Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde Yer Alan Okuryazarlıklara İlişkin Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Görüşleri

Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin okuryazarlık becerilerine yönelik görüşlerini, öğretim sürecindeki uygulamalarını, yeterliklerini ve karşılaştıkları güçlükleri derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Temel nitel araştırma deseniyle yürütülen araştırmanın  çalışma grubunun belirlenmesinde nitel araştırmalarda sıklıkla tercih edilen amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. 5. ve 6. sınıflarda ders veren sosyal bilgiler öğretmenleri seçilmiştir. 15 sosyal bilgiler öğretmeni ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve içerik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğretmenler okuryazarlığı geleneksel okuma-yazma becerisinin ötesinde; bilgiyi eleştirel bir süzgeçten geçirme ve edinilen bilgiyi günlük yaşam problemlerinin çözümünde kullanarak eyleme dönüştürme olarak tanımlamaktadır. Öğretmenler, TYMM Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nı (SBDÖP) etkinlik temelli yapısıyla genel olarak yeterli bulmakla birlikte, programın ve materyallerin görsel/veri okuryazarlığı açısından zayıf kaldığını belirtmiştir. Ayrıca programa yapay zekâ, sosyal medya, afet ve tarih/coğrafya gibi güncel okuryazarlıkların eklenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Öğretim sürecinde öğretmenlerin klasik yöntemler yerine aktif öğrenme tekniklerini kullandıkları ve okuryazarlıkları sınıf dışına taşıyarak gerçek yaşam pratiklerine dönüştürdükleri tespit edilmiştir. Ancak öğretmenlerin çoğu, lisans eğitimlerindeki eksiklikler ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından verilen hizmet içi eğitimlerin yüzeyselliği nedeniyle kendilerini okuryazarlık öğretiminde “kısmen yeterli” veya “gelişime açık” görmektedirler. Sonuç olarak, TYMM teorik çerçevede okuryazarlıklar açısından olumlu karşılansa da, okuryazarlık beceri öğretiminin sahada başarıya ulaşabilmesi için fiziki altyapının güçlendirilmesi, süre-kazanım dengesinin sağlanması ve öğretmenlere uygulamalı/atölye temelli hizmet içi eğitimlerin verilmesi gerekmektedir.

This study aims to examine in depth social studies teachers’ views on literacy skills, their instructional practices, competencies, and the challenges they encounter during the teaching process. The study was conducted using a basic qualitative research design, and criterion sampling, one of the purposive sampling methods frequently preferred in qualitative research, was employed to determine the study group. Social studies teachers teaching 5th and 6th grades were selected, and interviews were conducted with 15 social studies teachers. The data were collected through a semi-structured interview form and analyzed using content analysis. According to the findings, teachers defined literacy beyond traditional reading and writing skills, emphasizing the ability to critically evaluate information and transform acquired knowledge into action by applying it to solve real-life problems. Teachers generally considered the Türkiye Century Education Model (TYMM) Social Studies Curriculum adequate due to its activity-based structure; however, they stated that both the curriculum and instructional materials remained insufficient in terms of visual and data literacy. In addition, participants emphasized the need to incorporate contemporary literacies such as artificial intelligence, social media, disaster, and history/geography literacy into the curriculum. The findings also revealed that teachers preferred active learning techniques instead of traditional teaching methods and transformed literacy practices into real-life experiences beyond the classroom environment. Nevertheless, most teachers perceived themselves as “partially competent” or “open to improvement” in literacy instruction due to inadequacies in their undergraduate education and the superficial nature of in-service training programs provided by the Ministry of National Education. In conclusion, although TYMM is positively perceived in terms of literacy within its theoretical framework, strengthening physical infrastructure, ensuring a balance between instructional time and curriculum outcomes, and providing teachers with practice-oriented and workshop-based in-service training are necessary for successful literacy skills instruction in practice.