Türkçede Frankenstein çevirileri ve bir kültürel aracı olarak yazar – çevirmen Giovanni Scognamillo

Öz

Bu çalışma, Mary Shelley’nin Frankenstein or the Modern Prometheus romanının Türkçedeki yolculuğu bağlamında, Türkçe çeviri edebiyat dizgesinde ilk Frankenstein çevirmeni olarak sunulan Giovanni Scognamillo’yu incelemeyi amaçlamaktadır. Çevirmen-yazar Giovanni Scognamillo bu çalışmada, çevirinin toplumsal olgular tarafından düzenlenen bir pratik olarak kavramsallaştırıldığı ve toplumsal dizgeye ait eyleyicilerin merkeze taşındığı çeviri sosyolojisi çerçevesinde ele alınmış, bununla birlikte, kültürlerarası aktarım etkinlikleri, eyleyiciler ve kültürel aracılar kavramları çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma, kültürel aktarım etkinlikleri gerçekleştiren eyleyicilerin kültürel aracılık rolleri bağlamında Giovanni Scognamillo’nun kültürel ve sanatsal etkinliklerini gözden geçirerek Scognamillo’yu çevirmen rolüyle birlikte edebiyat, sanat, resim, müzik, tasarım gibi çeşitli kültürel ve sosyal alanlarda; farklı diller aracılığıyla ve uzamsal sınırlarda aktarım etkinlikleri gerçekleştiren bir kültürel aracı (Meylaerts & Gonne, 2014) olarak da konumlandırmıştır. Çalışma aynı zamanda, çeviri metnin üretiminde kültürlerarası aktarımın eyleyicisi olan çevirmenin tüm çeviri ve alımlama süreçlerinin merkezi konumdaki bir parçası olduğunu vurgulamıştır. Çevirmen-yazar Giovanni Scognamillo’nun, çeşitli kültürlerarası aktarım etkinliklerinde bulunan bir kültürel aracı olarak edebiyat ve sinema dünyasını biçimlendirmedeki katkısını sahip olduğu habitus ve çeşitli sermayelere de odaklanarak incelemiştir. Çalışma, Scognamillo’nun Frankenştayn çevirisini kendi habitus’u ve sermayeleri doğrultusunda biçimlendirdiğini ve çeviri metni, çevirinin alımlanma koşullarına uygun olacağını öngördüğü biçimde bir sinemacı yatkınlığıyla üretmiş olduğunu öne sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Frankenstein
• kültürel aracı
• habitus
• sermaye
• çevirmen Giovanni Scognamillo

Frankenstein translations in Turkish and the writer – translator Giovanni Sconamillo as a cultural mediator

Abstract

Within the context of the publication journey of Mary Shelley's Frankenstein or the Modern Prometheus in Turkish, this study aims to analyze Giovanni Scognamillo, who is presented as the first Frankenstein translator in Turkish. This study discusses the translator-author Giovanni Scognamillo within the context of the sociology of translation which conceptualizes translation as a practice organized by social facts and brings the agents of the social system to a central position. Giovanni Scognamillo is also investigated within the framework of intercultural transfer activities and the roles of agents and cultural mediators. The discussion benefited from the approach that translators, as the actors of intercultural transfer, hold a central role in the translation and reception processes. The study also examines Giovanni Scognamillo as a cultural mediator who develops a broad range of partly overlapping transfer activities through different fields (like literature, painting, and music), languages, and spatial frontiers (Meylaerts & Gonne, 2014). The translator-writer Giovanni Scognamillo's contribution to shaping the world of literature and the cinema scene was explored by engaging in numerous intercultural transfer activities focusing on his habitus as a cultural mediator.

Keywords

• Frankenstein
• cultural mediator
• habitus
• capital
• translator Giovanni Scognamillo.
• Frankenstein
• kültürel aracı
• habitus
• sermaye
• çevirmen Giovanni Scognamillo

Kaynakça

1. Altıntaş, Ö. (2020). “Bir Çeviri Eylemi Olarak Romanlaştırma Yoluyla Frankenstein’ın Türk Okurlarla Buluşması”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD). Çeviribilim Özel Sayısı. 1-16.
2. Berman, A. (1990). “La retraduction comme espace de la traduction”. Palimpsestes, 4: 1–8.
3. Bourdieu, P. (2014). Seçilmiş metinler. çev. Levent Ünsaldı. Ankara: Heretik Yayıncılık.
4. Bourdieu, P. (2005). Pratik Nedenler Eylem Kuramı Üzerine. çev. Hülya Uğur Tanrıöver. İstanbul: Hil Yayın.
5. Bourdieu, P. (1990) In other words: Essays toward a reflexive sociology. çev. Mathew Adamson. Stanford: Stanford University Press.
6. Danacı, F. (2012). Kayıp Kitaplar Kütüphanesi (5): Canavar Frankenştayn – İlk Dört Bölüm. 19. 11.2012 https://www.tersninja.com/kayip-kitaplar-kutuphanesi-5-canavar-frankenstayn-ilk-dort-bolum/ [Erişim: 08.082021]
7. Demirel Bogenç E. (2014). “Çevirinin Bourdieu Sosyolojisiyle Yapılanan Yüzü, Çeviri Sosyolojisi”, Pierre Bourdieu, Cogito, Yapı Kredi Yayınları. 76/Bahar: 402-416.
8. Gouanvic, J.M. (2005). “A Bourdieusian Theory of Translation, or the Coincidence of Practical Instances: Field, ‘Habitus’, ‘Capital’ and ‘Illusio’”. The Translator. 11.2: 147-166. https://doi.org/10.1080/13556509.2005.10799196

9. Heilbron, J., Sapiro, G. (2002). “Traduction: Les échanges littéraires internationaux”. Special Issue of Actes de Recherche en Sciences sociales. 144. Paris: Éditions du Seuil.
10. Inghilleri, M. (2003). “Habitus, Field and Discourse: Interpreting as a Socially Situated Activity”. Target. 15.2: 243-68. https://doi.org/10.1075/target.15.2.03ing
11. Inghilleri, M. (2005). Special Issue of The Translator: Bourdieu and the Sociology of Translation and Interpreting. 11.2.
12. Inghilleri, M. (2009). “Sociological Approaches”. Routledge Encyclopedia of Translation Studies. New York: Routledge.
13. Erman, N. (1944). Canavar Frankenştayn. İstanbul: Işık Kitap ve Basımevi, İstanbul.
14. Marmara, R. (2006). Bizans’tan Günümüze İstanbul Latin Cemaati ve Kilisesi. çev. Saadet Özen. İstanbul: Kitap Yayınevi.
15. Meylaerts, R., Gonne, M. (2014). “Transferring the City – Transgressing Borders: Cultural Mediators in Antwerp (1850–1930)”. Translation Studies 7.2: 133-151. https://doi.org/10.1080/14781700.2013.869184
16. Paker, S. (2014). “Terceme, Te’lif ve Özgünlük Meselesi”. Tercümeden Şehre I. İstanbul: Klasik Yayınları, 36-71.
17. Rouhette, A. (2020). “Jules Saladin's 1821 Translation of Frankenstein.” Mary Shelley in/and Europe; Essays in Honour of Jean de Palacio, dir. Antonella Braida-Laplace, Oxford, MHRA Legenda, «Series in Comparative Literature», 118-127. ⟨hal-03408557⟩
18. Scognamillo, G. (2019). Bir Levanten’in Beyoğlu Anıları. İstanbul: Bilge Karınca.
19. Scognamillo, G. (2012). Frankenstein’ın Laneti. İstanbul: Bilge Karınca Yayınları.
20. Scognamillo, G. (2011). “Yankı Enki ile Söyleşi”. Roman Kahramanları. Nisan/Haziran: 6.“Giovanni Scognamillo ile Söyleşi” 09.12.2019 https://www.novelheroes.com/tr/etiket/frankenstein [Erişim: 10.04.2022]
21. Shelley, M. (2021). Frankenstein Ya Da Modern Prometheus. çev. Can Kantarcı. İstanbul: YKY.
22. (2021). Frankenstein Ya Da Modern Prometheus. çev. Gülsüm Canlı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
23. (2020). Frankenstein. çev. Sezen Kiraz. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
24. (2019). Frankenstein. çev. Oğuzhan Aydın. İstanbul: Ren Kitap.
25. (2017). Frankenstein. Trans. Serpil Çağlayan. İstanbul: İletişim.
26. (2017). Frankenstein. çev. Hande Yazıcı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
27. (2016). Frankenstein Ya Da Modern Prometheus. çev. Yiğit Yavuz. İstanbul: İş Bankası. Kültür Yayınları.
28. (2016). Frankenstein. çev. Yeşim Seber. İstanbul: Notos Kitap.
29. (2013). Frankenstein. çev. Elif Yıldırım. İstanbul: Oda Yayınları.
30. (2012). Frankenstein Ya Da Modern Prometheus. çev. Duygu Akın. İstanbul: Can Yayınları.
31. (2012). Frankenstein. çev. Gökçe Köse. İstanbul: İthaki
32. (2009). Frankenstein. çev. Neslihan Güler. İstanbul: Lacivert.
33. (2009). Frankenstein: Çizgi Roman. çev. Duygu Akın. İstanbul: NTV Yayınları. (2009). Frankenstein: Çizgi Roman. çev. Nur S. Danışman. İstanbul: Everest.
34. (2007). Frankenstein or The Modern Prometheus. New York: Penguin Books (First published in Great Britain in 1818).
35. (2004). Frankenstein Ya Da Modern Prometheus. çev. Pınar Güncan. İstanbul: Bordo Siyah.
36. (2004). Frankenstein. çev. Gökçe Köse. İstanbul: Şûle Yayınları.
37. (2002). Frankenstein. çev. Orhan Yılmaz. İstanbul: İthaki
38. (2002). Frankenstein. çev. Elif Özsayar. İstanbul: Arion.
39. (2000). Frankenştayn’ın Laneti. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Beyaz Balina
40. (1996). Frankenstein Ya Da Modern Prometheus. çev. Yeşim Seber. İstanbul: Mitos.
41. (1971). Frankenştayn. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Milliyet Yayınları.
42. (1821). Frankenstein, ou, Le Prométhée Moderne. 3 cilt. çev. Jules Saladin. Paris: Corréard.
43. (1818). Frankenstein or Modern Prometheus. London: Lackington, Hughes, Harding, Mavor & Jones.
44. Simeoni, D. (1998). “The Pivotal Status of the Translator‟s Habitus”. Target. 10.1: 1-39. https://doi.org/10.1075/target.10.1.02sim.
45. Anonim. Belgesel. “Beyoğlu’nda Bir Levanten: Giovanni Scognamillo. 25.12.2016 https://www.youtube.com/watch?v=qiZReJ6VNUs [Erişim: 8.02.20222]
46. Wolf, M. (2007). “Introduction: The Emergence of A Sociology of Translation”. Constructing A Sociology of Translation. ed. Michaela Wolf, Alexandra Fukari. Amsterdam: John Benjamins. 1-38. Giovanni Scognamillo bibliyografisi
47. Scognamillo, G., Özgüç, A. (1965). 1965/66 Sinema Yıllığı. İstanbul: A.D.O Yayınları.
48. (1965). Yerli Sinemada Seks. İstanbul: Faruk Ülkü Yayınları.
49. Scognamillo, G. (1973a). Türk Sinemasında Altı Yönetmen: Lütfi Akad, Metin Erksan, Halit Refiğ, Memduh Ün, Osman Seden, Atıf Yılmaz. İstanbul: Türk Film Arşivi.
50. (1973b). Dünyamızın Gizli Sahipleri. İstanbul: Koza Yayınları.
51. (1974). Uzaydan Geldiler. İstanbul: Koza Yayınları.
52. (1975). Geleceğinizin Anahtarları. İstanbul: Koza Yayınları.
53. (1976a). Aşk ve Evlilik Falı. (Johan Markus takma adı ile). İstanbul: Seçme Kitaplar.
54. (1976b). Batı’nın İnanç Temelleri. İstanbul: Dergah Yayınları.
55. (1988a). Türk Sinema Tarihi 1. İstanbul: Metis.
56. (1988b). Türk Sinema Tarihi 2. İstanbul: Metis.
57. (1990). Bir Levanten’in Beyoğlu Anıları. İstanbul: Metis. (2002 Bilge Karınca Genişletilmiş baskı)
58. (1991). Cadde-i Kebir’de Sinema. İstanbul: Metis.
59. (1993). İstanbul Gizemleri. İstanbul: Altın Kitaplar.
60. (1994a). Beyoğlu’nda Fuhuş. İstanbul: Altın Kitaplar.
61. (1994b). Dehşetin Kapıları: Korku Edebiyatına Giriş. İstanbul: Mitos Yayınları.
62. (1994c). Amerikan Sineması. İstanbul: Ağaç Yayınları.
63. (1996a). Batı Sinemasında Türkiye ve Türkler. İstanbul: İnkılap Kitapevi.
64. (1996b). Korkunun Sanatları. İstanbul: İnkılap Kitapevi.
65. (1997a). Yeşilçam’dan Önce Yeşilçam’dan Sonra. İstanbul: Antrakt Yayınları.
66. (1997b). Dünya Sinema Sanayii. İstanbul: Timaş Yayınları.
67. (1998a). I Misteri di Istanbul. Roma: Edizioni del Torchio.
68. (1998b). Dracula Mito Perenne. Roman: Edizioni del Torchio.
69. Scognamillo, G., Arslan, A. (1999a). Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Şeytan. İstanbul: Karizma Yayınları.
70. (1999b). Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Cinler. İstanbul: Karizma Yayınları.
71. (1999c). Doğu Ve Batı Kaynaklarına Göre Ruhçuluk Ve Reenkarnasyon. İstanbul: Karizma Yayınları.
72. (1999d). Doğu Ve Batı Kaynaklarına Göre Büyücülük. İstanbul: Karizma Yayınları.
73. (1999e). Doğu Ve Batı Kaynaklarına Göre Fal. İstanbul: Karizma Yayınları.
74. (1999f). Mumyanın Mezarı. İstanbul: Kamer Yayınları, İstanbul 1999 – Jean Gennaro Takma Adı ile. Bilge Karınca, İstanbul 2006 – Giovanni Scognamillo imzası ile.
75. (1999g). Astroloji _Ve Yıldızbilimi. İstanbul: Karizma Yayınları.
76. Scognamillo, G., Demirhan, M. (1999h). Fantastik Türk Sinemasi. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
77. (2002). Erotik Türk Sineması. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
78. Scognamillo, G. (2000). Frankenstein’in Laneti. İstanbul: Beyaz Balina Yayınları.
79. (2001). Beyoğlu Kabusları ve Diğer Öyküler. İstanbul: Okuyan-Us Yayınları.
80. (2002). Ziyaretçiler. İstanbul: Okuyan-Us Yayınları.
81. (2004). Bay Sinema: Türker İnanoğlu. İstanbul: Doğan Kitap.
82. (2005). Türk Sinemasinda Şener Şen. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
83. (2006). Canavarlar, Yaratiklar, Manyaklar. İstanbul: +1 Kitap Yayınları.
84. (2006). Dehşet Öyküleri. İstanbul: +1 Kitap Yayınları.
85. Herlihy, J.L. (1970). Geceyarısı Kovboyu. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Milliyet Yayınları.
86. Clarke, D.H. (1973). Adres Mezarlık. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Milliyet Yayınları.
87. Arkın Sinema Ansiklopedisi 1. (1975). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Arkın Yayınları.
88. Arkın Sinema Ansiklopedisi 2. (1975). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Arkın Yayınları.
89. Devrimler Ve Kültür Ansiklopedisi. (1975). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Gelişim Yayınları.
90. Spangler, O. (1978). Batı’nın Çöküşü. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Dergah Yayınları.
91. Özgüç, A. (1988). A Chronological History of The Turkish Cinema. çev. Giovanni Scognamillo. Ankara: Kültür Bakanlığı Sinema Dairesi.
92. Francesco, Çocuklara Anlatılan Francesco’nun Hikayesi (1991). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Sent Antuan Yayınları.
93. Kahraman Gençlik. (1992a). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Sent Antuan Yayınları.
94. Dua. (1992b). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Sent Antuan Yayınları.
95. Bosco, T. (1992c). Don Bosco, Gençliğin Babasi Ve Öğretmeni. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: S. Jean Bosco Yayınları.
96. Tevrat’tan Bilgiler. (1992d). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Sent Antuan Yayınları.
97. Kardeş. (1992e). çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Sent Antuan Yayınları.
98. Bordelli, R. (1992f). Sevgiyi Yaşamak. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Sent Antuan Yayınları.
99. Cainer, J., Rider, C. (1996). Modern Büyücülük El Kitabi. çev. Giovanni Scognamillo. İstanbul: Say Yayınları.