Kaplanlı Köyü (Keçiborlu-Isparta)’nde Tespit Edilen Mekke Kapısı Desenli Dokumaların Teknik ve Kompozisyon Açısından İncelenmesi

Bu makalenin ilk hali 11 Ocak 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduarte/article/1796658

Düzeltme Notu

Yazar sıralaması editör tarafından yanlış yazılmıştır. Birinci ve ikinci yazar yer değiştirmiştir.

Öz

Bu çalışmada, Isparta ili Keçiborlu ilçesine bağlı Kaplanlı Köyü’nde tespit edilen ve “Mekke Kapısı Kilimleri” olarak adlandırılan düz dokuma örnekleri teknik ve kompozisyon özellikleri bakımından incelenmiştir. Araştırma, 2024–2025 yılları arasında yürütülen alan çalışmasına dayanmaktadır. Bu kapsamda, deneyimli dokumacılarla yapılan görüşmeler sonucunda yöreye özgü 12 adet Mekke Kapısı Kilimi belirlenmiştir. Söz konusu kilimlerin geçmişte günlük kullanım, çeyiz ve manevi amaçlarla dokunduğu, günümüzde ise çoğunlukla sandıklarda muhafaza edildiği saptanmıştır. İncelenen kilimler ortalama 175x280 cm ölçülerinde, dikdörtgen formda olup zili ve sık motifli cicim teknikleriyle dokunmuştur. Atkı ve çözgü iplikleri ağırlıklı olarak yün, desen iplikleri ise yün ve sentetik liflerden oluşmaktadır. Kompozisyonda, orta zeminde simetrik olarak yerleştirilen mihrap biçimli Mekke Kapısı motifi hâkimdir. Kenar ve kuşaklarda kazayağı, saç bağı, zencirek ve boncuk gibi geleneksel motifler kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• : Kaplanlı Köyü
• Düz dokuma
• kilim
• Mekke Kapısı Motifi
• Kültürel Miras

Technical and Compositional Analysis of “Mekke Kapısı” Patterned Textiles Detected in Kaplanlı Village (Keçiborlu-Isparta)

Bu makalenin ilk hali 11 Ocak 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduarte/article/1796658

Düzeltme Notu

The author order was listed incorrectly by the editor. The first and second authors have been switched.

Öz

This study examines the flat-woven textile samples known as “Mecca Gate Kilims” identified in Kaplanlı Village of the Keçiborlu district in Isparta Province, in terms of their technical and compositional characteristics. The research is based on fieldwork conducted between 2024 and 2025. Within this scope, 12 Mecca Gate Kilims unique to the region were identified through interviews with experienced weavers. It was determined that these kilims were traditionally woven for daily use, dowries, and spiritual purposes, and that they are now mostly preserved in chests. The examined kilims are rectangular in form, measuring approximately 175x280 cm and were woven using the zili and dense-patterned cicim techniques. The warp and weft yarns are predominantly wool, while the pattern yarns consist of wool and synthetic fibers. In terms of composition, the centrally placed, symmetrically arranged mihrab-shaped Mecca Gate motif dominates the field. Traditional motifs such as goose foot, hair tie, zencirek (chain) and bead motifs are used in the borders and bands.

Anahtar Kelimeler

• Kaplanlı Village
• Flat Weaving
• Kilim
• Mecca Gate Motif
• Cultural Heritage

Kaynakça

1. Acar, B. (1975). Kilim ve Düz Dokuma Yaygılar, 1. Basım, İstanbul: Ak Yayınları.
2. Alçay, H. (2013). “Dikilitaş Yöresi Cicim Dokumaları ve Motifleri”. Sanat Tarihi Dergisi, 22(2), 1-24.
3. Arıöz, B. (2022). “Farklı İpliklerin Nar Kabuğu Kullanılarak Boyanması ile Elde Edilen Renkler ve Haslık Değerleri”. Tidsad (Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı; 35, 321-338.
4. Aslanapa, O. (1987). Türk Halı Sanatı, Eren Yayıncılık.
5. Aydın, T. (2022). Türk Halı ve Düz Dokumalarında Kullanılan Sembolik Motifler ve Kültürel Kökenleri, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Aytekin, E. ve Akman, D. (2025). “Geleneksel Dokumalarda Doğa Unsurları”, Sanat Tarihi Araştırmaları, 30(2), 15-28.
7. Balpınar, Ş. ve Hirsch, U. (1983). Türk Kilim ve Düz Dokumaları. Eren Yayıncılık.
8. Can, Y., ve Gün, R. (2005). Ana Hatlarıyla Türk İslam Sanatları ve Estetiği. Din ve Bilim Kitapları.

9. Çiçek, F. (2012). Osmanlı Hat Sanatında Tezhip ve Motif Kullanımı. Kültür Yayınları.
10. Çoruhlu, Y. (1999). “Türk Sanatında Görülen Hayvan Figürleri”, III. Türk Kültürü Kongresi, Cilt 3, s, 243-257.
11. Demiriz, Y. (2000). Anadolu Selçuklu Dönemi Mimarisi Taş Yüzey Süslemelerinin İncelenmesi ve Seramik Yorumları, Yayınlanmamış Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
12. Deniz, B. (1998). Ayvacık (Çanakkale) Yöresi Düz Dokuma Yaygıları. K.B. Yayınları.
13. Deniz, C. (2010). Anadolu Halı ve Düz Dokuma Yaygılarında Motifler. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
14. Er, B., ve Sarıkaya Hünerel, Z. (2012). “Bir İletişim Aracı Olarak El Sanatları”. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 169-177.
15. Erbek, G. (1988). Kilim Catalogue no: 1. Ana Basım A. Ş.
16. Erdmann, K. (1977). Seven Hundred Years of Oriental Carpets. University of California Press.
17. Eroğlu, N. (2013). Geleneksel Dokumaların Motif ve Teknik Özellikleri. Artvin Çoruh Üniversitesi Yayınları.
18. Etikan, S. (2007). “Seccade Halılarda Kullanılan Bazı Motifler ve Bu Motiflerin İslam Sanatında Yeri”. ICANAS 38, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
19. Etikan, S., ve Kılıçarslan, S. H. (2012). “Düz Dokumalarda Nazar İnancı ve Göz Motifi”. Art-e Sanat Dergisi, 5(10), 103-121.
20. Genç, A., ve Koyuncu Okca, A. (2017). Isparta Yöresi Geleneksel El Dokumaları. Akademisyen Kitabevi.
21. Genç, M., ve Öztürk, G. (2023). “Cennete Açılan Kapılar: Denizli Çal’da Tespit Edilen Paşa Kapısı (Cennet Kapısı) Desenli Torbaların Teknik ve Desen Açısından İncelenmesi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Sayı: 60, 222 – 242
22. Gökbuket, S. (1979). Türk Halk Kültüründe Muska ve Tılsımlar. Kültür Bakanlığı.
23. Göksel, A., ve Şanlı, H. (2019). “Kütahya Yöresinde Cicim Ve Zili Dokumaların Teknik Ve Estetik Özellikleri”, Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 3(2), 67-85.
24. Gümüş, A. (2015). Türk Dokumacılığında Renk ve Kompozisyon. Kültür Sanat Yayıncılık.
25. İyidil, M. (2010). “Anadolu Seccadeleri ve Motifleri”. El Sanatları Dergisi, 8(1), 50-65.
26. Kafescioğlu, Ç. (2009). İslam Sanatında Kapı ve Sembolizm. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. Kalaycı, A. (2013). Geleneksel Türk Kilim Dokumalarındaki Sembol ve Sembolizm, Yayınlanmamış Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi.
28. Karaca, S. (2013). “Konya Karapınar Obruk Halılarında Kullanılan Motifler ve Anlamları”, Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 127-142.
29. Karahan, F. (2007).” Muskanın Anadolu'daki Fonksiyonları”. Halkbilimi Dergisi, 14(2), 55-68.
30. Kayabaşı, N., Bozkurt, H., Özkoca, B. (2016). “Çorum El Sanatlarında Kullanılan Motifler ve Anlamları”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 39-62.
31. Konuk, M. (2022). “Konya-Karaman Koraş Mahallesi'nde Unutulmaya Yüz Tutmuş Dokumalar Üzerine Bir İnceleme”. Geleneksel El Sanatları Dergisi, 6(1), 33-49.
32. Konuk, M., ve Genç, M. (2021). “Sarı Keçili Yörüklerinin Torba Dokumaları Üzerine Bir Araştırma: Karaman Örneği”, Türk Halk Kültürü Araştırmaları Dergisi, 5(1), 21-39.
33. Küçükkurt, Ü. (2011). “Afyonkarahisar İğdeli ve Çatkuyu Köyü Camilerinde Bulunan Düz Dokumalar”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(76), 71-84.
34. Okca, A. K. (2015). “Geleneksel Anadolu Halı Ve Kilimlerinde Nazar İnancı: Muska Yanışı”, Journal of Turkish Studies. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7875.
35. Ölmez, F., ve Etikan, S. (2013). “Fethiye Alara Düz Dokumaları”, Art-e Sanat Dergisi, 6(11), 75-99. https://doi.org/10.21602/sgsfsd.95807.
36. Ölmez, F. N., ve Etikan, S. (2023). Kırşehir Kilim, Cicim, Zili ve Sumak Dokumaları. İçinde A. Soysaldı (Ed.), Türk Kilimleri: Kilim, Cicim, Zili, Palas (Cilt 2:961-1002). Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
37. Ögel, S. (1999). “18. Ve 19. Yüzyıl Osmanlı Sanatında Taş Üzerinde Cennet İmgelerinden Örnekler”. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, (6), 73-79.
38. Özbel, K. (1949). El Sanatları Cicim ve Kilim. H.E.B. Yayınları.
39. Öztürk, S. (2017). “Niğde Yöresi Halılarındaki Motiflerin Sembolik Anlatımları”. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS), 3(8), 431-438.
40. Öztürk, İ. (2023). Sakarya-Kaynarca Kilimleri, Türk Kilimleri Kilim, Cicim, Zili, Palas (Editör: Aysen Soysaldı), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını: 642, Kaynak Eserler: 80, C. III, s. 1505-1534.
41. Özkan Tağı, S., ve Öztürk, İ. (2020). Kaynarca (Sakarya) Şeyhtımarı Konak Köyü Kilimleri. Arış Dergisi (17), 120-139. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2020.143.
42. Rahmani, H., ve Moghanipoor, A. (2019). “Comparative Study Of Zili Weavings İn Turkey, Iran And Caucasia”, Journal of Textile History, 40(2), 115-134.
43. Tanındı, Z. (1996). Türk Tezhip Sanatı. Kültür Bakanlığı Yayınları. Turan, A. (2021). “Kars Halılarında Görülen Figüratif (Hayvan/İnsan) Motiflerin İncelenmesi”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 503-527.
44. Uğur, H. (2015). Osmanlı Dönemi Tezhiplerinde Sembolizm. Gazi Kitabevi.
45. Yılmaz, A. H. (2015). ”Çanakkale Yöresi El Dokumalarında Motifler (Biçim, İçerik, Anlatım)”. Kalemişi Dergisi, (5), 147-167.