Türkiye’de yerel yönetimlerde kentsel tarım politikalarının olgunluk düzeyi ile sosyo-ekonomik kalkınma ilişkisi: 81 il üzerine bir analiz

Öz

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, yerel yönetimler tarafından hazırlanan 2025-2059 strateji belgelerinde kentsel tarım kavramına ilişkin farkındalık, stratejik hedef ve ekonomik yatırım/uygulama düzeylerini sistematik biçimde değerlendirmek ve politika olgunluk (PO) düzeylerinin sosyo-ekonomik gelişmişlik göstergeleriyle ilişkisini açığa çıkartmaktadır.

Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Araştırmada Türkiye’nin 81 iline ait yerel yönetim strateji belgeleri, T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı veri tabanından elde edilmiştir. Politika belgeleri, kentsel tarıma ilişkin farkındalık (G1.1), stratejik hedef (G1.2) ve ekonomik yaptırım/uygulama düzeylerini (G1.3) ölçek puanlama tablosu aracılığıyla değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından geliştirilen Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Göstergeleri (SEG) ile ilişkilendirilmiş olup, değişkenler arası ilişkiler Spearman’s rho analizi ile test edilmiş ve ardından ArcMap 10.8 programında haritalandırılmıştır.

Bulgular: Gerçekleştirilen analizler sonucunda, kentsel tarım PO ile SEG değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki (ρ=0.378/ p<0.01) bulunmaktadır. Bu bulgu, sosyo-ekonomik açıdan gelişmiş illerin kentsel tarıma yönelik peyzaj politikalarını daha olgun düzeyde geliştirdiklerini açıklamaktadır. Sonuçlar, Türkiye’de kentsel tarım politika kapasitesinin bölgesel ve sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerine paralel biçimde farklılaştığını göstermektedir. Bu kapsamda yerel yönetimlerin yaklaşık %77,8’inin düşük düzeyde, %12,3’ünün orta düzeyde ve yalnızca %9,9’unun yüksek düzeyde kentsel tarım PO değerine sahip olduğu belirlenmiştir.

Özgünlük/Değer: Bu çalışma, literatüre Türkiye’de kentsel tarım politikalarının yerel yönetimler düzeyindeki analizi açısından kapsamlı bir veri sunmaktadır. Bu yönüyle çalışmanın, mevcut politikaların durumunu değerlendirebilmek ve yerel yönetimlerin sürdürülebilir gıda sistemleri ile yeşil altyapı politikalarında daha etkin rol almaları konularında katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca kentsel tarımın PO düzeyi ile SEG bağlamında değerlendirilmesi, araştırmayı hem kavramsal hem de yöntemsel açıdan özgün bir konuma taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel tarım
• mekânsal analiz
• peyzaj politikası
• politika olgunluğu
• Spearman’s rho analizi
• yeşil altyapı

The relationship between the maturity level of urban agriculture policies and socio-economic development in local governments of Türkiye: An analysis of 81 provinces

Öz

Purpose: This study aims to systematically evaluate the levels of awareness, strategic orientation, and economic investment/implementation regarding urban agriculture in the 2025–2053 strategic planning documents prepared by local governments in Türkiye, and to examine the relationship between urban agriculture policy maturity and socio-economic development indicators.

Design/Methodology/Approach: Strategic planning documents of local governments from all 81 provinces of Türkiye were obtained from the Presidency of Strategy and Budget database. Urban agriculture awareness (G1.1), strategic targets (G1.2), and economic implementation dimensions (G1.3) were assessed through a structured policy scoring framework. The resulting data were associated with the Socio-Economic Development Index. Relationships among variables were analyzed using Spearman’s rho correlation analysis, while spatial distributions were visualized in ArcMap 10.8.

Findings: The analyses revealed a positive and statistically significant relationship between urban agriculture policy maturity and socio-economic development (ρ=0.378/ p<0.01). The findings suggest that socio-economically developed provinces tend to exhibit more mature urban agriculture policies. Policy capacity was also found to vary across regions and development levels. Approximately 77.8% of local governments demonstrated low-level policy maturity, 12.3% medium-level maturity, and only 9.9% high-level maturity.

Originality/Value: This study provides one of the first national-scale evaluations of urban agriculture policies at the local government level in Türkiye. The findings contribute to understanding policy gaps and support the integration of urban agriculture into sustainable food systems and green infrastructure strategies. Moreover, linking policy maturity with socio-economic development offers a distinctive conceptual and methodological contribution to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Urban agriculture
• landscape policy
• spatial analysis
• policy maturity
• Spearman’s rho analysis
• green infrastructure

Kaynakça

1. Açıksöz, S. (2009), “The Cluster of Urban Agriculture: Case Of Bartın-Turkey”. Tarım Bilimleri Dergisi, 15(4), s. 348-357. https://doi.org/10.1501/Tarimbil_0000001110.
2. Açıksöz, S. ve Memlük, Y. (2004), “Kentsel Tarım Kapsamında Atatürk Orman Çiftliği’nin Yeniden Değerlendirilmesi”, Tarım Bilimleri Dergisi, 10(1), s. 76-84. https://doi.org/10.1501/Tarimbil_0000000873.
3. Alanka, D. (2024), “Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve”, Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), s. 62-82.
4. City of Edmonton. (2012), Fresh: Edmonton’s Food and Urban Agriculture Strategy. AB: City of Edmonton. . https://www.edmonton.ca/fresh (erişim tarihi: 30.10. 2025).
5. City of London and Evergreen. (2017), London Urban Agriculture Strategy. City of London. https://www.london.ca/residents/Environment/Food/Pages/Urban-Agriculture.aspx (erişim tarihi: 29.10.2025).
6. Çimen, A. O., & Gülçubuk, B. (2024), “Türkiye’deki Tarımsal Üretim Planlaması ve Hukuki Boyutu”, Tarım Ekonomisi Dergisi, 30(1), s.61-68. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1435383.
7. Dağ, K. ve Aktaş, E. (2024), “İklim Değişikliğinin Türkiye Tarımına Etkileri”, Tarım Ekonomisi Dergisi, 30(2), s.173-181. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1553204.
8. Douziech, M., Mann, S., Galley, S. and Lansche, J. (2024), “A classification scheme for urban agriculture combining technical properties with characteristics related to the economic and social sustainability”, Agronomy for Sustainable Development, 44(54). https://doi.org/10.1007/s13593-024-00990-4.

9. Elmalı, K. (2025), “Ekonomik Kalkınmada Tarım Sektörünün Etkisinin Mekânsal Ekonometrik Analizi”, Tarım Ekonomisi Dergisi, 31(1), s. 21-35. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1567263.
10. Gočová, A. (2015). Urban Agriculture Garden Guide: Manual for Starting and Designing Urban Agriculture Projects. Vancouver Board of Parks and Recreation, Vancouver. https://sustain.ubc.ca/about/resources/urban-agriculture-garden-guide (erişim tarihi 10.10.2025).
11. Ilieva, R. T., Cohen, N., Israel, M., Specht, K., Fox-Kämper, R., Fargue-Lelièvre, A., Ponizy, L., Schoen, V., Caputo, S., Kirby, C. K., Goldstein, B., Newell, J. P. and Blythe, C. (2022), “The socio-cultural benefits of urban agriculture: A review of the literature”, Land, 11(5), 622. https://doi.org/10.3390/land11050622.
12. Kayasü, S. ve Durmaz, B. (2021), “Türkiye’de Kentsel Tarımın Yapısal ve Oluşumsal Çerçevesi”. İDEALKENT, 12(34), s.1358-1389. https://doi.org/10.31198/idealkent.957765.
13. Mayring, P. (2014). Qualitative content analysis: theoretical foundation, basic procedures and software solution. Klagenfurt. https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-395173.
14. Mensah, J. K. (2023). “Urban agriculture, local economic development and climate change: Conceptual linkages”, International Journal of Urban Sustainable Development, 15(1), pp.141-151. https://doi.org/10.1080/19463138.2023.2207523.
15. Menteş, Y. ve Aslan, F. (2021), “Türkiye’de kentsel tarım düzenlemelerine yönelik stratejiler”. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(2), s.139-149.
16. Monte-Mór, R. L. (2006), “O que é o urbano, no mundo contemporâneo”, Revista Paranaense de Desenvolvimento, 111, pp.9-18.
17. MOUA. (2023), Cultivating Urban Agriculture: The Plan for Advancing Urban Agriculture in New York City. New York City Government. https://www.nyc.gov/assets/agriculture/downloads/pdf/cultivating-urban-agriculture.pdf (erişim tarihi: 30.10.2025).
18. Naazie, G. K., Agyemang, I. and Tampah Naah, A. M. (2024), “Characterization of urban agriculture and farmers climate change adaptation: the case of urban Wa, Ghana”. Discover. Sustainability, 5(58). https://doi.org/10.1007/s43621-024-00227-0.
19. Orsini, F., Kahane, R., Nono-Womdim, R. and Gianquinto, G. (2013), “Urban agriculture in the developing world: A review. Agronomy for Sustainable Development”, 33(4), pp.695-720. https://doi.org/10.1007/s13593-013-0143-z.
20. Özbay, Ü. (2023), “Türkiye'de Sanayileşme, CO₂ Emisyonu, Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Üretim İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama”, Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2), s.79-91. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1311715.
21. Rosa, I. (2008), “Vazios urbanos como vazios de preservação: Franco da Rocha nas terras de Juquery”, PosFAUUSP, 23, pp.120-139.
22. Saraiva, J. dos S., Souza, C. C. F. de, Lopes, M. L. B., Tourinho, H. L. Z. and Santos, M. A. S. dos. (2025), “Urban agriculture or agriculture in urban space: A systematic review of concepts, characteristics and typologies”, Revista de Gestão Social e Ambiental, 19(5), pp. 1-18. https://doi.org/10.24857/rgsa.v19n5-050.
23. Schober, P., Boer, C. and Schwarte, L. A. (2018), “Correlation coefficients: Appropriate use and interpretation”. Anesthesia & Analgesia, 126(5), pp. 1763-1768. https://doi.org/10.1213/ANE.0000000000002864.
24. Smit, J., Nasr, J., & Ratta, A. (2001), “Where is farming found in the city? Urban agriculture: food, jobs and sustainable cities in (Chapter 4). Washington, D.C.: The Urban Agriculture Network, Inc.
25. Spearman, C. (1904), “The proof and measurement of association between two things”. American Journal of Psychology, 15(1), pp.72-101. http://www.jstor.org/stable/1412159.
26. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2025), İllerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE-2025). Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü. https://www.sanayi.gov.tr (erişim tarihi: 30.10. 2025).
27. T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025), Türkiye’deki Belediye ve İl Özel İdarelerine ait 2025-2029 Stratejik Planlar Veri Tabanı. https://www.sp.gov.tr (erişim tarihi: 10.10. 2025).
28. Tabrez, Z. (2025), “Sustainable cities: enhancing food systems with urban agriculture”. Discover. Food, 5(173). https://doi.org/10.1007/s44187-025-00439-x.
29. Thwaites, H. J., Hume, I. V. and Cavagnaro, T. R. (2025), “The case for urban agriculture: Opportunities for sustainable development”, Urban Forestry & Urban Greening, 110, pp.128861. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2025.128861.
30. Toprak, M. (2024), “Yerel yönetimlerin tarım ve gıda stratejilerinde yeni gelişmeler: İzmir Karşıyaka Belediyesi örneği”, Ö. Z. Yayla (Ed.), Yerel yönetimlerde yeni yaklaşımlar, Özgür Yayıncılık, s.219-236. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub684.c2885.
31. Ville de Montréal. (2021), Stratégie d’agriculture Urbaine 2021-2026. Bureau de la Transition Écologique et de la Résilience, Ville de Montréal. https://montreal.ca](https://montreal.ca (erişim tarihi: 29.10.2025).
32. Yavuz, H. (2025), “Tarım Alt Sektörlerinin Finansal Performanslarının DuPont Analiz tekniği ile Değerlendirilmesi”, Tarım Ekonomisi Dergisi, 31(1), s.133-148. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1637415.
33. Yenigül, S. B. (2016), “Büyükşehirlerde tarımsal alanların korunmasında kentsel tarım ve yerel yönetimlerin rolü”, Megaron, 11(2), s.291-299. https://doi.org/10.5505/MEGARON.2016.48568.