Araştırma Makalesi

Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye)

Sayı: 88 29 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye)

Öz

Mogan Gölü, Ankara kent merkezinin güneyinde Gölbaşı ilçesi sınırları içerisinde yer alan, 6.5 km2 alan kaplayan bir alüvyal set gölüdür. Son yıllarda gölde ortaya çıkan ve gözle görülür seviyelere ulaşan ekolojik bozulmalar nedeniyle 2017 – 2022 yılları arasında göl tabanında sediment tarama işlemi gerçekleştirilerek ekolojik bozulmaya uğramış sediment tabakası 50 cm kazınıp gölden çıkarılmıştır. Bu araştırma sediment kazıma işlemi yapılan ve yapılmayan bölgedeki ekolojik risk seviyesini karşılaştırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında gölün farklı noktalarından 25 adet yüzey sedimenti alınmış, PTE konsantrasyonu, toplam organik karbon ve klorofil bozunma ürünleri analizleri gerçekleştirilmiştir. Ekolojik risk seviyesini ve antropojenik etkileri analiz etmek amacıyla zenginleşme faktörü, jeoakümülasyon indeksi, ekolojik risk faktörü ve potansiyel ekolojik risk faktörü hesaplamaları yapılmıştır. Analiz sonuçları mekânsal ve istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur. PTE konsantrasyonu ortalama değerlere göre ppm olarak şu şekilde sıralanmıştır: Fe (21300) > Al (19900) > P (630) > Mn (513) > Ni (95) > Cr (62) > Zn (51) > Cu (27) > As (15) > Pb (14) > Mo (1.82) > Cd (0.12) > Hg (0.050). Antropojenik etki değerlendirmesi analizlerinde ortalama verilere göre Pb, Ni, Cu, Cr, Mo, Cd, Fe orta derecede zenginleşmiştir. Noktasal girdiler P ve Hg için orta derecede zenginleşmeye neden olmuştur. Ekolojik risk analizi Mogan Gölü’nde Cd ve Hg kaynaklı, orta derecede potansiyel ekolojik risk bulunduğunu göstermiştir. Çalışmada; gölde yerleşme, tarım ve endüstriyel faaliyetlerden kaynaklanan kirlilik yükünün arttığı, bunun da ötrofikasyonu hızlandırarak ekosistemi tehdit ettiği belirlenmiştir. Sediment tarama sonrası PTE konsantrasyonu ve ekolojik risk düzeylerinde azalma görülse de değerlerin hâlâ risk oluşturduğu, bu nedenle kentsel, endüstriyel ve tarımsal kaynaklı baskıların sıkı biçimde denetlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ

Proje Numarası

2020-006

Kaynakça

  1. Ali, M. M., Ali, M. L., Bhuyan, M., Islam, M., Rahman, M. S., Alam, M., Das, M., Mustary, S. & Islam, N. (2022). Spatiotemporal variation and toxicity of trace metals in commercially important fish of the tidal Pasur River in Bangladesh. Environmental Science and Pollution Research, 29(26), 40131-40145. https://doi.org/https://doi.org/10.1007/s11356-022-18821y
  2. Amankwaa, G., Yin, X., Zhang, L., Huang, W., Cao, Y., Ni, X., & Gyimah, E. (2021). Spatial distribution and eco-environmental risk assessment of heavy metals in surface sediments from a crater lake (Bosomtwe/Bosumtwi), Environmental Science and Pollution Research, (28), 19367–19380, https://doi.org/10.1007/s11356-020-12112-0
  3. Aykır, D., Fural, Ş., Kükrer, S., & Mutlu, E.Y. (2023). Elements based ecological and human health risks assessment in a lagoon in a densely populated basin, Oceanological and Hydrobiological, 52(1), https://doi.org/10.26881/oahs-2023.1.01
  4. Barcelona Convention. (1976). Convention for the Protection of the Mediterranean Sea against Pollution. UNEP/MAP.
  5. Benzer, S., Arslan, H., Uzal, N., Gül, A., & Yılmaz, M. (2013). Concentrations of metals in water, sediment and tissues of Cyprinus carpio L., 1758 from Mogan Lake (Turkey). Iranian Journal of Fisheries Sciences, 12(1), 45-55.
  6. Binici, A. & Pulatsü S. (2022). Ecological risk assessment of heavy metals after dredging in Mogan Lake, Turkey. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 39(3), 197-205. https://doi.org/10.12714/egejfas.39.3.04
  7. Binici, A., Pulatsü, S., & Bursa, N. (2021). Mogan Gölü’nde (Ankara, Türkiye) sediment tarama uygulamalarının sedimentteki ağır metal konsantrasyonları açısından değerlendirilmesi. Çanakkale Onsekiz Mart University Journal of Marine Sciences and Fisheries, 4(2), 159-167. https://doi.org/10.46384/jmsf.987343
  8. Brady, J. P., Ayoko, G. A., Martens, W. N., & Goonetilleke, A. (2015). Development of a hybrid pollution index for heavy metals in marine and estuarine sediments. Environmental Monitoring Assessment, 187(306), 5-14. https://doi.org/10.1007/s10661-015-4563-x

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Coğrafyada Ekoloji, Fiziki Coğrafya, Çevre Sorunları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

25 Ekim 2025

Kabul Tarihi

1 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 88

Kaynak Göster

APA
Fural, Ş., Aykır, D., Poyraz, M., Kükrer, S., & Cürebal, İ. (2025). Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye). Türk Coğrafya Dergisi, 88, 185-197. https://doi.org/10.17211/tcd.1810776
AMA
1.Fural Ş, Aykır D, Poyraz M, Kükrer S, Cürebal İ. Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye). Türk Coğ. Derg. 2025;(88):185-197. doi:10.17211/tcd.1810776
Chicago
Fural, Şakir, Dilek Aykır, Murat Poyraz, Serkan Kükrer, ve İsa Cürebal. 2025. “Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye)”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 88: 185-97. https://doi.org/10.17211/tcd.1810776.
EndNote
Fural Ş, Aykır D, Poyraz M, Kükrer S, Cürebal İ (01 Aralık 2025) Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye). Türk Coğrafya Dergisi 88 185–197.
IEEE
[1]Ş. Fural, D. Aykır, M. Poyraz, S. Kükrer, ve İ. Cürebal, “Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye)”, Türk Coğ. Derg., sy 88, ss. 185–197, Ara. 2025, doi: 10.17211/tcd.1810776.
ISNAD
Fural, Şakir - Aykır, Dilek - Poyraz, Murat - Kükrer, Serkan - Cürebal, İsa. “Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye)”. Türk Coğrafya Dergisi. 88 (01 Aralık 2025): 185-197. https://doi.org/10.17211/tcd.1810776.
JAMA
1.Fural Ş, Aykır D, Poyraz M, Kükrer S, Cürebal İ. Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye). Türk Coğ. Derg. 2025;:185–197.
MLA
Fural, Şakir, vd. “Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye)”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 88, Aralık 2025, ss. 185-97, doi:10.17211/tcd.1810776.
Vancouver
1.Şakir Fural, Dilek Aykır, Murat Poyraz, Serkan Kükrer, İsa Cürebal. Sediment tarama işlemi yapılan kentsel bir sulak alanda potansiyel toksik element kaynaklı ekolojik risk analizi: Mogan Gölü (Türkiye). Türk Coğ. Derg. 01 Aralık 2025;(88):185-97. doi:10.17211/tcd.1810776

Yayıncı: Türk Coğrafya Kurumu