Gramerleşme hakkında

Gramerleşme, yabancı araştırmacıların bir terim (ve ona bağlı çalışma alanı/ teori) olarak ortaya koyduğu Fransızca grammaticalisation, İngilizce grammaticalization, Almanca grammatikaliserung’un Türkçeye çevrilmiş hâli olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca dilbilgiselleşme, dilbilgiselleştirme, gramatikleşme ve gramatikalleşme de söz konusu terimle aynı anlama gelecek şekilde kullanılan terimlerdendir. Ancak bunların içinde en yaygın olarak kullanılanı gramerleşmedir. Esasında adı geçen bütün bu terimlere ait sunulan içerik tek bir kaynaktan beslenmektedir, denilebilir. Gramerleşme ve muadili olarak sunulan diğer terimler, araştırmacılar tarafından genel olarak, ‘sözcükbirimlerin dilbilgisel birim hâline gelmesi’ anlamında kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra ‘bir dilbilgisel yapının daha da dilbilgiselleşmesi’ veya ‘bir dilbilgisel unsurun sözcükbirime dönüşmesi’ de gramerleşme (ve onun karşıtlandığı alan olan sözlükselleşme) sürecinin bazı aşamaları/yönleri olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu değerlendirmenin temelinde yatan gerçeğin, ekleşme ve eklenme kültürleri birbirinden farklı olmasına rağmen, Türk dilinin Hint Avrupa dilcilik geleneklerinin devamı olan bir anlayışla ele alınmasının olduğu görülmektedir. Hint Avrupa dilcilik çalışmalarından devralınan bu anlayışın merkezinde, Türk dili hakkında yapılan çalışmaların genelinde karşılaşılan dile kelime odaklı bakış olduğunu söylemek gerekir. Zira gramerleşme de bu bakışın sonucu olarak öne sürülmüş bir konudur. Ancak konu hakkında gerek içerik ve bu içeriğin Türk diline uyarlanmaya çalışılması çabası, gerekse onu temsil eden terim(ler)in yapı/şekil/anlam karşıtlığında ifade ettikleri ve buna bağlı olarak da böyle bir çalışma alanının/teorinin kabulü, sorunlu bir durum arz etmektedir. Bu noktadan hareketle, bu çalışmada konuya ilişkin verilen örnekler tek tek değerlendirilmeyip gramerleşme ve muadili terimlerin kaynaklarda sunuluş şekli incelenecek, ilgili konu/terimlerin Türk dil bilgisi ve ona ait çalışma alanı bakımından varlığı/kullanılabilirliği sorgulanacaktır.