Gastronomik Deneyimlerde Kilo Kontrolü Öz-Yeterliliği ve Yiyecek Neofobisi Eğilimlerinin İncelenmesi

Elif Zeynep Özer

doi:10.24010/soid.1794344

TR EN

Gastronomik Deneyimlerde Kilo Kontrolü Öz-Yeterliliği ve Yiyecek Neofobisi Eğilimlerinin İncelenmesi

Öz

Kilo kontrolü öz-yeterliliği ve yiyecek neofobisi gibi bireysel özellikler beslenme davranışlarını etkilediği gibi gastronomi deneyimlerini de etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, seyahat sırasında gastronomik deneyim yaşayan bireylerin kilo kontrolü öz-yeterlilik düzeyleri ile yiyecek neofobisi eğilimleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve söz konusu değişkenlerin demografik özellikler ile beslenme tercihleri açısından farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymaktır. Nicel araştırma yöntemi benimsenen bu çalışmada anket tekniğiyle elde edilen geçerli 444 katılımcı verisi analize tabi tutulmuştur. Bulgular, demografik değişkenlere göre öz-yeterlilik ve yiyecek neofobisi düzeylerinde anlamlı farklılık bulunmadığını göstermektedir. Ancak düzenli egzersiz yapan bireyler ile beden algısını “normal” olarak tanımlayan katılımcıların öz-yeterlilik puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Regresyon analizi sonuçları, öz-yeterlilik düzeyinin yiyecek neofobisi üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, kilo kontrolüne yönelik öz-yeterlilik duygusunun seyahat sırasında yeni yiyecekleri deneme eğilimini etkileyebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Gastronomik deneyim , turizm , kilo kontrolü , öz-yeterlilik , yiyecek neofobisi

Investigating Weight Control Self-Efficacy and Food Neophobia Tendencies in Gastronomic Experiences

Abstract

Individual characteristics such as weight control self-efficacy and food neophobia can influence dietary behaviors and culinary experiences. The aim of this study was to examine the relationship between weight control self-efficacy and food neophobia tendencies in individuals who had gastronomic experiences while traveling and to determine whether these variables differed in terms of demographic characteristics and dietary preferences. In this study, which adopted the quantitative research method, valid data from 444 participants obtained through the survey technique were analyzed. The findings indicated that there were no significant differences in self-efficacy and food neophobia levels based on demographic variables. However, individuals who exercised regularly and those who defined their body image as "normal" had higher self-efficacy scores. Regression analysis results revealed that self-efficacy had a positive and significant effect on food neophobia. These findings suggest that self-efficacy for weight control may influence the tendency to try new foods while traveling.

Keywords

Gastronomic experience , self-efficacy , weight control , food neophobia , eating behavior

Kaynakça

Açar, Y. & Sökülmez Kaya, P. (2022). 15-18 Yaş Arası Adölesanlarda Duygusal Yeme Davranışının Beslenme Durumuna Etkisi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi. 7(1):141-151.
Akdevelioğlu, Y. & Yörüsün, T. Ö. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Yeme Tutum ve Davranişlarina İlişkin Bazi Faktörlerin İncelenmesi. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 19-28.
Ames, G. E., Heckman, M. G., Grothe, K. B. & Clark, M. M. (2012). Eating Self-Efficacy: Development of a Short-Form WEL. Eating behaviors, 13(4), 375-378. https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2012.03.013
Annagür, B. B. (2010). Obezitede Çeşitli Risk Faktörleri ve Dürtüsellik. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 2(4): 572-582.
Bademkıran, E. (2011). Morbid Obezite Cerrahi Tedavisinde Laparoskopik Sleeve Gastrektomi Uygulaması. Uzmanlık Tezi. T.C. Sağlık Bakanlığı Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi 3. Genel Cerrahi Kliniği, İzmir.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. Macmillan.
Birdir, S. S., İflazoğlu, N. & Birdir, K. (2020). Food Neophobia Among Tourism Students. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 349-362.
Blundell, J. E. & Finlayson, G. (2004). Is Susceptibility to Weight Gain Characterized by Homeostatic or Hedonic Risk Factors for Overconsumption? Physiology & Behavior, 82(1), 21-25.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2017). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Pegem, Ankara. ISBN 978-9944-919-28-9
Chang, R. C. Y., Kivela, J. & Mak, A. H. N. (2011). Attributes That Influence The Evaluation of Travel Dining Experience: When East Meets West. Tourism Management, 32(2), 307-316. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.02.009

Cinnioğlu, H. & Gündoğdu, M. (2023). Yerli Turistlerin Algıladıkları Gastronomi İmajının, Turist Memnuniyeti ve Destinasyon Sadakatine Etkisi: Hatay Örneği. Turizm Akademik Dergisi, 10(1), 35-52.
Clark, A. B., Coates, A. M., Davidson, Z. E. & Bonham, M. P. (2023). Dietary Patterns Under the İnfluence of Rotational Shift Work Schedules: A systematic review and meta-analysis. Advances in Nutrition, 14(2), 295-316. https://doi.org/10.1016/j.advnut.2023.01.006
Clark, M. M., Abrams, D. B., Niaura, R. S., Eaton, C. A. & Rossi, J. S. (1991). Self-Efficacy in Weight Management. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 59(5), 739.
Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative and Mixed Methods Approaches (4th Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. ISBN 978-1-4522-2609-5
Çakır Keleş, M. Ç. & Özkaya, F. (2022). Gaziantep’i Ziyaret Eden Yerli Turistlerin Yiyecek Neofobisi ve Çeşitlilik Arayışı Eğilimlerinin Yerel Yemek Tüketimine Etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 365-381. https://doi.org/10.32709/akusosbil.980195
Datta, A., Kumar, S. & Kumar, D. (2025). Gastronomy Tourism: A Study of Tourist Satisfaction and Their Revisit Intention. In Digital Disruption in Hospitality, Sustainable Hospitality (pp. 319-333). Emerald Publishing Limited.
de Lima Costa, B. V., Horta, P. M., Jardim, M. Z., do Carmo, A. S. & Ramos, S. A. (2022). Obesity Among Government-Backed Economy Restaurant Workers in Belo Horizonte, Brazil. Revista Brasileira de Medicina do Trabalho, 20(2), 279-286. doi: 10.47626/1679-4435-2022-665
Deering, S. (2001). Eating Disorders: Recognition, Evaluation and Implications for Obstetrician/Gynecologists. Primary Care Update for Ob/Gyns, 8(1), 31-35. https://doi.org/10.1016/S1068-607X(00)00067-6
Derinalp Çanakçı, S. & Birdir, K. (2020). The Relation Among Food İnvolvement, Food Variety Seeking and Food Neophobia: A Study on Foreign Tourists Visiting Turkey. Current Issues in Tourism, 23(8), 917-928. https://doi.org/10.1080/13683500.2019.1602114
Dovey, T. M., Staples, P. A., Gibson, E. L. & Halford, J. C. (2008). Food Neophobia and ‘Picky/Fussy’ Eating in Children: A Review. Appetite, 50(2-3), 181-193. https://doi.org/10.1016/j.appet.2007.09.009
Erol, A., Toprak, G., Yazıcı, F. & Erol, S. (2000). Üniversite Öğrencilerinde Yeme Bozukluğu Belirtilerini Yordayıcı Olarak Kontrol Odağı ve Benlik Saygısının Karşılaştırılması. Klinik Psikiyatri, 3: 147-152.
Faraji, H. & Fırat, B. (2022). Yeme Bozuklukları ve Duygular. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 153-174.
Gönenir Erbay, L. & Seçkin, Y. (2016). Yeme Bozuklukları. Güncel Gastroenteroloji, 20(4), 473-477.
Gündoğan, H. & Akın, H. B. (2023). The Effect of Food Neophobia, Variety Seeking and Food Consumption Motivation on Intention to Purchase Local Food. Journal of Tourismology, 9(1), 50-61. https://doi.org/10.26650/jot.2023.9.1.1317899
Gürbüz, S. & Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: Felsefe, Yöntem, Analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık. ISBN: 9789750251276
Hossain, M. S., Hossain, M. A., Al Masud, A., Islam, K. Z., Mostafa, M. G. & Hossain, M. T. (2024). The Integrated Power of Gastronomic Experience Quality and Accommodation Experience to Build Tourists’ Satisfaction, Revisit Intention, and Word-of-Mouth Intention. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 25(6), 1692-1718. https://doi.org/10.1080/1528008X.2023.2173710
Jiao, W., Liu, M. T., Schulz, P. J. & Chang, A. (2022). Impacts of Self-Efficacy on Food and Dietary Choices During the First COVID-19 Lockdown in China. Foods, 11(17), 2668. https://doi.org/10.3390/foods11172668
Kim, Y. G. & Eves, A. (2012). Construction and Validation of a Scale to Measure Tourist Motivation to Consume Local Food. Tourism Management, 33(6), 1458-1467. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.01.015
Kim, Y. G., Eves, A. & Scarles, C. (2009). Building a Model of Local Food Consumption on Trips and Holidays: A Grounded Theory Approach. International Journal of Hospitality Management, 28(3), 423-431. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.11.005
Kovalenko, A., Dias, A., Pereira, L. & Simoes, A. (2023). Gastronomic Experience and Consumer Behavior: Analyzing the Influence on Destination Image. Foods, 12(2), 315.
Kulak, A. Y. & Yeşil, E. (2022). Vardiyalı Çalışan Sağlık Çalışanlarının Beslenme Durumu ile Bilişsel İşlevleri Arasındaki İlişki. Turkish Journal of Sleep Medicine, 9(3): 269-277. DOI: 10.4274/jtsm.galenos.2022.48278
Laureati, M., Bergamaschi, V. & Pagliarini, E. (2015). Assessing Childhood Food Neophobia: Validation of a Scale in Italian Children. Food Quality and Preference, 40, 8-15. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2014.08.003
Limbers, C. A., Cohen, L. A. & Gray, B. A. (2018). Eating Disorders in Adolescent and Young Adult Males: Prevalence, Diagnosis and Treatment Strategies. Adolescent Health, Medicine and Therapeutics, 111-116. https://doi.org/10.2147/AHMT.S147480
Mak, A. H. N., Lumbers, M. & Eves, A. (2012). Globalisation and Food Consumption in Tourism. Annals of Tourism Research, 39(1), 171-196. https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.05.010
Maner, F. (2001). Yeme Bozuklukları. Psikiyatri Dünyası, 5, 130-139.
Migdanis, A., Tsolis, K., Migdanis, I., Kaltsa, A. G., Fytsilis, F. A., Androutsos, O. & Kapsoritakis, A. (2024). The Effect of Shift Working on Dietary Patterns of Healthcare Practitioners During The COVID-19 Pandemic: A Cross-Sectional Study. Medicina, 60(4): 627. https://doi.org/10.3390/medicina60040627
Nezami, B. T., Lang, W., Jakicic, J. M., Davis, K. K., Polzien, K., Rickman, A. D., Hatley K.E. & Tate, D. F. (2016). The Effect of Self-Efficacy on Behavior and Weight in a Behavioral Weight-Loss Intervention. Health Psychology, 35(7), 714-722.
Oikarinen, N., Jokelainen, T., Heikkila, L., Nurkkala, M., Hukkanen, J., Salonurmi, T., Savolainen M.J. & Teeriniemi, A.M. (2023). Low Eating Self-Efficacy is Associated with Unfavorable Eating Behavior Tendencies Among Individuals with Overweight and Obesity. Scientific Reports, 13(1), 7730.
Pliner, P. & Hobden, K. (1992). Development of a Scale to Measure the Trait of Food Neophobia in Humans. Appetite, 19(2), 105-120. https://doi.org/10.1016/0195-6663(92)90014-W
Prestwich, A., Kellar, I., Parker, R., MacRae, S., Learmonth, M., Sykes, B., Taylor, N. & Castle, H. (2014). How Can Self-Efficacy Be Increased? Meta-Analysis of Dietary Interventions. Health Psychology Review, 8(3), 270-285. https://doi.org/10.1080/17437199.2013.813729
Purnami, N. M. & Setyawan, A. (2024). Gastronomic Experiences in Tourism: A Systematic Literature Review and Future Research Directions. International Journal of Economic Literature (INJOLE), 2(11), 3742-3757.
Raevuori, A., Keski-Rahkonen, A. & Hoek, H. W. (2014). A Review of Eating Disorders in Males. Current Opinion in Psychiatry, 27(6), 426-430. DOI: 10.1097/YCO.0000000000000113
Sivrikaya, K. K. & Pekerşen, Y. (2020). The Impact of Food Neophobia and Sensation Seeking of Foreign Tourists on The Purchase Intention of Traditional Turkish Food. International Journal of Gastronomy and Food Science, 21, 100222. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2020.100222
Stajkovic, A. D. & Luthans, F. (1998). Self-Efficacy and Work-Related Performance: A Meta-Analysis. Psychological Bulletin, 124(2), 240-261. https://doi.org/10.1037/0033-2909.124.2.240
Szakaly, Z., Kovacs, B., Soos, M., Kiss, M. & Balsa-Budai, N. (2021). Adaptation and Validation of The Food Neophobia Scale: The Case of Hungary. Foods, 10(8), 1766. https://doi.org/10.3390/foods10081766
Şengül, S. (2017). Türkiye’nin Gastronomi Turizmi Destinasyonlarının Belirlenmesi: Yerli Turistler Üzerine Bir Araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(37), 375-396. https://doi.org/10.31795/baunsobed.645178
Tarınç, A., Aytekin, A., Özbek, O. T., Ergün, G. S., Keleş, A., Uslu, F., Keleş, H. & Yayla, O. (2023). How Do Food Neophobia and Neophilia Moderate the Effect of Local Food Quality on Dining Satisfaction and Post-Dining Behavioral Intention in the Perspective of Sustainable Gastronomy Tourism? Sustainability, 15(12), 9510. https://doi.org/10.3390/su15129510
Taş, S. & Selçuk, G. N. (2024). Yerli ve Yabancı Turistlerin Bakış Açısıyla Trabzon’un Gastronomik İmajı. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 7(3), 847-872
Türker, N. & Akmanoğlu, E. (2022). Yeni Yiyecek Fobisi ve Gastronomi Turizminin Gelişmesine Etkisi: Kalitatif Bir Çalışma. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 6(1), 177-198. https://doi.org/10.32958/gastoria.1055484
Urhan, M. (2012). Şizofrenik Hastalara Uygulanan Zayıflama Diyet Tedavisinin Antropometrik Ölçümlere ve Bazı Biyokimyasal Değişkenlere Etkisi. T.C. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme Bilimleri Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Uzun, R., Balcı, E., Günay, O., Özdil, K. & Öztürk, G. K. (2018). Hemşirelik Öğrencilerinde Yeme Tutumları, Beden Algısı, Benlik Saygısı ve İlişkili Etmenler. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 48-63.
van Strien, T. (2018). Causes of Emotional Eating and Matched Treatment of Obesity. Current Diabetes Reports, 18(6), 35. https://doi.org/10.1007/s11892-018-1000-x
Woodhall-Melnik, J., Cooke, M. & Bigelow, P. L. (2015). Serving The Food Nation: Exploring Body Mass Index in Food Service Workers. Work, 52(4), 901-909. https://doi.org/10.3233/WOR-152101
Yazıcıoğlu, Y. & Erdoğan, S. (2014). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
Yerli, M. T. & Yılmaz, M. T. (2019). Ofı̇s İşyerı̇ Çalışanlarında Öğle Yemeğı̇, Ara Öğün ve Gıda Alımının, Metabolik Sendrom Komponentlerı̇ve Obezı̇te Tablosu ile İlı̇şkı̇sı̇. IAAOJ Health Sciences, 5(1), 44-65.
Yiğitcan, A. (2021). İnternet Bağımlılığı, Beden İmajı ve Yeme Bozukluğu Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Yücel, D. (2014). Özel Bir Beslenme Danışmanlık Merkezine Başvuran Obez Kadınların Öz Yeterlilik ve Beslenme Durumlarının Vücut Ağırlığı Yönetimi Programı ile Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Beslenme Bilimleri Programı Yüksek Lisans Tezi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Turizm (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Elif Zeynep Özer ^*
0000-0002-1925-759X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

30 Eylül 2025

Kabul Tarihi

12 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.24010/soid.1794344

IZ

https://izlik.org/JA48LT68UN

APA

Özer, E. Z. (2025). Gastronomik Deneyimlerde Kilo Kontrolü Öz-Yeterliliği ve Yiyecek Neofobisi Eğilimlerinin İncelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 22(3), 841-860. https://doi.org/10.24010/soid.1794344

Seyahat ve Otel İşletmeciliği (Journal of Travel and Hotel Business) is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

Dergimiz EBSCOhost, Index Copernicus, Ulakbim, DRJI, Research Bible, SOBİAD ve ASOS tarafından indekslenmektedir.

Gastronomik Deneyimlerde Kilo Kontrolü Öz-Yeterliliği ve Yiyecek Neofobisi Eğilimlerinin İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Investigating Weight Control Self-Efficacy and Food Neophobia Tendencies in Gastronomic Experiences

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster