Derleme

İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ

Cilt: 16 Sayı: 2 30 Temmuz 2025
PDF İndir
TR EN

İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ

Öz

Popülasyonlar arasındaki biyolojik ilişkileri ve göç hareketlerini belirlemek için dişin morfolojik özelliklerini kullanan antropolojik çalışmalar, bu özelliklerin nötral evrimsel süreçlerle oluştuğu varsayımıyla yola çıkmaktadır. Nötral evrim yaklaşımına göre, gözlemlenen varyasyonlar, genetik sürüklenme ve kurucu etkisi gibi şansa bağlı olaylar tarafından şekillenmiştir. Nötral yaklaşımın zıttı olarak kabul edilen adaptif yaklaşıma göre ise, diş özellikleri doğal seçilim baskısı sebebiyle çevre şartlarına uyarlanmış adaptif özelliklerdir. Adaptif yaklaşım, diş özelliklerinin tesadüfi olarak oluşmadıklarını, bireye fonksiyonel avantaj sağladıkları için pozitif seçilime uğradıklarını ileri sürmektedir. İnsan dişinde gözlenen morfolojik varyasyonun çevresel baskılarla mı yoksa nötral bir şekilde mi evrimleştiğinin aydınlatılması önem arz etmektedir. Bu varyasyonun nötral olmadığı ve çevresel baskılarla şekillendiği varsayımı doğru ise, bu çalışmalar popülasyonlar arasındaki genetik ilişkiler yerine diyet ve iklim gibi etkileri yansıtacağından yanıltıcı sonuçlar verebilir. Bunun sonucu olarak, antropolojide geleneksel olarak kullanılan diş özelliklerinin biyolojik ilişkileri belirmede güvenilirliği tehlikeye girecektir. Bu makalede, adaptif ve nötral evrim yaklaşımları ile ilgili literatür diş özellikleri bağlamında değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bailey, S. E. (2006). The evolution of non-metric dental variation in Europe. Mitteilungen der Gesellschaft für Urgeschichte, 15, 9-30.
  2. Blankenship-Sefczek, E. C. (2019). Expression of two near absent dental traits, mesial cuspule and paraconid, on one Archaic period modern human from the Ohio Valley: Rare molar traits in the Ohio Valley. Dental Anthropology Journal, 32(1), 3-7. https://doi.org/10.26575/daj.v32i1.16
  3. Bush W. S., ve Moore J. H. (2012). Chapter 11: Genome-Wide Association Studies. PLoS Computational Biology, 8(12), e1002822. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1002822
  4. Constantino, P. J., Bush, M. B., Barani, A. ve Lawn, B. R., (2016). On the evolutionary advantage of multi-cusped teeth. Journal of The Royal Society Interface, 13, 20160374. https://doi.org/10.1098/rsif.2016.0374
  5. Dahlberg, A. A., (1963). Dental evolution and culture. Human Biology, 35(3), 237-249. https://www.jstor.org/stable/41448607
  6. Dobzhansky, T., (1956). What is an adaptive trait?. The American Naturalist, 90(855), 337-347. https://www.jstor.org/stable/2458484
  7. Hanihara, T., (2008). Morphological variation of major human populations based on nonmetric dental traits. American Journal of Physical Anthropology, 136(2), 169-182. https://doi.org/10.1002/ajpa.20792
  8. Hlusko, L. J., Carlson, J. P., Chaplin, G., Elias, S. A., Hoffecker, J. F., Huffman, M., Jablonski, N. G., Monson, T. A., O’Rourke, D. H., Pilloud, M. A., ve Scott, G. R. (2018). Environmental selection during the last ice age on the mother-to-infant transmission of vitamin D and fatty acids through breast milk. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(19), E4426-E4432. https://doi.org/10.1073/pnas.1711788115

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Biyolojik Antropoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

27 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

20 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Erbil, F. N. (2025). İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 272-281. https://izlik.org/JA46NW33CF
AMA
1.Erbil FN. İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ. AUSOBILD. 2025;16(2):272-281. https://izlik.org/JA46NW33CF
Chicago
Erbil, Fatma Nur. 2025. “İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2): 272-81. https://izlik.org/JA46NW33CF.
EndNote
Erbil FN (01 Temmuz 2025) İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 2 272–281.
IEEE
[1]F. N. Erbil, “İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ”, AUSOBILD, c. 16, sy 2, ss. 272–281, Tem. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46NW33CF
ISNAD
Erbil, Fatma Nur. “İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16/2 (01 Temmuz 2025): 272-281. https://izlik.org/JA46NW33CF.
JAMA
1.Erbil FN. İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ. AUSOBILD. 2025;16:272–281.
MLA
Erbil, Fatma Nur. “İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 16, sy 2, Temmuz 2025, ss. 272-81, https://izlik.org/JA46NW33CF.
Vancouver
1.Fatma Nur Erbil. İNSAN DENTAL VARYASYONUNDA EVRİMSEL SÜREÇLER: NÖTRALİZM VE ADAPTASYONUN ROLÜ. AUSOBILD [Internet]. 01 Temmuz 2025;16(2):272-81. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46NW33CF