Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders materyalindeki kavramsal metaforların tespitine yönelik bir çalışma

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkçe metaforların tespitine yönelik bir standart oluşturan “metafor tespit prosedürleri”ni belirlemek ve bunlara dayalı olarak da bir metafor belirleme çalışması gerçekleştirmektir. Literatürdeki metafor çalışmalarında daha çok metaforun ne olduğu, önemi, yapısı, dilde nasıl yapılandığı gibi konuların ele alındığı ancak metaforların nasıl tespit edilebileceği üzerinde çok durulmadığı söylenebilir. Bunun sonucunda da neyin metafor olduğu konusunda belirsizlikler yaşanmaktadır. Bu problemden hareketle öncelikle bir literatür taraması gerçekleştirilmiş ve Türkçe literatürde metaforların tespitine yönelik oluşturulmuş bir yönerge çalışmasına rastlanamamıştır. Buna karşın uluslararası literatürde üç farklı metafor tespiti prosedürünün yer aldığı görülmüştür. Sonrasında belirlenen bu prosedürler, kendi aralarında içerikleri açısından değerlendirilmiş ve diğer iki prosedürün geliştirilmiş bir hâli olmasından dolayı çalışmada kullanılmak üzere Metaphor Identification Procedure / Vrije University (Vrije Üniversitesinin Metafor Tespit Prosedürü) adlı prosedürde karar kılınmıştır. Bu metafor tespit prosedüründe doküman analizi yöntemi kullanılarak Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe B2 Seviyesi Ders Kitabı (2018) adlı veri kaynağına uygulanmıştır. Sonuç olarak veri kaynağında altı mutluluk, beş üzüntü, dört öfke ve üç korku olmak üzere toplam on sekiz metaforik ifade tespit edilerek bağlı oldukları kavramsal metaforlar ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca bu çalışmayla MIPVU’da yer alan adımların, Türkçe için uygulanabilir olduğu ve ulaşılan her duygu metaforunun tespitinde aynı standardı sunduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Kavramsal metafor
• metafor tespit prosedürü
• metafor tespit sorunu
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi

A study on the determination of conceptual metaphors in the course material used in teaching Turkish as a foreign language

Abstract

The aim of this research is to determine the "metaphor detection procedures", which constitute a standard for the detection of Turkish metaphors, and to carry out a metaphor determination study based on these. It can be said that in metaphor studies conducted in the literature, subjects such as what metaphor is, its importance, its structure, how it is structured in a spoken language are emphasized but how metaphors can be determined is not emphasized. As a result, there is uncertainty about what a metaphor is. Based on this problem, a literature review was carried out and no study was found that created a guideline for the determination of metaphors in the Turkish literature. On the other hand, it has been observed that there are three different metaphor detection procedures in the international literature. These procedures, which were determined later, were evaluated among those in terms of their content and since it was an improved version of the other two procedures, it was decided to use the Metaphor Identification Procedure / Vrije University procedure. This metaphor detection procedure was also applied to the data source “Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe” B2 Level Textbook (2018) using document analysis method. As a result, a total of eighteen metaphorical expressions, six of which are happiness, five of sadness, four of anger, and three of fear, were identified in the data source, to where they are connected. Furthermore, based on this study, it has been observed that the steps in MIPVU are applicable for Turkish and offer the same standards in determination of each emotion metaphor reached.

Keywords

• Kavramsal metafor
• metafor tespit prosedürü
• metafor tespit sorunu
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi

Kaynakça

1. Aydın, G. (2018). İki Dilli Türkçe Öğretmenlerinin Türkçeye İlişkin Metaforik Algıları: Makedonya Örneği. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(25), 230-254.
2. Bailey, R. (2003). Conceptual Metaphor, Language, Literature and Pedagogy. Journal of Language and Learning, 1/2, 59–72.
3. Bogetić, K., Broćić, A. ve Rasulić, K. (2019). Linguistic Metaphor Identification in Serbian. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (203-226). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
4. Boylu, E. ve Işık, Ö. F. (2017). Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Türkçeye Yönelik Algılarının Metaforlar Aracılığı ile Belirlenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5/3, 450-471.
5. Boylu, E. ve Işık, Ö. F. (2020). Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenen Suriyeli Mülteci Öğrencilerin Türkiye Algılarına Yönelik Metaforik Bir Çalışma. Başkent University Journal of Education, 7/1, 129-145.
6. Çalışkan, N. (2009). Kavramsal Anahtar Modeliyle İki Dilli Çocuklara Metafor ve Deyim Öğretimi. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
7. Cameron, L. ve Low, G. (1999). Metaphor [Survey Article]. Language Teaching, the International Abstracting Journal for Language Teachers, Educators and Researchers, 32, 77-96.
8. D-AOBM, (2021). Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni: Öğrenme, Öğretme, Değerlendirme (Tamamlayıcı Cilt). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.

9. Demir, C. ve Karakaş Yıldırım Ö. (2019). Türkçede Metaforlar ve Metaforik Anlatımlar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21/4, 1085-1096.
10. Demir, C. ve Karakaş Yıldırım, Ö. (2019). Türkçede Metaforlar ve Metaforik Anlatımlar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21/4, 1085-1096.
11. Demir, G. Y. (2018). Dilin Belirsizliği. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
12. Demirci, K. (2016). Metafor: Bir Anlatım ve Üretim Mekanizması. M. Sarıca, B. Sarıca (Ed.). Dil Bilimleri Kültür ve Edebiyat (330-343). Padam Yayınları, Ankara.
13. Galantomos, İ. (2008). H Didaskalia twn Metaforwn kai İdiwmatismwn ths Neas Ellhnikhs ws Ksenhs / Deuterhs Glwssas. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Volos: Thessalia Üniversitesi.
14. Göçen, G. (2019). Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin “Türkçenin Dil Bilgisi” Ne Yönelik Metaforik Algısı. Başkent University Journal of Education, 6/1, 28-45.
15. Herrmanni, J. B., Wollii, K. ve Dorstii, A. G. (2019). Linguistic Metaphor Identification in German. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (113-135). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
16. Hoffman, R. R. (1983). Recent Research on Metaphor. Semiotic Inquiry, 3, 35–62.
17. İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, A. S. (2011) Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
18. Irujo, S. (1993). Steering Clear: Avoidance in the Production of Idioms. IRAL, 31/3, 205-219.
19. Kalenderoğlu, İ. ve Armut, M. (2019). Türkiye’de Türkçe Öğrenen Yabancıların Türkçe Öğretmenleri, Türkçe, TÖMER’ler ve Türkiye Hakkında Geliştirdikleri Metaforlar. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 2/1, 55-72.
20. Karasar, N. (2014). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (27. b). Ankara: Nobel Yayınları.
21. Kıran, Z. ve Eziler Kıran, A. (2018). Dilbilime Giriş (5. b). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
22. Kövecses, Z. (2002). Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press.
23. Kövecses, Z. (2002). Metaphor: a practical introduction. Oxford: Oxford University Press.
24. Lakoff, G. ve Johnson, M. (1980). Metaphos We Live By. Chicago: The University of Chicago Press.
25. Lakoff, G. ve Johnson, M. (2015). Metaforlar, Hayat, Anlam ve Dil. (G. Y. Demir, Çev.). İstanbul: İthaki.
26. MacArthur, F. (2019). Linguistic Metaphor Identification in English as a Lingua Franca. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (289-312). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
27. Marhula, J. ve Rosiński, M. (2019). Linguistic Metaphor Identification in Polish. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (184-202). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
28. Nacey, S. (2013). Metaphors in learner English. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
29. Pasma, T. (2019). Linguistic Metaphor Identification in Dutch. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (91-112). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
30. Philip, G. (2017). Conventional and Novel Metaphors In Language. E. Semino ve Z. Demjén (Ed). Routledge Handbook of Metaphor (219-232). Abingdon, Oxon: The Routledge Publisher.
31. Pragglejaz Group (2007). MIP: A Method for Identifying Metaphorically Used Words in Discourse. Metaphor and Symbol, 22/1, 1-39.
32. Reijnierse, G. W. (2019). Linguistic Metaphor Identification in French. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (69-90). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
33. Sarafikas, K. A., Skordos, G. G., Loukopoulou, A., Moukoulis, Th. ve Beliaroutis, Nt. L. (1977). Temel Yunanca Sözlük. Atina: Yunan Yayın Şirketi.
34. Seepheephe, N. R., Ekanjume-Ilongo, B. ve Thuube, M. R. (2019). Linguistic Metaphor Identification in Sesotho. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (267-287). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
35. Steen, G. J. (1999). From Linguistic to Conceptual Metaphor in Five Steps. R. W. Gibbs ve G.J. Steen (Ed.). Metaphor in Cognitive Linguistics, (57-77). Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
36. Steen, G. J., Dorst A. G., Herrmann J. B., Kaal A. A., Krennmayr T. ve Pasma T. (2010). A Method for Linguistic Metaphor Identification: From MIP to MIPVU (Cilt 14). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing.
37. Steen, G.J. (2007). Finding Metaphor in Grammar and Usage. Amsterdam / Philadephia: John Benjamin Publishing Company.
38. Suárez-Campos L., Hijazo-Gascón A. ve Ibarretxe-Antuñano, I. (2019). Metaphor and Spanish as a Foreign. A. M. Piquer-Píriz ve R. Alejo-González, (Ed.). Metaphor in Foreign Language Instruction, (79-97). Badajoz: De Gruyter Mouton.
39. Urbonaitė, J, Šeškauskienė, I. ve Cibulskienė, J. (2019). Linguistic Metaphor Identification in Lithuanian. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (159-181). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
40. Urbonaitė, J. (2015). Metaphor identification procedure MIPVU: an attempt to apply it to Lithuanian. Taikomoji Kalbotyra, (7), 1-25.
41. Wang, B. P. Y., Lu, X. ve Hsu, Ch. Ch. (2019). Linguistic Metaphor Identification in Chinese. S. Nacey, A. G. Dorst, T. Krennmayr ve W. Gudrun Reijnierse (Ed.). Metaphor identification in multiple languages MIPVU around the world, (247-265). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
42. Yiğit, A. (2021). Suriyeli Öğrencilerin Türkçe Öğretmenlerine İlişkin Metaforik Algıları. Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Araştırmaları Dergisi, (6), 77-87.
43. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (8. b). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
44. Yunus Emre Enstitüsü. (2018). Yedi Iklim Türkçe Ders Kitabı Seviye B2. Ankara: Başak Matbaacılık ve Tan. Hiz. Ltd. Şti.
45. Zhang, F. ve Hu, J. (2009). A Study of Metaphor and its Application in Language Learning and Teaching. International Education Studies, 2/2, 77-81.
46. İnternet Kaynakları: https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 08.09.2022)