Bilimsel Teorilerin Öngörücü Başarısı ve Bilimsel Gerçekçilik: Mucize Yok Argümanının Eleştirel Bir Değerlendirmesi
Öz
Bilimsel teorilerin güçlü öngörü başarıları, bilimsel gerçekçilik lehine önemli bir sezgi üretmektedir. Bununla birlikte kötümser tümevarım, eksik belirlenim ve yapımcı görgülcülük gibi itirazlar, başarıdan hakikate ya da yaklaşık doğruluğa geçişin otomatik olmadığını göstermektedir. Bu çalışma, bilimsel teorilerin öngörücü başarısının yalnızca bilimsel gerçekçilikle mi yeterince açıklanabileceği sorusunu, başarı–hakikat ilişkisinin hangi koşullarda kurulabileceğini tartışarak incelemektedir. Bu amaçla bilimsel gerçekçiliğin temel tezleri ve mucize yok argümanı ele alınmakta; buna karşı geliştirilen antirealist ve realist-sınırlayıcı itirazlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Analiz, bilimsel başarının tekil ve homojen bir kategori olmadığını; görgül uygunluk, riskli yeni öngörü, açıklayıcı bütünlük ve teknoloji/uygulama başarısı gibi farklı başarı türlerinin aynı düzeyde ontolojik ve epistemik bağlılık gerektirmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, bilimsel teorilerin öngörücü başarısı realizmi mantıksal olarak zorunlu kılmamakta; ancak özellikle riskli yeni öngörü ve teknoloji/uygulama başarısı söz konusu olduğunda seçici ve dereceli bir realist bağlılık lehine daha güçlü epistemik destek sunmaktadır. Bu çerçevede makale, bilimsel başarının epistemik anlamını daha ayrıştırıcı biçimde ortaya koyarak hem realizm-antirealizm tartışmasına hem de sosyal bilimlerde kuram geliştirme tartışmalarına katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
bilimsel gerçekçilik, antirealizm, öngörücü başarı, mucize yok argümanı, eksik belirlenim, kötümser tümevarım
Kaynakça
- Alai, M. (2017). The debates on scientific realism today: Knowledge and objectivity in science. In E. Agazzi (Ed.), Varieties of scientific realism: Objectivity and truth in science (pp. 19-47). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-51608-0_2
- Bacharach, S. B. (1989). Organizational theories: Some criteria for evaluation. Academy of Management Review, 14(4), 496-515. https://doi.org/10.5465/amr.1989.4308374
- Boyd, R. N. (1983). On the current status of the issue of scientific realism. Erkenntnis, 19(1), 45-90. https://doi.org/10.1007/BF00174775
- Boyd, R. N. (1990). Realism, approximate truth, and philosophical method. In C. W. Savage (Ed.), Scientific theories (Minnesota Studies in the Philosophy of Science (Vol. XIV, pp. 355-391). University of Minnesota Press.
- Buckle, S. (2004). Hume's enlightenment tract: The unity and purpose of an enquiry concerning human understanding. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199271146.001.0001
- Cartwright, N. (1983). How the laws of physics lie. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0198247044.001.0001
- Chakravartty, A. (2017). Scientific realism. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2017 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.
- Devitt, M. (2009). Putting metaphysics first: Essays on metaphysics and epistemology. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199280803.001.0001
- Doppelt, G. (2007). Reconstructing scientific realism to rebut the pessimistic meta-induction. Philosophy of Science, 74(1), 96-118. https://doi.org/10.1086/520685
- Giere, R. N. (1988). Explaining science: A cognitive approach. University of Chicago Press.