Cemâl-i Mîrsâdıki: Hayatı, Eserleri, "Cûybâr [Irmak]" Adlı Öyküsünün Çevirisi ve Tahlili

This study aims to introduce the life, literary identity, and works of Cemâl-i Mîrsâdıkî, one of the leading storytellers and narrative theorists of modern Iranian literature, and to examine his short story Jûybâr [The Stream], included in the collection Shab-hâ-ye Tamâshâ va Gul-i Zard [Nights of Spectacle and the Yellow Flower] through translation and detailed analysis. Mîrsâdıkî’s short fiction is distinguished by a realistic style that penetrates deeply into the inner world of the individual while simultaneously intertwining social concerns. In the story under study, universal themes such as individual loneliness, longing for the past, social alienation, and the search for the meaning of life are articulated through the inner experiences of the main character, Kemal. The study first focuses on the author’s biography, literary production, and contributions to modern Iranian storytelling; it then presents the Turkish translation of Jûybâr and provides a comprehensive examination of its structural, technical, and thematic dimensions. Within this framework, the narrative voice and perspective, character construction, plot, as well as temporal and spatial elements are analyzed to assess the fictional features of the work. Employing a qualitative research method based on textual analysis, the study seeks to demonstrate the place and significance of Cemâl-i Mîrsâdıkî in modern Iranian short story writing through his realistic narrative style, character building, and thematic preferences; furthermore, it discusses the lasting impact of his fiction, which interweaves individual and social dimensions, on contemporary Iranian literature.

Bu çalışma, modern İran edebiyatının önde gelen hikâyecilerinden ve anlatı kuramcılarından Cemâl-i Mîrsâdıkî’nin hayatını, edebî kişiliğini ve eserlerini tanıtmayı; ayrıca yazarın Şeb-hâ-i Temâşâ ve Gul-i Zerd adlı öykü kitabında yer alan Cûybâr [Irmak] başlıklı öyküsünü çeviri ve ayrıntılı çözümleme yoluyla incelemeyi amaçlamaktadır. Mîrsâdıkî’nin öykücülüğü, bireyin iç dünyasına derinlemesine yönelen gerçekçi bir anlatım tarzı ile toplumsal meseleleri iç içe sunması bakımından dikkat çekmektedir. İncelenen eserde bireysel yalnızlık, geçmişe duyulan özlem, toplumsal yabancılaşma ve hayatın anlamı arayışı gibi evrensel temalar, ana karakter Kemal’in iç dünyasında yoğunlaşarak işlenmektedir. Çalışmada öncelikle yazarın biyografisi, edebî üretimi ve modern İran hikâyeciliğine katkıları ele alınmış; ardından Cûybâr adlı öykünün Türkçe çevirisi sunulmuş ve eserin yapısal, teknik ve tematik boyutları ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Bu kapsamda, özellikle anlatıcı ve bakış açısı, şahıs kadrosu, olay örgüsü, zaman ve mekân unsurları çerçevesinde öykünün kurgusal özellikleri değerlendirilmiştir. Metin incelemesine dayalı nitel araştırma metoduyla hazırlanan bu çalışmada, Cemâl-i Mîrsâdıkî’nin gerçekçi üslubu, karakter inşası ve tematik tercihleri üzerinden modern İran öykücülüğündeki yeri ve önemi ortaya konulmaya çalışılmış; ayrıca bireysel ve toplumsal boyutları iç içe işleyen öykücülüğünün, çağdaş İran edebiyatında bıraktığı izler tartışılmıştır.