Etlik piliç dış ticareti dinamiklerinin yapısal analizi: Türkiye ve lider ülkeler karşılaştırması

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye ile etlik piliç sektöründe lider konumda bulunan ülkeler (Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Çin, Brezilya, Rusya ve Hindistan) arasındaki ihracat yapısını incelemek, Endüstri İçi Ticaret (EİT) düzeylerini belirlemek ve ticari benzerlik ilişkilerini analiz etmektir. Tasarım/Metodoloji /Yaklaşım: Çalışmada etlik piliç sektöründe lider konumda olan ülkelerin ihracat yapısını incelemek için EİT analizi Grubel-Lloyd (GL) indeksi kullanılarak yapılmış ve bu ülkeler arasındaki ticaretin niteliğini belirlemek amacıyla dikey ve yatay EİT ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. İkinci olarak, Türkiye ile lider ülkeler, ihracat yapılarının benzerliği temelinde karşılaştırılmıştır. Bu bağlamda, İhracat Benzerlik İndeksi (İBİ) kullanılarak Türkiye’nin rekabet gücü ölçülmüş ve yapısal olarak en fazla benzerlik gösterdiği ülkeler tespit edilmiştir. Bulgular: Elde edilen bulgular, ABD ve Brezilya’nın düşük nispi birim (UV) değerleri ile düşük kaliteli Dikey Endüstri İçi Ticaret (DEİT) odaklı ihracat yaptığını ve maliyet avantajlarını kullanarak küresel pazarlarda rekabet ettiğini göstermektedir. Türkiye ise yüksek UV değerleri ile katma değeri yüksek, işlenmiş piliç ürünlerine yönelerek farklı bir ticaret stratejisi izlemektedir. Çin’in İBİ’sinin zamanla düşmesi, Türkiye ile ticaret stratejilerinin ve hedef pazarlarının ayrıştığını ortaya koymaktadır. Rusya, artan UV değerleriyle Yatay Endüstri İçi Ticaret (YEİT)’ten DEİT’e geçiş eğilimi sergileyerek Türkiye ile benzerlik göstermeye başlamaktadır. Hindistan ise çift yönlü bir strateji benimsemekte, zaman zaman kalite artışı sağlasa da son yıllarda fiyat rekabetine dayalı bir yaklaşım sergilemektedir. Türkiye’nin yüksek UV ve EİT eğilimi, ülkenin DEİT odaklı, yüksek kaliteli piliç ürünleri ihracatına yöneldiğini göstermektedir. Genel olarak, çalışma, küresel piliç ticaretinde ülkelerin farklı stratejiler benimsediğini ve Türkiye’nin rekabet avantajlarını sürdürebilmesi için ihracat stratejilerini çeşitlendirmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Özgünlük/Değer: Bu çalışma, dış ticaret politikalarının çeşitlendirilmesi ve rekabet gücünün artırılması bağlamında, politika yapıcıların stratejik karar alma süreçlerine ve işletmelerin pazar konumlarını güçlendirmeye yönelik strateji geliştirmelerine katkı sağlayabilecek kritik göstergeler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dış ticaret
• endüsti içi ticaret
• Grubel-Lloyd indeksi
• ihracat benzerlik indeksi
• piliç eti

Structural analysis of broiler trade dynamics: A comparison of Türkiye and leading countries

Öz

Purpose: This study aims to examine the export structure between Türkiye and the leading countries in the broiler chicken sector (the United States of America (USA), China, Brazil, Russia, and India) to determine the levels of Intra-Industry Trade (IIT) and analyse trade similarity relationships. Design/Methodology/Approach: In the study, IIT analysis was conducted using the Grubel-Lloyd (GL) index to examine the export structure of the leading countries in the broiler chicken sector. Additionally, vertical and horizontal IIT were explored in detail to characterise the nature of trade among these countries. Secondly, a comparative assessment of Türkiye and the leading countries is conducted based on similarities in export structures. In this context, Türkiye’s competitiveness was evaluated using the Export Similarity Index (ISI), which identifies the countries with the highest structural resemblance to Türkiye. Findings: The findings indicate that the USA and Brazil primarily engage in low-quality, vertically differentiated intra-industry trade (VIIT) characterised by low unit value (UV) ratios, leveraging cost advantages to maintain competitiveness in global markets. Conversely, Türkiye follows a distinct trade strategy by focusing on high-value-added, processed broiler products with higher UV ratios. The declining trend in China’s ESI suggests a divergence in trade strategies and target markets between China and Türkiye. Meanwhile, Russia has exhibited a shift from horizontal to vertical IIT by increasing its UV ratios, thereby becoming more similar to Türkiye’s trade structure. India has adopted a dual strategy, occasionally enhancing product quality while, in recent years, emphasising price competition. Türkiye’s high UV ratios and IIT orientation suggest the country is pursuing a VIIT-focused strategy, emphasising high-quality broiler product exports. Overall, this study highlights the diverse strategies employed in global broiler trade and underscores the need for Türkiye to diversify its export strategies to sustain its competitive advantage. Originality/Value: This study provides critical indicators that can contribute to policymakers’ strategic decision-making processes and develop strategies to strengthen enterprises’ market positions in diversifying foreign trade policies and increasing competitiveness.

Anahtar Kelimeler

• Foreign trade
• intra-industry trade
• Grubel-Lloyd index
• export similarity index
• chicken meat

Kaynakça

1. Abd-el-Rahman, K. (1991), “Firms’ competitive and national comparative advantages as joint determinants of trade composition”, Weltwirtschaftliches Archiv, 127(1), pp.83-97.
2. Akgüngör, S., Barbaros, R. F. and Kumral, N. (2002), “Competitiveness of the Turkish fruit and vegetable processing industry in the European Union market”, Agricultural Economics, 38(3), pp.34-53.
3. Balassa, B. (1966), “Tariff reductions and trade in manufacturers among the industrial countries”, The American Economic Review, 56(3), pp.466-473.
4. Chatterjee, R.N. and Rajkumar, U. (2015), “An overview of poultry production in India”, Indian Journal of Animal Health, 54(2), pp.89-108.
5. Çobanoğlu, F., Konak, K. ve Bozkurt, M. (2003), “Türkiye etlik piliç sektörünün mevcut durumu ve dünya genelindeki gelişmeler”, Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(2), s.127-133.
6. Demircan, V., Yılmaz, H. ve Örmeci Kart, M.Ç. (2013), “Türkiye’de kanatlı et sektörünün gelişimi sorunları ve çözüm önerileri”, II. Uluslararası Beyaz Et Kongresi, Antalya, Türkiye, s.98-110.
7. Elsedig, E.A.A., Mohd, M.I. and Fatimah, M.A. (2015), “Assessing the competitiveness and comparative advantage of broiler production in Johor using policy analysis matrix”, International Food Research Journal, 22(1), pp.116-121.
8. Erkan, B. (2012), “BRIC ülkeleri ve Türkiye’nin ihracat uzmanlaşma ve rekabet düzeylerinin karşılaştırmalı analizi”, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), s.101-131.

9. FAO (2025), “Trade. Food and Agriculture Organization of the United Nations”, available at: https://www.fao.org/faostat/en/#data/TCL (accessed on 01 January 2025).
10. Finger, J.M. and Kreinin, M.E. (1979), “A measure of export similarity and its possible uses”, The Economic Journal, 89, pp.905-912.
11. Fontagné, L. and Freudenberg, M. (1997), “Intra-industry trade: methodological issues reconsidered”, 97(1), working report, Paris: CEPII.
12. Greenaway, D. and Milner, C. (1983), “On the measurement of intra-industry trade”, The Economic Journal, 93(372), pp.900-908.
13. Greenaway D., Hine R. and Milner C. (1994), “Country-specific factors and the pattern of horizontal and vertical intra-industry trade in the UK”, Weltwirtschaftliches Archiv, 130, pp.77-100.
14. Greenaway, D., Hine, R. and Milner, C. (1995), “Vertical and horizontal intra-industry trade: A cross country analysis for the United Kingdom”, The Economic Journal, 105(433), pp.1505-1518.
15. Grubel, H.G. and Lloyd, P.J. (1971), “The empirical measurement of intra-industry trade”, Economic Record, 47(4), pp.494-517.
16. Grubel, H.G. and Lloyd, P.J. (1975), Intra-İndustry Trade: The Theory and Measurement of International Trade in Differentiated Products, New York: John Wiley.
17. Guo, W., Dong, S. and Qian, J. (2023), “The green productivity of broiler production in China: Considering the resource utilization of manure”, Heliyon, 9(2), e22759. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e22759.
18. Heckscher, E.F. (1919), “The effect of foreign trade on the distribution of income”, Ekonomisk Tidskrijf, 21, pp.497-512.
19. Hekimoğlu, B. ve Altındeğer, M. (2009), “Kanatlı hayvan eti sektör raporu sorunları ve çözüm önerileri”, Kanatlı Sektörü Raporu 2009, erişim adresi: https://www.biyogazder.org/makaleler/mak21.pdf (erişim tarihi: 04 Şubat 2025).
20. Hilgerdt, F. (1935), The Approach to Bilateralism-A Change in The Structure of World Trade, Stockholm: Svenska Handelsbank Index.
21. İkikat Tümer, E., Ağır, H.B. ve Gürler, D. (2018), “Broiler üretiminde üretici memnuniyetini etkileyen faktörler”, Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 5(4), s.545-550. https://doi.org/10.30910/turkjans.471339
22. Kamruzzaman, M., Islam, S. and Rana, M. J. (2021), “Financial and factor demand analysis of broiler production in Bangladesh”, Heliyon, 7(5), e07152.
23. Keskin, B. ve Demirbaş, N. (2012), “Türkiye’de kanatlı eti sektöründe ortaya çıkan gelişmeler: sorunlar ve öneriler”, Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 26(1), s.117-130.
24. Krugman, P. R. and Obstfeld, M. (2009), International Economics: Theory and Policy, Boston: Pearson Addison-Wesley.
25. Leek, S., Maddock, S. and Foxall, G. (2000), “Situational determinants of fish consumption”, British Food Journal 102(1), pp.18-39. https://doi.org/10.1108/00070700010310614
26. Mikic, M. and Gilbert, J. (2009), Trade Statistics in Policymaking: A Handbook of Commonly Used Trade Indices and Indicators-Revised Edition, Thailand: United Nations Publication.
27. Ohlin, B. (1933), Interregional and International Trade, Cambridge, MA: Harvard University Press.
28. Onumah, E.E., Mensah, S.N.O., Owusu, P.A., Mensah, A. and Otokunor, P.B. (2023), “Value chain analysis of the broiler industry in the southern sector of Ghana”, Caraka Tani: Journal of Sustainable Agriculture, 38(2), pp.371-386.
29. Ricardo, D. (1821), On the Principles of Political Economy, London: J. Murray.
30. Sarıca, M., Turkoglu, M. and Yamak, U.S. (2018), “Tavukçuluktaki gelişmeler ve Türkiye tavukçuluğu: Tavukçuluk bilimi (yetiştirme, besleme ve hastalıklar)”, Turkoglu, M., Sarica, M. (Eds.), Bey Ofset Matbaacılık, Ankara.
31. Sarıca, D. (2023), “Competitiveness and self-sufficiency of the Turkish broiler sector: A comparative analysis with selected countries”, Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 38(2), s.217-226.
32. Sarıçoban, K. ve Kösekahyaoğlu, L. (2017), “Türkiye’nin tarımsal ürünlerdeki ihracat rekabet gücünün ölçülmesi: 1996-2015 dönemi üzerine bir analiz”, ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 4(7), s.78-96.
33. TAGEM (2018), “Kanatlı hayvancılık sektör politika belgesi 2018-2022”, available at: https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Kanatl%C4%B1%20Hayvanc%C4%B1l%C4%B1k%20Sekt%C3%B6r%20Politika%20Belgesi%202018-2022.pdf (accessed on 25 July 2024).
34. Tandoğan, M. (2014), “Balıkesir, Bolu ve Sakarya illerinde etlik piliç yetiştiriciliğinin ekonomik ve ekonometrik analizi”. (Doktora tezi), Afyon Kocatepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Afyon.
35. TB (2023), “Kanatlı eti ve ürünleri sektör raporu”, T.C. Ticaret Bakanlığı, İhracat Genel Müdürlüğü, available at: https://ticaret.gov.tr/data/5b8700a513b8761450e18d81/Kanatlı%20Eti.pdf (accessed on 01 January 2025).
36. Trade Map (2025), “Trade statistics for international business development”, available at: https://www.trademap.org/ (accessed on 01 January 2025).
37. Wang, P.Z. and Liu, X.J. (2015), “Comparative analysis of export similarity index between China and EU”, International Conference on Management Science and Management Innovation (MSMI 2015), Atlantis Press, pp.222-227.
38. Wen, X., Li, L., Sun, S., He, Q. and Tsai, F.S. (2019), “The Contribution of chicken products’ export to economic growth: Evidence from China, the United States, and Brazil”, Sustainability, 11(19), 5253.
39. Yücel, G. E. and Ustabaş, A. (2019), “Has intra-industry trade changed after protectionism?: The case of US automotive industry”, Journal of Yaşar University, 14, pp.82-99.
40. Zhuang, R. and Moore, T. (2015), “Factors influencing US poultry exports”, International Food and Agribusiness Management Review, 18, pp.13-26.