5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabındaki Etkinlik İstasyonlarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, 2024 yılında uygulamaya konulan “Türkiye Yüzyılı Eğitim Modeli” öğretim programına uygun olarak hazırlanan 5. sınıf fen bilimleri ders kitabındaki etkinlik istasyonlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, bu etkinliklerin üniteler arası dağılımına, öğrenme çıktılarıyla uyumuna, materyal erişilebilirliğine, güvenlik önlemlerine ve dijital içerik entegrasyonuna odaklanmaktadır. Çalışmada, nitel bir araştırma yöntemi olan doküman analizi tekniği kullanılarak ders kitabında bulunan 72 etkinlik istasyonu analiz edilmiştir. Veriler, betimsel analiz kullanılarak yorumlanmıştır. Sonuçlar, etkinliklerin öğretim programının öğrenme çıktılarıyla tam olarak uyumlu olduğunu ve aktif öğrenmeyi teşvik ettiğini göstermektedir. Üniteler arası dağılım farklılık gösterse de gerekli materyallerin çoğuna kolayca erişilebilmekte ve materyaller düşük güvenlik riski taşımaktadır. Belirli deneyler için yeterli uyarılar sağlanmıştır. Bununla birlikte çalışma, istasyonların %16,6’sında QR kod desteği bulunması nedeniyle dijital teknoloji entegrasyonunun durumu belirlemiştir. Sonuç olarak öğretmen ve öğrenciler tarafından etkinliklerin programın hedeflediği gibi yapılması, güvenlik önlemlerine dikkat edilmesi, gelecekteki ders kitabı tasarımlarının, hibrit öğrenme ortamlarını teşvik etmek ve öğrencilerin bilimsel sorgulamayla birlikte dijital becerilerini daha da geliştirmek için dijital içeriğin yaygınlığının artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Fen eğitimi
• ders kitabı analizi
• etkinlik istasyonları
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• doküman analizi.

An Examination of the Activity Stations in the 5th Grade Science Textbook

Öz

This study aims to examine the activity stations in the 5th-grade science textbook, prepared in accordance with the “Türkiye Century Education Model” curriculum implemented in 2024. The research focuses on the distribution of these activities across units, their alignment with learning outcomes, material accessibility, safety measures, and digital content integration. Using document analysis, a qualitative research method, 72 activity stations in the textbook were analyzed. Data were interpreted using descriptive analysis. The results show that the activities are fully aligned with the curriculum’s learning outcomes and encourage active learning. Although the distribution across units varies, most necessary materials are easily accessible and pose a low safety risk; sufficient warnings are provided for specific experiments. However, the study also determined the extent of digital technology integration, as only 16.6% of the activity stations were supported by QR codes. In conclusion, it is recommended that activities be conducted as intended by the program by teachers and students, that safety precautions be observed, and that future textbook designs increase the prevalence of digital content to encourage hybrid learning environments and further develop students’ digital skills alongside scientific inquiry.

Anahtar Kelimeler

• Science education
• textbook analysis
• activity stations
• Türkiye Century Education Model
• document analysis.

Kaynakça

1. Ahonen, A., & Kinnunen, P. (2015). How do students value the importance of twenty-first century skills? Scandinavian Journal of Educational Research, 59, 395-412. https://doi.org/10.1080/00313831.2014.904423.
2. Ak, B. S. (2024). 2024 fen bilimleri dersi öğretim programı hakkında öğretmen görüşlerinin incelenmesi [Investigating teachers’ views on the 2024 science course program]. (Publication No. 896856) [Master thesis, Alanya Alaaddin Keykubat University]. National Thesis Center.
3. Akkuzu-Güven, N., & Uyulgan, M. A. (2022). Thinking about the chemical substances through real-life incidents: A case study on pre-service teachers’ knowledge on various dimensions of laboratory safety. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 17(3), 263-291. https://doi.org/10.29329/epasr.2022.461.13
4. Akpullukçu, S., & Çavaş, B. (2017). The development of laboratory safety questionnaire for middle school science teachers. Science Education International, 28(3), 224-231.
5. Alp, G. (2023). Fen bilimleri dersinde dijital teknolojiler ile zenginleştirilmiş öğretim materyallerinin öğrencilerin bilgisayarca düşünme becerilerine ve kavram geliştirme süreçlerine etkileri [The effects of instructional materials enriched with digital technologies on students’ computer thinking skills and concept development processes in science lessons]. (Publication No. 809915) [Master thesis, Bursa Uludağ University]. National Thesis Center.
6. Altay, M. (2022). Fen bilimleri dersi öğretim programının 3-8. sınıf kademeleri ders kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi [Examination of course outcomes of grade 3-8th grades of the science teaching program in terms of 21st century skills]. (Publication No. 763456) [Master thesis, Ağrı İbrahim Çeçen University]. National Thesis Center.
7. Altun, T., & Aktan, M. B. (2024). Fen bilimleri ders kitabı etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinde bütüncül yaklaşımı sağlayan bilimsel anlayışı kazandırması açısından incelenmesi [Investigating the effectiveness of science textbook activities in developing a holistic approach to scientific understanding in middle school students]. Journal of Education for Life, 38(1), 1-23. https://doi.org/10.33308/26674874.2024381667
8. Anılan, B., Berber, A., & Suder, N. (2020). Basit araçlarla yaparak öğrenme yöntemi ile yapılan deney uygulamalarına yönelik öğretmen adayı ve öğrenci görüşleri [Teacher candidate and student opinions about experimental applications by hands-on learning]. Kastamonu Education Journal, 28(1), 52-71. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3424

9. Arduç, M. A., & Yalçın, H. (2024). 5. sınıf fen bilimleri kitabında yer alan deney ve etkinliklerin yapılma durumlarının belirlenmesi. In H. Çiftçi (Ed.), 1st International Friendship Bridge Social Sciences Congress June 07-09, 2024 Comrat, Moldova: Proceedings book (pp. 417-424). Akademik Paylaşım Platformu Publishing House.
10. Asa, A., & Çalış, S. (2024). Uzaktan eğitimde basit malzemelerle yapılan ev deneylerinin bilimsel süreç becerilerine ve öğrenme motivasyonuna etkisi: Işık ünitesi [The effect of home experiments with simple materials on science process skills and motivation in distance education: Light unit]. Millî Eğitim, 53(241), 297-330. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1210023
11. Aslan, C. (2024). Fen bilimleri dersinde uygulanan öğrenme stillerine dayalı bireyselleştirilmiş tam öğrenme modelinin başarı, öz yeterlik ve kendi kendine öğrenme becerilerine etkisi [The impact of the individualized complete learning model based on learning styles applied in science courses on achievement, self-efficacy and self-learning skills]. (Publication No. 878459) [Master thesis, Pamukkale University]. National Thesis Center.
12. Ayas, A. P., Çepni, S., Akdeniz, A. R., Özmen, H., Yiğit, N., & Ayvacı, H. Ş. (2012). Kuramdan uygulamaya fen ve teknoloji öğretimi [From theory to practice: Science and technology education]. Pegem Akademi.
13. Aydın, A., Kardeş, H., Sarıkavak, İ., Canan, L. N., Topak, M. E., Yılmaz, S., & Bağcı, Y. M. (2024). Fen bilimleri 5. sınıf ders kitabı (1. ve 2. kitap) [5th grade science textbook (book 1 and book 2)]. MEB.
14. Bayır, E., & Kahveci, S. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının bilimsel süreç becerileri açısından incelenmesi [Examination of secondary school science textbooks in terms of scientific process skills]. Cumhuriyet International Journal of Education, 11(1), 253-262. https://doi.org/10.30703/cije.1026825
15. Batdı, V. (2014). Etkinlik temelli öğrenme yaklaşımının akademik başarıya etkisi [The effect of activity-based learning approach on academic achievement]. International Journal of Educational Research, 5(3), 39-55.
16. Batı, K. (2018). Türkiye’de fen eğitimi ve kimya eğitimi laboratuvar uygulamalarına genel bir bakış [A literature review of laboratuary studies in science and chemistry education in Turkey]. Hakkari Review, 2(1), 45-55.
17. Berg, T. B., Achiam, M., Poulsen, K. M., Sanderhoff, L. B., & Tøttrup, A. P. (2021). The role and value of out-of-school environments in science education for 21st century skills. Frontiers in Education, 6, 674-541. https://doi.org/10.3389/feduc.2021.674541
18. Bozoğlu, İ., Bozoğlu, U., & Demirci, N. (2024). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında küresel iklim değişikliği ve çevre sorunları konusunun didaktiksel dönüşüm teorisine göre incelenmesi [Examination of global climate form and enviromental problems in secondary school science textbooks according to didactic transformation theory]. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(107), 882-887.
19. Capp, R. (2009). Process skills practice and standardized tests. Science and Children, 46(5), 28‐30.
20. Ceran, S. A. (2021). 21. yüzyıl becerileri bağlamında fen eğitiminin bugünü ve geleceği: Türkiye perspektifinde bir analiz [Present and future of science education in the context of 21st century skills: An analysis from the perspective of Turkey]. Journal of the Human and Social Science Researches, 10(4), 3191-3218. https://doi.org/10.15869/itobiad.908645
21. Çakıcı, Ş. K., & Yakışan, M. (2020). Sorgulama temelli öğrenme yönteminin öğrencilerin 21. yüzyıl becerilerine ve yansıtıcı düşünme düzeylerine etkisi [The effect of inquiry based learning method on students’ 21st century skills and reflective thinking levels]. Gazi Journal of Educational Science, 6(3), 344-360.
22. Çelik, G. (2024). Fen bilimleri dersinde farklılaştırılmış öğretim yaklaşımı ve beceri temelli sorularla desteklenen etkinliklerin uygulanması: Bir eylem araştırması [Differentiated teaching approach andapplication of activities supported by skill-based questions in science lesson: An action research]. (Publication No. 892427) [Master thesis, Eskişehir Osmangazi University]. National Thesis Center.
23. Çıtlak, S. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerileri özyeterlik algıları ile öğretme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Investigation of the relationship between science teachers’ 21st century skills self-efficacy perceptions and teaching styles]. (Publication No. 915643) [Master thesis, Trabzon University]. National Thesis Center.
24. Çiftçi, S., Yayla, A., & Sağlam, A. (2021). 21. yüzyıl becerileri bağlamında öğrenci, öğretmen ve eğitim ortamları [Student, teacher and educational environments in the context of 21. century skills]. RumeliDE Journal of Language and Literature Studies, (24), 718-734. https://doi.org/10.29000/rumelide.995863
25. Deniz, S., & İzci, E. (2025). 2019 yılı ilkokul Türkçe dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerilerini destekleme düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri [Teachers’ opinions on the level of supporting 21st century skills in the 2019 primary school Turkish curriculum]. Millî Eğitim, 54(246), 609-648. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1527497
26. Doğan, S. (2016). Eğitim ve öğretimde teknolojinin doğru kullanımı ve 0-7 yaş çağındaki çocuklarda teknolojinin etkisi [Proper use of technology in education and teaching and the impact of technology on children aged 0–7]. Yeni Türkiye, 22(88), 722-730.
27. Elma, Y. (2024). Ortaokul öğrencilerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve bu düzeyi etkileyen faktörlerin fen bilimleri öğretmen görüşlerine göre incelenmesi [Investigating the factors affecting the scientific literacy levels of middle school students and evaluating the views of science teachers on the scientific literacy skills of their students]. (Publication No. 908571) [Master thesis, Yıldız Teknik University]. National Thesis Center.
28. Eyecioğlu, E., & Yeşilyurt, M. (2021). Dijital deneylerin fen bilimleri dersinde kullanılmasının öğrenci başarısına etkisi [The effect of using digital experiments in science course on student success]. İstanbul Nişantaşı University Journal of Social Sciences, 9(1), 29-35. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.927422
29. Gezer, A. (2022). Ortaokul fen bilimleri 6, 7 ve 8. sınıf ders kitaplarında yer alan etkinliklerin 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi [An examination of the activities in the secondary school science textbooks of 6th, 7th and 8th grades in terms of 21st century skills]. (Publication No. 763105) [Master thesis, Mersin University]. National Thesis Center.
30. Göktaş, M. (2024). Fen bilimleri öğretiminde akademik başarıya etki eden bazı faktörlerin incelenmesi [Investigation of some factors affecting academic success in science teaching]. (Publicatiın No. 891086) [Master thesis, Atatürk University]. National Thesis Center.
31. Gündüz, A. Y. (2023). The importance of investigating students’ lifelong learning levels and perceptions of 21st century skills. International e-Journal of Educational Studies, 7(15), 788-796. https://doi.org/10.31458/iejes.1346220
32. Husain, F. N. (2023). Impact of multiple intelligences and 21st century skills on future work force. International Education Studies, 16(3), 16-30. https://doi.org/10.5539/ies.v16n3p16
33. Hussein, B. A., & Shifera, G. (2022). Knowledge, attitude, and practice of teachers and laboratory technicians toward chemistry laboratory safety in secondary schools. Journal of Chemical Education, 99(9), 3096-3103. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.2c00043
34. İdin, Ş., & Aydoğdu, C. (2021). Zenginleştirilmiş eğitim uygulamalarının 7. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri ders başarılarına fene yönelik tutumlarına ve bilginin kalıcılığına etkisi [The effect of enriched educational practices on science course achievements of 7th grade students, attitudes towards science and retention of knowledge]. Journal of Gazi Faculty of Education, 41(1), 525-549.
35. İslamoğlu, A. (2023). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine ve deneylerine yönelik tutumlarının değerlendirilmesi [The evaluation of secondary school students attitudes towards science lessons and laboratory]. (Publication No. 805876) [Master thesis, Afyon Kocatepe University]. National Thesis Center.
36. Kahraman, E., Koray, Ö., & Bozkurt, O. (2023). Eleştirel okuma temelli sosyobilimsel etkinlik uygulamalarının fen bilgisi öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığına, eleştirel düşünme eğilimine ve eleştirel okuma öz-yeterlik algılarına etkisi [The effects of critical reading-based socioscientific activity practices on science teacher candidates’ information literacy, critical thinking disposition and critical reading self-efficacy perceptions]. Journal of Gazi Faculty of Education, 43(3), 1387-1424.
37. Kalyani, L. K. (2024). The role of technology in education: enhancing learning outcomes and 21st century skills. International Journal of Scientific Research in Modern Science and Technology, 3(4), 5-10. https://doi.org/10.59828/ijsrmst.v3i4.1999
38. Kaplan, A. Ö., Meriç, M., & Demirci, G. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerileri ile ilgili farkındalıkları ve derslerinde ele alma durumları [Science teachers’ awareness of 21st century skills and their integration into their lessons]. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 8(4), 135-158.
39. Kaya, E. (2025). Fen bilimleri öğretmenlerinin yenilenen 2024 fen bilimleri dersi öğretim programına yönelik görüşleri [Science teachers’ opinions on the renewed 2024 science course teaching program]. (Publication No. 922778) [Master thesis, Sivas Cumhuriyet University]. National Thesis Center.
40. Keskin, H., & Güneysu, A. (2023). Sınıf öğretmenlerinin laboratuvar uygulamalarına yönelik tutumlarının değerlendirilmesi [Evaluation of classroom teachers’ attitudes towards laboratory practices]. Journal of Research in Elementary Education, 3(1), 41-51.
41. Kosalı, B. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli çerçevesinde 5. sınıf fen bilimleri müfredat değişimi ile ilgili öğretmen görüşleri [Teachers’ opinions on the 5th grade science curriculum change within the framework of the Türkiye Century Education Model]. (Publication No. 937412) [Master thesis, Mersin University]. National Thesis Center.
42. Lai, J. W., & Bower, M. (2019). How is the use of technology in education evaluated? A systematic review. Computers & Education, 133, 27-42.
43. Mahmud, M. M., & Wong, S. F. (2022). Digital age: The importance of 21st century skills among the undergraduates. Frontiers in Education, 7. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.950553
44. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE.
45. Ministry of National Education (MoNE). (2023). Güçlü yarınlar için 2023 eğitim vizyonu [2023 education vision for stronger futures]. Retrieved January 9, 2025, from https://baklan.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_12/11144802_2023_EGITIM_VIZYONU.pdf
46. Ministry of National Education (MoNE). (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları okuryazarlığı öğretmen kılavuz kitabı: Temel eğitimden ortaöğretime örneklerle: 4. Modül Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri [Türkiye century education model curriculum literacy teacher’s guide: With examples from primary to secondary education: Module 4: Systems thinking and literacy skills]. MEB.
47. Ministry of National Education (MoNE). (2024b). Fen bilimleri dersi öğretim program (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) [Science course curriculum (grades 3, 4, 5, 6, 7, and 8)]. MEB.
48. Ministry of National Education (MoNE). (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni [Türkiye century education model teaching programs commontext]. MEB.
49. Nasırlı, M., Karataş, A., & Acar, Ö. (2019). Basit fen deneylerinin öğrencilerin bilimsel bilgiye ulaşmasına etkileri [The effects of simple science experiments on students’ access to scientific knowledge]. Journal of Science Teaching, 7(1), 1-26. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3424
50. Özkan, U. B. (2019). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi [Document review method for educational science research]. Pegem Akademi.
51. Özmen, H. (2019). Teknoloji destekli fen bilimleri öğretimi [Technology-supported science education]. In H. Bağ & S. Say (Eds.), Fen öğretiminde yeni yaklaşımlar-I [New approaches in science education-I] (pp. 235-264). Pegem Akademi.
52. Prabha, S. (2016). Laboratory experiences for prospective science teachers: A meta-analytic review of issues and concerns. European Scientific Journal, 12(34), 235-250.
53. Ramaila, S., & Molwele, A. J. (2022). The role of technology integration in the development of 21st century skills and competencies in life sciences teaching and learning. Frontiers in Education, 11(5), 9-17. https://doi.org/10.5430/ijhe.v11n5p9
54. Şaşmaz-Ören, F., Sarı, K., Karapınar, A., & Gürcan, F. (2025). Etkinlik temelli fen öğretiminin öğrencilerin girişimcilik becerilerine etkisi [The effect of activity-based science teaching on students’ entrepreneurial skills]. Erzincan University Journal of Education Faculty, 27(1), 44-68. https://doi.org/10.17556/erziefd.1548562
55. Senemoğlu, N. (2023). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya [Development, learning and teaching: From theory to practice] (29th ed.). Anı.
56. Tepe, M. (2019). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının deney ve etkinlik güvenliği bakımından değerlendirilmesi ve öğretmenlerin deney ve etkinlik güvenliğine yönelik görüşleri [Evaluation of secondary school science course books for experiment and acti̇vi̇ti̇es safety and teachers experience and event safety opinions]. (Publication No. 593160) [Master thesis, Recep Tayyip Erdoğan University]. National Thesis Center.
57. Tepe, M., & Tekbıyık, A. (2019). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının deney ve etkinlik güvenliği bakımından değerlendirilmesi [Evaluation of middle school science textbooks for the safety of experiment and activity]. Millî Eğitim, 48(1), 223-240.
58. Terzi, Y. N., & Yenice, N. (2024). Fen eğitiminde yenilikçilik [Innovation in science education]. International Journal of the Pursuit of Excellence in Education, 4(1), 54-66.
59. Timur, S., Yılmaz, Ş., & Timur, B. (2014). Fen ve teknoloji öğretmenleri ile öğretmen adaylarının fen deneylerinin amaçlarını kavramaya yönelik tutumlarının incelenmesi [Investigating science and technology teachers’ and pre-service teachers’ attitudes towards understanding the objectives of science experiments]. Bartın University Journal of Faculty of Education, 3(1), 238-251.
60. Topal, E., & Keleş, Ö. (2024). Ortaokul 6-8. sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir yaşam kavramlarına yönelik bilişsel yapılarının incelenmesi [Investigation of cognitive structures of 6th-8th grade secondary school students towards sustainable life concepts]. Ankara University Journal of Environmental Sciences, 11(2), 43-59. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1570281
61. Uyanık, G. (2018). Basit araç-gereçlerle yapılan deneylerin fen bilimleri dersine yönelik tutum, akademik başarı ve kalıcılığa etkisi [Effect of hands on science experiments on academic achievement, attitude towards science course and retention]. OPUS International Journal of Society Researches, 9(16), 600-624. https://doi.org/10.26466/opus.462761
62. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences] (12th ed). Seçkin.
63. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi [Evaluation of the Türkiye century education model in terms of 21st century human profile]. Electronic Journal of Education Sciences, 13(26), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121