivizme bağlılığı pozitif yönde ve anlamlı biçimde etkilemektedir. Alt boyutlar düzeyinde esneklik, sorumluluk, perspektif ve sürdürülebilirlik anlamlı yordayıcılar olarak öne çıkmaktadır. Cinsiyet, yaş ve eğitim düzeyinin düzenleyici etkisi anlamlı bulunmamıştır; buna karşın ana etki düzeyinde kadın katılımcıların tüm değişkenlerde erkeklere göre daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Bu çalışma, tüketici bilgeliği ile tüketici aktivizmi arasındaki ilişkiyi ilk kez sistematik biçimde test ederek pazarlama yazınına kavramsal bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tüketici Bilgeliği, Aktivist Kimlik, Aktivizme Bağlılık, Tüketici Aktivizmi

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmanın yazarı, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Alanı Bilimsel Araştırma Etiği Kurulu'nun 09.06.2026 tarihli, 2026/11 sayılı ve 21 numaralı kararı ile etik kurul izin belgesi almış olduğunu beyan etmektedir.

Kaynakça

  1. Bahl, S., Milne, G. R., & Miller, E. G. (2023). Expanding consumer mindfulness for collective sustainable well-being: Overview of the special issue and future research directions. Journal of Consumer Affairs, 57(2), 699–720. https://doi.org/10.1111/joca.12542
  2. Bozoklu, Ç. P., ve Ermeç, A. (2020). Tüketici sinisizmi ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Güvenilirlik ve geçerlilik araştırması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 440–459.
  3. Bozoklu, Ç. P., ve Yıldız, E. (2020). Pazarı şekillendiren davranışlara göre reklama yönelik şüphe: Aktivist tüketicilere yönelik ölçek uyarlama. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(45), 173–188. https://doi.org/10.17498/kdeniz.661551
  4. Cengiz, H., ve Günay, A. (2020). Aktivist kimlik ve aktivizme bağlılık ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(3), 307–314.
  5. Çelik, Z., ve Dülek, B. (2022). Investigation of consumers' intentions to use digital currency for shopping. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(23), 284–303. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1029912
  6. Çelik, Z., ve Gümüş, C. (2023). Tüketici sinizmine yönelik kavramsal bir model önerisi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49), 171–183. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1231202
  7. Çelik, Z., Tığlı, N., ve Soykan, Y. (2025). Materyalizmin gösterişçi tüketim üzerindeki etkisine ilişkin bir alan çalışması. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 8(2), 108–116. https://doi.org/10.38057/bifd.1753235
  8. Dawes, J. (2008). Do data characteristics change according to the number of scale points used? An experiment using 5-point, 7-point and 10-point scales. International Journal of Market Research, 50(1), 61–104. https://doi.org/10.1177/147078530805000106
  9. Demirci, M., ve Şahin, E. (2025). Marka aktivizm algısının tüketici kimliği ve satın alma ile ilişkisi: Kadına şiddet örneği. Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 8(20), 1–19. https://doi.org/10.58202/joecopol.1596525
  10. El-Sherbiny, Y. S., El-Bassiouny, N., & Hammad, H. (2022). Marketing ethics education and consumer wisdom: Conceptualizing the relationship. Management & Sustainability: An Arab Review, 2(1), 87–105. https://doi.org/10.1108/msar-06-2022-0027

Kaynak Göster

APA
Işık, F. (2026). TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. R&S - Research Studies Anatolia Journal, 9(3), 290-309. https://doi.org/10.33723/rs.2011460
AMA
1.Işık F. TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. R&S - Research Studies Anatolia Journal. 2026;9(3):290-309. doi:10.33723/rs.2011460
Chicago
Işık, Fikret. 2026. “TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. R&S - Research Studies Anatolia Journal 9 (3): 290-309. https://doi.org/10.33723/rs.2011460.
EndNote
Işık F (01 Ekim 2026) TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. R&S - Research Studies Anatolia Journal 9 3 290–309.
IEEE
[1]F. Işık, “TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”, R&S - Research Studies Anatolia Journal, c. 9, sy 3, ss. 290–309, Eki. 2026, doi: 10.33723/rs.2011460.
ISNAD
Işık, Fikret. “TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. R&S - Research Studies Anatolia Journal 9/3 (01 Ekim 2026): 290-309. https://doi.org/10.33723/rs.2011460.
JAMA
1.Işık F. TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. R&S - Research Studies Anatolia Journal. 2026;9:290–309.
MLA
Işık, Fikret. “TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. R&S - Research Studies Anatolia Journal, c. 9, sy 3, Ekim 2026, ss. 290-09, doi:10.33723/rs.2011460.
Vancouver
1.Fikret Işık. TÜKETİCİ BİLGELİĞİNİN AKTİVİST KİMLİK VE AKTİVİZME BAĞLILIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. R&S - Research Studies Anatolia Journal. 01 Ekim 2026;9(3):290-309. doi:10.33723/rs.2011460