Kazasker Mustafa İzzet Efendi: Hayatı, Eserleri ve Türk Musikisine Katkıları

Öz

Bu çalışmada, XIX. yüzyıl Osmanlı musikisinin önemli simalarından Kazasker Mustafa İzzet Efendi'nin hayatı, sanat anlayışı ve Türk musikisine katkıları kapsamlı biçimde incelenmiştir. Hattat kimliğinin yanı sıra neyzen ve bestekâr olarak da öne çıkan İzzet Efendi, II. Mahmud döneminde saray musikişinasları arasında yer almış ve dönemin en önemli müzik topluluklarında hanende ve sazende olarak görev yapmıştır. Araştırmada, bestecinin Türk musikisine kazandırdığı ve TRT repertuvarına kayıtlı 17 eserin usul, makam, seyir yönü, form, ses aralığı ve tema özellikleri sistematik biçimde analiz edilmiştir. Çalışma, literatür taraması ve betimsel analiz yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bulgular; İzzet Efendi'nin çeşitli formlarda eserler ürettiğini, şarkı formunu ağırlıklı olarak tercih ettiğini ve bu formdaki eserlerinin dönemin karakteristik özelliklerini yansıttığını; özellikle Segâh, Bestenigâr ve Hicaz makamlarını tercih ettiğini ve 9/4 ağır aksak usulünü sıklıkla kullandığını ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra İzzet Efendi, Tarz-ı Cedid adıyla bilinen makamı Türk musikisi literatürüne kazandıran bestekâr olarak da bilinmektedir. Bu katkı, onun sadece bir icracı ve besteci olarak değil, aynı zamanda teorik bir yenilikçi olarak da önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kazasker Mustafa İzzet Efendi
• Türk Musikisi
• XIX. Yüzyıl Osmanlı Musikisi
• Tarz-ı Cedid

Kazasker Mustafa İzzet Efendi: His Life, Works and Contributions to Turkish Music

Öz

This study provides a comprehensive examination of the life, artistic philosophy, and contributions to Turkish music of Kazasker Mustafa İzzet Efendi, one of the leading figures of 19th-century Ottoman music. In addition to his identity as a calligrapher, İzzet Efendi also distinguished himself as a ney player and composer. He served among the court musicians during the reign of Mahmud II and performed as a vocalist and instrumentalist in the era’s most prominent musical ensembles. In this study, the rhythmic structure, mode, melodic progression, form, vocal range, and thematic characteristics of the 17 works the composer contributed to Turkish music—all of which are registered in the TRT repertoire—have been systematically analyzed. The study was conducted using literature review and descriptive analysis methods. The findings reveal that İzzet Efendi produced works in various forms, primarily favoring the song form, and that his works in this form reflect the characteristic features of the period; specifically, he preferred the Segâh, Bestenigâr, and Hicaz modes and frequently used the 9/4 heavy-and-light rhythm. In addition, İzzet Efendi is known as the composer who introduced the mode known as Tarz-ı Cedid to the literature of Turkish music. This contribution highlights his significance not only as a performer and composer, but also as a theoretical innovator.

Anahtar Kelimeler

• Kazasker Mustafa İzzet Efendi
• Turkish Music
• 19th Century Ottoman Music
• Tarz-ı Cedid

Kaynakça

1. Akdoğu, O. (1991). Türk musikisi nazariyatı dersleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
2. Arel, H. (1990). Türk musikisi kimindir. Kültür Bakanlığı Yayınları.
3. Behar, C. (2006). Klasik türk musikisi üzerine denemeler. Bağlam Yayınları.
4. Ezgi, S. (1940). Nazari ve ameli türk musikisi IV. Alkaya Matbaası.
5. Kaygısız, Ö. F. (2019). Kazasker Mustafa İzzet Efendi ve güfte mecmuası: İnceleme-metin [Yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
6. Orhon, C. & Öztuna, Y. (2006). Türk musikisi klasikleri. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
7. Özalp, N. (2000). Türk musikisi tarihi. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
8. Özcan, N. (2006). Mustafa İzzet, Kazasker. TDV İslam Ansiklopedisi, 31, 304-307. Türkiye Diyanet Vakfı.

9. Öztuna, Y. (2006). Türk musikisi: Klasik türk sanat musikisinin ansiklopedik sözlüğü. Orient Yayınları.
10. Sözer, V. (1996). Müzik ansiklopedik sözlük. Remzi Kitabevi. Tanrıkorur, Ç. (2003). Osmanlı dönemi türk musikisi. Dergâh Yayınları.