An analysis of the factors affecting consumers food expenditure preferences: The case of Bursa province

Öz

Purpose: This study investigates the demographic and socio-economic factors influencing food expenditures of individuals residing in Bursa, Turkey. Specifically, it examines the effects of income level, age, gender, education, marital status, and household size on consumer behavior.

Design/Methodology/Approach: Survey data were analyzed using factor analysis. In addition to demographic and socio-economic variables, consumer perceptions of price, tendencies toward healthy eating, and sensitivity to hygiene were evaluated to identify the main components shaping food expenditure behavior.

Findings: The results indicate that income level, health-oriented dietary tendencies, and price perception are the most influential factors affecting food expenditures. Demographic variables such as age, education, and marital status also play a significant role in shaping consumer preferences. Participants prioritized health and hygiene conditions, product freshness, and personal experience when purchasing food, whereas price and promotions were found to be relatively less important.

Research Limitations/Implications: The study is limited to Bursa province and relies on self-reported survey data, which restricts the generalizability of the findings.

Practical Implications: The findings suggest that food producers and retailers should emphasize health, hygiene, and freshness in their marketing strategies to positively influence consumer choices.

Social Implications: Beyond economic motivations, health and quality-of-life concerns are found to be key drivers of consumer food choices. These insights may inform evidence-based policymaking on food safety and healthy nutrition.

Originality/Value: This study contributes to the literature by demonstrating that food expenditure behavior is shaped not only by economic factors but also by health-related and socio-demographic variables. It provides valuable insights for both academia and the food sector in understanding consumer tendencies.

Anahtar Kelimeler

• Consumer behavior
• food expenditure
• socio-demographic factors
• factor analysis
• Bursa
• Turkey

Etik Beyan

For the questionnaire form used in the research, ethics committee approval was obtained with the decision of the Iğdır University Scientific Research and Publication Ethics Board on 04.07.2025 and numbered 2025/31.

Tüketicilerin gıda harcama tercihlerini etkileyen faktörlerin analizi: Bursa ili örneği

Öz

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’nin Bursa ilinde yaşayan bireylerin gıda harcamalarını etkileyen demografik ve sosyo-ekonomik faktörleri incelemektedir. Özellikle gelir düzeyi, yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum ve hane halkı büyüklüğünün tüketici davranışlarına etkisi araştırılmıştır.

Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Anket verileri faktör analizi yöntemiyle değerlendirilmiş; demografik değişkenlerin yanı sıra tüketicilerin fiyat algısı, sağlıklı beslenme eğilimleri ve hijyen duyarlılıkları analiz edilmiştir.

Bulgular: Bulgular, gıda harcamalarını en çok etkileyen faktörlerin gelir düzeyi, sağlıklı beslenme eğilimi ve fiyat algısı olduğunu göstermektedir. Ayrıca yaş, eğitim ve medeni durum gibi demografik değişkenler tüketici tercihlerinde belirleyici rol oynamaktadır. Katılımcılar için sağlık ve hijyen koşulları, ürün tazeliği ve kişisel deneyimler temel satın alma kriterleri iken, fiyat ve promosyonların görece düşük öneme sahip olduğu bulunmuştur.

Araştırma Sınırlamaları/Etkileri: Çalışma yalnızca Bursa ili ile sınırlıdır ve öz-beyan temelli anket verilerine dayanmaktadır. Bu nedenle bulguların genellenebilirliği kısıtlıdır.

Pratik Uygulamalar: Gıda üreticileri ve perakendecilerin pazarlama stratejilerinde sağlık, hijyen ve tazelik faktörlerini ön plana çıkarmaları önerilmektedir.

Sosyal Çıkarımlar: Bulgular, ekonomik güdülerin yanı sıra sağlık ve yaşam kalitesi kaygılarının da tüketici gıda tercihlerini şekillendirdiğini ortaya koymakta; bu durum, gıda güvenliği ve sağlıklı beslenmeye yönelik kamu politikaları için yol gösterici olmaktadır.

Özgünlük/Değer: Çalışma, gıda harcama davranışlarının yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sağlık ve sosyo-demografik unsurlarla belirlendiğini ortaya koyarak literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bursa
• faktör analizi
• gıda harcaması
• sosyo-demografik faktörler
• tüketici davranışı
• Türkiye

Etik Beyan

Araştırmada kullanılan anket formu için, Iğdır Üniversitesi Bilimsel araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Başkanlığı’nın 04.07.2025 tarihinde 2025/31 sayılı kararı ile etik kurul onayı alınmıştır.

Kaynakça

1. Ares, G. and Gámbaro, A. (2007), “Influence of gender, age and motives underlying food choice on perceived healthiness and willingness to try functional foods”, Appetite, Vol. 49 No. 1, pp.148-158, doi: https://doi.org/10.1016/j.appet.2007.01.006.
2. Aryal, A. and Aryal, B. (2023), “Income distribution and its effect on food expenditure, non-food expenses and savings in households of a developing economy”, Journal of Economics, Finance and Accounting Studies, Vol. 5, pp.1-15, doi: 10.32996/jefas.2023.5.1.1.
3. Bartlett, M. S. (1950), Tests of significance in factor analysis. British Journal Of Psychology. 3, 77–85.https://doi.org/10.1111/j.2044-8317.1950.tb00285.x.
4. Baş, Y., Okutan, S. and Altunışık, R. (2015), “Tüketicilerin yenilikçilik eğilimlerini etkileyen davranışsal ve kişiliksel faktörlerin incelenmesi: gıda alışverişleri üzerine bir uygulama”, Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 4 No. 8, pp.60-82. https://izlik.org/JA76RB38JE
5. Beşirli, H., (2010), Yemek, Kültür ve Kimlik. Milli Folklor Dergisi, 22(87),
6. Cilasun, S. M., & Kırdar, M. G. (2009), Türkiye’de hanehalklarının gelir, tüketim ve tasarruf davranışlarının yatay kesitlerle bir analizi. İktisat İşletme ve Finans, 9–46. https://doi.org/10.3848/iif.2009.280.2791.
7. Collins, M., (1986), Sampling. Consumer Market Research Handbook, (Ed.) R, Worcester, Elsevier Science Publishing Company Inc., Amsterdam.
8. Cronbach, L. J. (1951), Coefficient alpha and the ınternal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334. doi: 10.1007/BF02310555.

9. Darmon N, Drewnowski A. (2008), Does social class predict diet quality? The American Journal of Clinical Nutrition, 87(5):1107-17. https://doi.org/10.1093/ajcn/87.5.1107.
10. Eroğlu, S. (2010), Bursa’da kültürel çeşitlilik ve etnik kimlik. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5(2), 45-67.
11. Ertürk, Y.E. (2009), Gıda sanayinde kullanılan kalite güvence sistemlerinin tüketicilerin satın alma davranışlarına etkisi: ISO 9000, ISO 22000 (HACCP) örneği. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimler Enstitüsü, Ankara.188.
12. Fischler, C. (1988), Food, self and identity. Social Science Information, 27(2), 275–292. https://doi.org/10.1177/053901888027002. https://doi.org/10.1177/053901888027002005
13. Ghvanidze, S., Velikova N., Dodd T. and Oldewage-Theron W., (2017), “a discrete choice experiment of the ımpact of consumers' environmental values, ethical concerns, and health consciousness on food choices.” British Food Journal, Vol.119, no. 4: pp. 863–881. https://doi.org/10.1108/bfj-07-2016-0342.
14. Gray, A. (1974), The working class family as an economic unit: an enquiry into attitudes affecting earning, spending, and the distribution of income between family members. The University of Edinburgh. Annexe Thesis Digitisation Project 2018 Block 19.
15. Goukens C., Klesse A.K.,(2022), Internal and external forces that prevent (vs. Facilitate) healthy eating: Review and outlook within consumer Psychology. Current Opinion in Psychology, Volume 46,101328, ISSN 2352-250X, https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101328.
16. Gürbüz, İ. B., Gemeç, E., & Kadağan, Ö. (2023), Tüketicilerin beyaz et tercihlerini etkileyen faktörler ve gıda harcamaları içerisinde beyaz etin payı: Bursa ili örneği. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 37(2), 343-363. https://doi.org/10.20479/bursauludagziraat.1246637.
17. Hawkes, C., & Popkin, B. M. (2015), Can the sustainable development goals reduce the burden of nutrition-related non-communicable diseases? Globalization and Health, 11(1), https://doi.org/10.1186/s12916-015-0383-7
18. James W. P. T., Nelson M., Ralph A., Leather S.,(1997), Socioeconomic determinants of health: The contribution of nutrition to inequalities in health. BMJ. P. 314. 1545. doi: 10.1136/bmj.314.7093.1545.
19. Junaidi, J., Amir, A., Amril, A. (2020), Analysis of the socio-economic-demographic characteristics of the family, social capital and economic coping strategy in ıncreasing food security for urban poor households in Jambi Province, Indonesia. Dirasat: Human and Social Sciences, 47(2), Retrieved from https://archives.ju.edu.jo/index.php/hum/article/view/103756. https://doi.org/10.35516/0103-047-002-027
20. Kaiser, H. F. (1974), An Index of Factorial Simplicity. Psychometrika, 39(1), 31–36. https://doi.org/10.1007/BF02291575 .
21. Kılıç, S., (2016), Cronbach’ın alfa güvenirlik katsayısı. Journal of Mood Disorders, 6(1), 47-48.
22. Kirkpatrick, S., Tarasuk, V. (2003), The relationship between low income and household food expenditure patterns in Canada. Public Health Nutrition, 6(6), 589–597. doi:https://doi.org/10.1079/PHN2003517
23. Lazaroiu, G., Andronie, M., Uţă, C., & Hurloiu, I. (2019), Trust management in organic agriculture: sustainable consumption behavior, environmentally conscious purchase intention, and healthy food choices. Frontiers in Public Health, 7, p.340. https://doi.org/10.3389/fpubh.2019.00340
24. Dahl, G. B., & Lochner, L. (2005), The Impact of Family Income on Child Achievement. Discussion Paper No. 1305-05. Institute For Research on Poverty.
25. McDowell, D. R., Allen-Smith, J. E., McLean-Meyinsse, P. E., (1997), Food expenditures and socioeconomic characteristics: focus on ıncome class. American Journal of Agricultural Economics, 79(5), 1444–1451. https://doi.org/10.2307/1244359.
26. Mutlu, S., (2007), Gıda güvenirliği açısından tüketici davranışları (Adana kentsel kesimde kırmızı et tüketim örneği), Basılmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Adana.
27. Nordhagen, S., Lee, J., Onuigbo-Chatta, N., Okoruwa, A., Monterrosa, E., Lambertini, E., & Pelto, G. H. (2022), “Sometimes you get good ones, and sometimes you get not-so-good ones”: Vendors’ and consumers’ strategies to ıdentify and mitigate food safety risks in urban Nigeria. Foods, 11(2), 201. https://doi.org/10.3390/foods11020201.
28. Norman, G. (2010), Likert scales, levels of measurement and the “laws” of statistics. Advances in health sciences education, 15, 625-632.
29. Ocak, S., Önder, H. (2014), Süt ürünlerinde tüketici tercihini etkileyen faktörler ve gıda güvenliği bilinci. Hayvansal Üretim, 55(2), 9-15.
30. Onurlubaş, E., Gürler, A. Z. (2015), Tüketicilerin gıda güvenliği konusunda bilinç düzeylerinin ölçülmesi: Tokat ili örneği. Gıda Tarım Hayvancılık Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü, 978-960.
31. Özçalık, S. (2019), Tüketicilerin gıda harcamalarını etkileyen faktörler: Bursa ili örneği. Yüksek lisans tezi, Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
32. Popkin, B. M. (1993), Nutritional patterns and transitions. Population and Development Review, 19(1), 138–157. https://doi.org/10.2307/2938388.
33. Ricciuto, L., Tarasuk, V., & Yatchew, A. (2006), Socio-demographic influences on food purchasing among Canadian households. European Journal Of Clinical Nutrition, 60(6), 778-790. Doi: 10.1038/sj.ejcn.1602382.
34. Rozin, P. (1996), The socio-cultural context of eating and food choice. In: Meiselman, H.L. and MacFie, H.J.H., Eds., Food Choice, Acceptance and Consumption, Blackie Academic, London, 83-104. Doi: http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4613-1221-5_2.
35. Rozin, P. (2006), The integration of biological, social, cultural and psychological influences on food choice. Appetite, 47(3), 285-294. Doi :10.1079/9780851990323.0019.
36. Salicik, D., Kumral A., Y., (2017), Bursa ili kentsel alanında tüketicilerin güvenilir gıda tüketimine yönelik tutumlarının belirlenmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 31(2), 69 – 82.
37. Sengul, S., & Sigeze, Ç. (2023), A Cohort Analysis of Food Expenditure Away From Home in Turkey. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 121-139. https://doi.org/10.47495/okufbed.1094441.
38. Shim, J.E., Hwang, JY.,Kim, K., (2019), Objective and perceived food environment and household economic resources related to food insecurity in older adults living alone in rural areas. BMC Geriatr 19, 234. https://doi.org/10.1186/s12877-019-1231-y.
39. Ulusoy, A., & Şahingöz, B. (2020), Türkiye’de gıda ürünleri fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisi. Maliye Araştırmaları Dergisi, 6(2), 45-56. https://izlik.org/JA29EX69RL.
40. Taşdoğan, B. Bahçe, S., (2019), Tarım ve gıda fiyatlarındaki değişmelerin hanehalkı ve üreticilere yansıması: sosyal hesaplar matrisi çerçevesinde alternatif maliye politikaları. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(2), 744-767.Doi: https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.06.1141.
41. Venn, D., Dixon, J., Banwell, C., Strazdins, L. (2018), Social determinants of household food expenditure in Australia: the role of education, income, geography and time. Public Health Nutrition, 21(5), 902–911. doi:10.1017/S1368980017003342.
42. Ver Ploeg, Larimore M., Wilde, E., Parke E., (2017), The Influence of Food Store Access on Grocery Shopping and Food Spending. United States Department of Agriculture (USDA), Economic Research Service, Economic Information Bulletin Number 180. Available at: https://ageconsearch.umn.edu/record/264600.
43. Waqas M, Iqbal S, Stewart-Knox BJ (2024), Food expenditure, income, and mental health: Outcomes from the UK Household Longitudinal Survey. PLoS ONE. 19(9): e0308987. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0308987.
44. West, D. A., & Price, D. W. (1976), The effects of income, assets, food programs, and household size on food consumption. American Journal of Agricultural Economics, 58(4), 725-730.
45. World Health Organization. (2003), Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. WHO Press.
46. Yapraklı, Ş., Kıcı, A. N., (2023), Market markalı yerel ürünlerin tercih edilmesini etkileyen faktörler: gıda ürünleri üzerinde bir uygulama. Trends in Business and Economics, 37(4), 266-280. Doi: https://doi.org/10.5152/TBE.2023.23123.
47. Yazıcı, A. R., & Demircan, V. (2018), Hanehalkı gıda tüketim talebi ve tüketici davranışlarının analizi: Isparta ili örneği. Akademik Gıda, 16(4), 411–421. https://doi.org/10.24323/akademik-gida.505513.
48. Yıldırım, E., Çobanoğlu, F. (2022), Analysis of ımportant food and consumption expenditures by household ıncome groups in Turkey. Tarım Ekonomisi Dergisi, 27(2), 63–82. https://doi.org/10.24181/TAREKODER.1003472.