STK'larda Yalın Yönetim Uygulamalarında İsraf Türlerinin Bulanık DEMATEL Yöntemi ile Analizi: Kızılay Örneği

Öz

Sivil toplum kuruluşları (STK), kâr amacı gütmeyen yapıları, gönüllülüğe dayalı insan kaynakları ve bağışla finanse edilen süreçleriyle özgün bir operasyonel ortam sunmaktadır. Bu özgünlük, kaynakların etkin kullanımını ve değer akışında israfların azaltılmasını daha kritik hale getirmektedir. Çalışmanın amacı, yalın yönetim literatüründe tanımlanan sekiz temel israf türünün Türk Kızılay süreçleri bağlamındaki etkileşimlerini bulanık DEMATEL yöntemi ile analiz etmektir. Klasik DEMATEL'in dilsel değerlendirmelerdeki belirsizliği yansıtma konusundaki kısıtlılığı nedeniyle bu çalışmada üçgen bulanık sayılar kullanılarak uzman görüşlerindeki muğlaklık dikkate alınmıştır. Beş uzmandan alınan dilsel değerlendirmeler bulanık ortak doğrudan ilişki matrisine dönüştürülmüş, bulanık toplam ilişki matrisi durulaştırılarak israfların önem sırası ve neden-sonuç gruplaması belirlenmiştir. Bulgular, kullanılmayan insan potansiyeli kriterinin sistem üzerindeki en güçlü neden olduğunu, bekleme ve stok fazlası gibi görünür israfların ise büyük ölçüde sonuç niteliğinde olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, insani yardım kuruluşlarında yalın dönüşüm uygulamalarına ilişkin öncelikli müdahale alanlarının belirlenmesi açısından hem yöneticilere hem de araştırmacılara katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bulanık DEMATEL
• Çok Kriterli Karar Verme
• İsraf Türleri
• Sivil Toplum Kuruluşu
• Yalın Yönetim

Analysis of Waste Types in Lean Management Applications in NGOs Using Fuzzy DEMATEL Method: The Case of Turkish Red Crescent

Öz

Non-governmental organizations (NGOs) present a distinctive operational environment characterized by non-profit structures, volunteer-based human resources and donation-funded processes. This distinctiveness makes the efficient use of resources and the reduction of waste in value streams even more critical. The aim of this study is to analyze the interrelationships among the eight fundamental waste types defined in the lean management literature within the context of the Turkish Red Crescent processes using the fuzzy DEMATEL method. Owing to the limitations of classical DEMATEL in capturing the vagueness embedded in linguistic evaluations, this study employs triangular fuzzy numbers to incorporate the inherent uncertainty in expert judgments. Linguistic evaluations obtained from five experts are transformed into a fuzzy aggregated direct relation matrix, and the fuzzy total relation matrix is defuzzified to determine the importance rankings and cause-effect grouping of the wastes. The findings reveal that unused human potential is the strongest cause influencing the system, whereas visible wastes such as waiting and excess inventory are mostly effects. The study contributes to both practitioners and researchers in determining priority intervention areas for lean transformation in humanitarian aid organizations.

Anahtar Kelimeler

• Fuzzy DEMATEL
• Multi-Criteria Decision Making
• Waste Types
• Non-Governmental Organization
• Lean Management

Kaynakça

1. Antony, J., Snee, R., & Hoerl, R. (2017). Lean Six Sigma: yesterday, today and tomorrow. International Journal of Quality & Reliability Management, 34(7), 1073-1093. https://doi.org/10.1108/IJQRM-03-2016-0035
2. Bortolotti, T., Boscari, S., & Danese, P. (2015). Successful lean implementation: Organizational culture and soft lean practices. International Journal of Production Economics, 160, 182-201. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2014.10.013
3. Cherrafi, A., Elfezazi, S., Chiarini, A., Mokhlis, A., & Benhida, K. (2016). The integration of lean manufacturing, Six Sigma and sustainability: A literature review and future research directions for developing a specific model. Journal of Cleaner Production, 139, 828-846. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.08.101
4. Çakır, E. (2018). Elektronik belge yönetim sistemi (EBYS) yazılımı seçiminde çok kriterli karar verme yöntemleri: Bir belediye örneği. Business, Economics and Management Research Journal – BEMAREJ, 1(1), 15-30. https://izlik.org/JA76HW58XA
5. Çakır, E., & Gök Kısa, A. C. (2020). Bütünleşik DEMATEL – COPRAS yöntemi ile stajyer seçimi: Bir lojistik firmasında uygulama. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 65, 107-124. https://izlik.org/JA68ZY56PB
6. Falagara Sigala, I., & Wakolbinger, T. (2019). Outsourcing of humanitarian logistics to commercial logistics service providers: An empirical investigation. Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management, 9(1), 47-69. https://doi.org/10.1108/JHLSCM-12-2017-0073
7. Gabus, A., & Fontela, E. (1972). World problems, an invitation to further thought within the framework of DEMATEL. Battelle Geneva Research Centre.
8. Hicks, B. J. (2007). Lean information management: Understanding and eliminating waste. International Journal of Information Management, 27(4), 233-249. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2006.12.001

9. Hines, P., Holweg, M., & Rich, N. (2004). Learning to evolve: A review of contemporary lean thinking. International Journal of Operations & Production Management, 24(10), 994-1011. https://doi.org/10.1108/01443570410558049
10. Kovács, G., & Spens, K. M. (2007). Humanitarian logistics in disaster relief operations. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 37(2), 99-114. https://doi.org/10.1108/09600030710734820
11. Liker, J. K. (2004). The Toyota way: 14 management principles from the world's greatest manufacturer. McGraw-Hill.
12. Lin, C. J., & Wu, W. W. (2008). A causal analytical method for group decision-making under fuzzy environment. Expert Systems with Applications, 34(1), 205-213. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2006.08.012
13. Nain, A., Jain, D., & Trivedi, A. (2024). Multi-criteria decision-making methods: application in humanitarian operations. Benchmarking: An International Journal, 31(6), 2090-2128. https://doi.org/10.1108/BIJ-11-2022-0673
14. Ohno, T. (1988). Toyota production system: Beyond large-scale production. Productivity Press.
15. Opricovic, S., & Tzeng, G. H. (2003). Defuzzification within a multicriteria decision model. International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge-Based Systems, 11(5), 635-652. https://doi.org/10.1142/S0218488503002387
16. Organ, Y. A. (2013). Bulanık DEMATEL yöntemiyle makine seçimini etkileyen kriterlerin değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(1), 157-172. https://izlik.org/JA49MW68HA
17. Pedraza Martinez, A. J., Stapleton, O., & Van Wassenhove, L. N. (2011). Field vehicle fleet management in humanitarian operations: A case-based approach. Journal of Operations Management, 29(5), 404-421. https://doi.org/10.1016/j.jom.2010.11.013
18. Shah, R., & Ward, P. T. (2007). Defining and developing measures of lean production. Journal of Operations Management, 25(4), 785-805. https://doi.org/10.1016/j.jom.2007.01.019
19. Si, S. L., You, X. Y., Liu, H. C., & Zhang, P. (2018). DEMATEL technique: A systematic review of the state-of-the-art literature on methodologies and applications. Mathematical Problems in Engineering, 3696457. https://doi.org/10.1155/2018/3696457
20. Sundar, R., Balaji, A. N., & Kumar, R. S. (2014). A review on lean manufacturing implementation techniques. Procedia Engineering, 97, 1875-1885. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2014.12.341
21. Şahin, S., & Bozkurt, Ö. (2024). Endüstri 4.0'ın insan kaynakları yönetimine etkisi: Tekstil sektöründe bir araştırma. Business, Economics and Management Research Journal – BEMAREJ, 7(3), 157-172. https://doi.org/10.58308/bemarej.1529955
22. Van Wassenhove, L. N. (2006). Humanitarian aid logistics: supply chain management in high gear. Journal of the Operational Research Society, 57(5), 475-489. https://doi.org/10.1057/palgrave.jors.2602125
23. Womack, J. P., & Jones, D. T. (2003). Lean thinking: Banish waste and create wealth in your corporation. Free Press.
24. Wu, W. W. (2008). Choosing knowledge management strategies by using a combined ANP and DEMATEL approach. Expert Systems with Applications, 35(3), 828-835. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2007.07.025
25. Wu, W. W., & Lee, Y. T. (2007). Developing global managers' competencies using the fuzzy DEMATEL method. Expert Systems with Applications, 32(2), 499-507. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2005.12.005
26. Zadeh, L. A. (1965). Fuzzy sets. Information and Control, 8(3), 338-353. https://doi.org/10.1016/S0019-9958(65)90241-X