Öteki Bedenler: Osmanlı-Türk Romanlarına Nussbaum’un Tiksinti Kavramıyla Bir Bakış

Batılı tarzda ilk roman örneklerinin verilmeye başlandığı Tanzimat Dönemi romanlarında kadın temsillerinin önemli bir yere sahip olduğu görülür. Bu temsillerle ilgili en dikkat çekici husus, kadın karakterlerin özellikle bedenleri üzerinden ahlaki bir dışlanma teması etrafında kurgulanmış olmalarıdır. Bu kurgusal yaklaşımın, Martha C. Nussbaum’un tiksinti temelli ahlaki yargı üretimine ilişkin tezleriyle değerlendirilebileceği düşünülmüştür. Nitekim dönemin en önemli isimlerinden Namık Kemal, Ahmet Midhat ve Recaizade Mahmut Ekrem’in eserlerinde yer alan Mehpeyker, Şehriyar, Maryanko Dudu, Ak Arap ve Çengi Hanım gibi karakterler, arzuları, özgürlükleri, yaşları ve bedenleri üzerinden inşa edilen bir tiksinti söylemiyle temsil edilmekte; böylece kadın, birey olarak değil, tehlike arz eden bir beden olarak kodlanmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada Tanzimat Dönemi’ne ait seçili romanlardaki kadın imgeleri, Nussbaum’un “tiksinti” kavramı çerçevesinde incelenmiş; romanlarda kadın bedeni üzerinden üretilen tiksinti söyleminin yalnızca yazarların bireysel duygularının bir yansıması değil, aynı zamanda kültürel, siyasal ve ideolojik bir dışlama mekanizması olarak işlev gördüğü ortaya konulmaya çalışılmıştır

In the Tanzimat-era novels, marking the early emergence of Western-style fiction in Ottoman literature, female representations occupy a particularly prominent place. The most striking aspect of these representations is that the female characters are constructed around a theme of moral exclusion, particularly through their bodies. It may be argued that this fictional construction resonates with Martha C. Nussbaum’s arguments concerning moral judgment grounded in disgust, particularly her concept of 'projective disgust' developed within this framework. Particularly in the works of leading figures of the period—Namık Kemal, Ahmet Midhat, and Recaizade Mahmut Ekrem—characters such as Mehpeyker, Şehriyar, Maryanko Dudu, Ak Arap and Çengi Hanım are portrayed through a discourse of disgust shaped around their desires, freedoms, ages, and bodies, reducing women not to autonomous individuals but to threatening, abject bodies. Accordingly, this study aims to find out the representations of women in selected Tanzimat novels through the conceptual lens of Nussbaum’s notion of “disgust” revealing that the disgust evoked through the female body serves not merely as an expression of the author’s affect, but as a cultural, political, and ideological mechanism of exclusion.