TÜRKİYE’NİN İKLİM KANUNU’NDA SAĞLIK ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: GELECEĞE YÖNELİK POLİTİKA ÖNERİLERİ

Öz

İklim değişikliği, sağlık üzerindeki derin etkileri nedeniyle 21. yüzyılın en büyük küresel tehditlerinden biridir. Türkiye’nin 2053 yılına kadar iklim nötrlüğüne ulaşmayı hedefleyen İklim Kanunu, iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik birçok politika önermektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin yürürlükteki İklim Kanunu’nun sağlık üzerindeki olası etkilerini değerlendirmek ve gelecekte hazırlanabilecek yeni bir iklim kanunu için politika önerileri geliştirmektir. Çalışmaya ait iki ana araştırma sorusu “Türkiye’nin İklim Kanunu, sağlığa yönelik olası ne tür etkiler barındırmaktadır?” ve “Türkiye’de gelecekte hazırlanabilecek yeni bir iklim kanununda sağlık perspektifinin nasıl yer alması gerektiğine yönelik politika önerileri nelerdir?” şeklindedir. Çalışmada nitel bir yaklaşım benimsenerek doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. İklim Kanunu, hukuki ve siyasi bir belge olarak, değerlendirmenin temel birimini oluşturmaktadır. Çalışma bulgularında İklim Kanunu’nun sağlıkla ilişkisini sistematik bir biçimde ortaya koymak üzere 6 tema, 19 kategori ve 39 kod elde edilmiştir. Kanun, sağlık sistemine veya sağlık hizmetlerine doğrudan referans vermemekle birlikte; sosyal eşitliği, çevresel korunmayı, risk yönetimini ve toplumun bilgi kapasitesini geliştirmeye yönelik düzenlemeleriyle sağlığın korunmasına katkı sunabilecek çok boyutlu bir politika çerçevesi sunmaktadır. Gelecekte hazırlanabilecek yeni bir iklim kanunu için düzenlemelere sağlık perspektifinin bütüncül biçimde dâhil edilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İklim Değişikliği
• İklim Kanunu
• İklim Politikaları
• Sağlık Etki Değerlendirmesi (SDE)
• Politika Önerileri

ASSESSING HEALTH IMPACTS IN TÜRKİYE'S CLIMATE LAW: FUTURE POLICY RECOMMENDATIONS

Öz

Climate change is one of the greatest global threats of the 21st century due to its profound impacts on health. Türkiye's Climate Law, which aims to achieve climate neutrality by 2053, proposes numerous policies to combat climate change. The aim of this study is to assess the potential health impacts of Türkiye's current Climate Law and to develop policy recommendations for a new climate law that may be drafted in the future. The two main research questions of the study are: “What potential health impacts does Türkiye's Climate Law have?” and “What policy recommendations should be made regarding how a health perspective should be incorporated into a new climate law that may be drafted in Türkiye?” A qualitative approach was adopted in the study using document analysis. The Climate Law, as a legal and political document, constitutes the fundamental unit of the assessment. 6 themes, 19 categories, and 39 codes were derived from the study findings to systematically present the relationship between the Climate Law and health. Although the law does not directly reference the health system or health services, it provides a multidimensional policy framework that can contribute to the protection of health with its regulations aimed at improving social equality, environmental protection, risk management and the information capacity of society. A holistic health perspective should be incorporated into any future new climate law.

Anahtar Kelimeler

• Climate Change
• Climate Law
• Climate Policies
• Health Impact Assessment (HIA)
• Policy Recommendations

Kaynakça

1. Allan, R. P., Arias, P. A., Berger, S., Canadell, J. G., Cassou, C., Chen, D., ... & Zickfeld, K. (2023). Intergovernmental panel on climate change (IPCC). Summary for policymakers. In Climate change 2021: The physical science basis. Contribution of working group I to the sixth assessment report of the intergovernmental panel on climate change, pp. 3-32. Cambridge University Press.
2. Ammann, P., Dietler, D., & Winkler, M. S. (2021). Health impact assessment and climate change: A scoping review. The Journal of Climate Change and Health, 3, 100045.
3. Bolte, G., Dandolo, L., Gepp, S., Hornberg, C., & Lumbi, S. L. (2023). Climate change and health equity: A public health perspective on climate justice. Journal of health monitoring, 8(Suppl 6), 3-9.
4. Borghi, J., Cuevas, S., Anton, B., Iaia, D., Gasparri, G., Hanson, M. A., ... & Langlois, E. V. (2024a). Climate and health: a path to strategic co-financing?. Health Policy and Planning, 39(Supplement_2), i4-i18.
5. Borghi, J., Garcia-Dorado, S. C., Anton, B., Gerardo, D., Gasparri, G., Hanson, M., ... & Langlois, E. V. (2024b). Climate finance opportunities for health and health systems. Bulletin of the World Health Organization, 102(5), 330-335.
6. Bowen GA. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qual Res J. 9(2), 27-40.
7. Bowen, K. J., Ebi, K., & Friel, S. (2014). Climate change adaptation and mitigation: next steps for cross-sectoral action to protect global health. Mitigation and adaptation strategies for global change, 19, 1033-1040.
8. Brown, H. L., Proust, K., Spickett, J., & Capon, A. (2011). The potential role of health impact assessment in tackling the complexity of climate change adaptation for health. Health Promotion Journal of Australia, 22(4), 48-53.

9. Campbell S, Greenwood M, Prior S, Shearer T, Walkem K, Young S, et al. (2020). Purposive sampling: complex or simple? Research case examples. J Res Nurs. 25(8), 652-661.
10. Collins, J., & Koplan, J. P. (2009). Health impact assessment: a step toward health in all policies. JAMA, 302(3), 315-317.
11. Delpla, I., Diallo, T. A., Keeling, M., & Bellefleur, O. (2021). Tools and methods to include health in climate change adaptation and mitigation strategies and policies: a scoping review. International journal of environmental research and public health, 18(5), 2547.
12. Diallo, T., Delpla, I., Keeling, M., & Bellefleur, O. (2021). L’évaluation d’impact sur la santé, un outil pour promouvoir des politiques climatiques favorables à la santé. Santé Publique, 33(1), 71-76.
13. Fox, M., Zuidema, C., Bauman, B., Burke, T., & Sheehan, M. (2019). Integrating public health into climate change policy and planning: state of practice update. International journal of environmental research and public health, 16(18), 3232.
14. Frumkin, H., & Haines, A. (2019). Global environmental change and noncommunicable disease risks. Annual review of public health, 40(1), 261-282.
15. Genn, H. (2019). When law is good for your health: mitigating the social determinants of health through access to justice. Current Legal Problems, 72(1), 159-202.
16. Golafshani N. Understanding reliability and validity in qualitative research. Qual Rep. 2003;8(4), 597-607. Hoeben, A. D., Otto, I. M., & Chersich, M. F. (2023). Integrating public health in European climate change adaptation policy and planning. Climate Policy, 23(5), 609-622.
17. Irmak, Y., & Serin, G. M. (2023). İklim değişikliği ile mücadelede önemli bir katalizör: Sağlık faktörü. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(38), 739-751.
18. Kaya, Y. (2017). Paris anlaşmasını iklim adaleti perspektifinden değerlendirmek. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 14(54), 87-106.
19. Khanal, S., Ramadani, L., & Boeckmann, M. (2022). Health equity in climate change policies and public health policies related to climate change: protocol for a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), 9126.
20. Köprülü, A. Ş., & Sur, H. (2024). Sağlık Etki Değerlendirmesi (SED) Kavramı ve Türkiye Deneyimi. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences, 5(2), 33-36.
21. Külcür, R. (2022). Toplumsal Cinsiyetin Çevresel Adalet ve İklim Değişikliği Bağlamında Türkçe Literatürdeki Görünürlüğü. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, (24), 31-54.
22. Leal Filho, W., Ternova, L., Fayyaz, M. M., Abubakar, I. R., Kovaleva, M., Donkor, F. K., ... & Begum, H. (2022). An analysis of climate change and health hazards: results from an international study. International Journal of Climate Change Strategies and Management, 14(4), 375-398.
23. Leonard, M., Bernhardt, C., DiPetrillo, B., Hemming, J., & Minyard, K. (2024). Social determinants of health as a framework to identify and assess cross‐sector funding opportunities. Health Services Research, 59, e14235.
24. Mahboubi, P., Parkes, M. W., & Chan, H. M. (2015). Challenges and opportunities of integrating human health into the environmental assessment process: the Canadian experience contextualised to international efforts. Journal of Environmental Assessment Policy and Management, 17(04), 1550034.
25. Manning, J. (2022). New Zealand’s Bold New Structural Health Reforms: The Pae Ora (Healthy Futures) Act 2022. Journal of Law & Medicine, 29(4).
26. McMichael, A. J. (Ed.). (2003). Climate change and human health: risks and responses. World Health Organization.
27. Morgan H. (2022). Conducting a qualitative document analysis. Qual Rep. 27(1), 64-77.
28. Mosadeghrad, A. M., Isfahani, P., Eslambolchi, L., Zahmatkesh, M., & Afshari, M. (2023). Strategies to strengthen a climate-resilient health system: a scoping review. Globalization and health, 19(1), 62.
29. Nazelle, A., Roscoe, C. J., Roca-Barcelό, A., Sebag, G., Weinmayr, G., Dora, C., ... & Negev, M. (2021). Urban climate policy and action through a health lens—an untapped opportunity. International journal of environmental research and public health, 18(23), 12516.
30. Olgun, E., & Kantarlı, S. (2020). İklim değişikliğinin sağlık üzerine etkileri. Doğanın Sesi, (5), 13-23. Onzivu, W. (2012). Mind that Gap: International Climate Law, Health Protection and the United Kingdom's Climate Legislation. European Energy and Environmental Law Review, 21(2).
31. Özmen, A., & Kiraz, E. D. E. (2022). Sağlıkta iklim değişikliği müfredatı: Türkiye tıp fakülteleri içerik analizi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 31(5), 388-400.
32. Rapley T, & Rees G. (2018). Collecting documents as data. The SAGE handbook of qualitative data collection, 378-391.
33. Roda, T. B. (2016). Rol del sector salud ante el cambio climático. Revista peruana de medicina experimental y salud publica, 33, 139-142.
34. Sheehan, M. C., Fox, M. A., Kaye, C., & Resnick, B. (2017). Integrating health into local climate response: Lessons from the US CDC Climate-Ready States and Cities Initiative. Environmental health perspectives, 125(9), 094501.
35. Shuman, E. K. (2010). Global climate change and infectious diseases. New England Journal of Medicine, 362(12), 1061-1063.
36. T.C. Resmî Gazete. (2025, 9Temmuz). 7552 sayılı İklim Kanunu. Tarih: 9 Temmuz 2025, Sayı: 32951.
37. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2015). İklim Değişikliğinin Olumsuz Etkilerinin Azaltılması Ulusal Programı ve Eylem Planı (Yayın No:998). Ankara: Türkiye.
38. Thomson, M. (2022). Legal determinants of health. Medical Law Review, 30(4), 610-634.
39. Tibenderana, J. R. (2023). Harmonizing health and habitat: understanding the interconnectedness of noncommunicable diseases and climate change. IJS Global Health, 6(4), e0204.
40. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM). (2025a). İklim Kanunu Teklifi. Erişim adresi: https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y3/T2/WebOnergeMetni/c0986a6f-d636-4c89-a92f- 5db951eeeb09.pdf
41. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM). (2025b). TBMM Genel Kurulu Toplandı. Erişim adresi: https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=339b85d2-8919-4295-84c2-01963982ce86
42. Viveros-Uehara, T. (2021). Health care in a changing climate: a review of climate change laws and national adaptation plans in Latin America. Health and Human Rights, 23(2), 139.
43. Walinski, A., Sander, J., Gerlinger, G., Clemens, V., Meyer-Lindenberg, A., & Heinz, A. (2023). The effects of climate change on mental health. Deutsches Ärzteblatt International, 120(8), 117.
44. Watts, N., Adger, W. N., Agnolucci, P., Blackstock, J., Byass, P., Cai, W., ... & Costello, A. (2015). Health and climate change: policy responses to protect public health. The lancet, 386(10006), 1861-1914.
45. Wesley, J. J. (2014). The qualitative analysis of political documents. In From text to political positions, pp. 135- 160. John Benjamins Publishing Company.
46. Williams M, & Moser T. (2019). The art of coding and thematic exploration in qualitative research. International management review. 15(1), 45-55.
47. Wilson, K. (2024). Conceptualizing the social determinants of mental health within an ınternational human rights framework: a focus on housing and employment. Health and Human Rights, 26(2), 1.
48. Workman, A., Blashki, G., Bowen, K. J., Karoly, D. J., & Wiseman, J. (2018). The political economy of health co-benefits: embedding health in the climate change agenda. International journal of environmental research and public health, 15(4), 674.
49. World Health Organization (WHO). (2022). One health joint plan of action (2022‒2026): working together for the health of humans, animals, plants and the environment. World Health Organization.
50. Yardımcıoğlu, D. (2024). İklim değişikliğinin çalışma hayatına etkileriyle mücadele: Adil bir geçiş için toplu iş hukuku düzenlemelerinden yararlanılması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(1), 467-511.
51. Yıldırım A. ve Şimşek H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
52. Yoong, S. (2020). How to Build Climate Resilient Health Systems: Reinforce the framework instead of reinventing the wheel. Sushruta Journal of Health Policy & Opinion, 13(2).