Edebiyattan Sinemaya Uyarlamalarda Yönetmeni Yorumbilimsel Açıdan Değerlendirmek için Üç Örnek

While interpreting literary adaptations in cinema, the way the source text is handled by the director is an important issue. The approach which places the source text at the center, can create a hierarchical tension between directors and the authors of the texts they adapt. When comparing the author's and director's intentions, styles or influences, the cultural and aesthetic values of the two texts also play a role. Beyond the source and target text binary, this study will focus on different kinds of relationships between the adapted author and the adapting director. The method of analysis will include decision capacities which Hutcheon’s adaptation studies and Barthes’ semiotics attribute to artists. Furthermore, the contribution of interpreting the work of adaptation itself to our understanding of visual language and intersemiotic translation will be discussed. Consequently, similarities between directing adaptation films and translation will be discussed. Examples include Chytilova vs Forman (1982), a documentary in which Chytilova documents Forman's opinions about directing as he adapts Ragtime (1981); Benim Sinemalarım (1990), adapted by Füruzan from her own story; and The Company of Wolves (1984), scripted by Angela Carter from her own story, directed by Neil Jordan. This sample will present a spectrum where the director and the author are the same with, in collaboration with or independent of each other. Furthermore, the prominence of authors or directors in film adaptations and related cultural values of their works will be examined. The aim is to evaluate the hermeneutical links between adaptation studies and translation semiotics.

Edebiyattan sinemaya yapılan uyarlamalar yorumlanırken, kaynak metnin yönetmen tarafından nasıl ele alındığı önemli bir çalışma konusudur. Kaynak metni merkeze koyan bu yaklaşım, film yönetmenleri ile uyarladıkları metinlerin yazarları arasında hiyerarşi oluşturan bir gerilim yaratabilmektedir. Yazarın ve yönetmenin niyetleri, üslupları veya etkileri karşılaştırılırken iki metnin kültürel ve estetik değerleri de referans alınmaktadır. Bu çalışmada ise kaynak ile hedef metinlerin ötesinde, eseri uyarlanan yazar ile uyarlayan yönetmen arasındaki ilişkinin farklı çeşitlerine odaklanılacaktır. İnceleme yönteminin çıkış noktası, Linda Hutcheon’ın uyarlamalara dair çalışmalarında ve Roland Barthes’ın göstergebiliminde yazar ve yönetmen gibi yaratıcı öznelere atfettikleri karar kapasiteleri olacaktır. Ayrıca, uyarlama eserin öncelikle kendi başına yorumlanmasının, görsel dilin ve göstergeler arası çevirinin boyutlarını kavramamıza katkısı tartışılacaktır. Bu vesileyle uyarlama film yönetmenliği ile çevirmenlik arasındaki benzerlikler ele alınacaktır. Kullanılacak örnekler arasında, auteur yönetmen Vera Chytilova’nın, Milos Forman’ın yönetmenliğe dair fikirlerini, uyarladığı Ragtime (1981) filmi üzerinden belgelemeye çabaladığı Chytilova vs Forman (1982) belgeseli; Füruzan’ın kendi öyküsünden Gülsün Karamustafa ile birlikte uyarladığı Benim Sinemalarım (1990); ve Angela Carter’ın kendi eserinden senaryolaştırdığı, Neil Jordan’ın ise yönetmenliğini yaptığı Company of Wolves (1984) bulunmaktadır. Bu örneklem, yönetmen ile yazarın aynı, işbirliği içinde ya da birbirinden bağımsız olduğu bir yelpaze sunacaktır. Ayrıca sinema uyarlamalarında yazar veya yönetmenlerin öne çıkmaları ile eserlerin kültürel değerleri arasındaki ilişki incelenecektir. Bu bağlamda uyarlama çalışmaları ile çeviri göstergebilimi arasındaki yorumbilimsel bağların da değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.