Game- and Awareness-Based Approaches to the Development of Social Skills in Early Childhood: A Document Analysis of Global and Local Studies

Öz

The purpose of this study is to conduct a comparative analysis of local and global studies on social skill development in early childhood (0–6 years) between 2013 and 2024. The research was conducted using a qualitative document analysis design. Fifty-four studies (38 Turkey-based publications and 16 global publications) selected through criterion sampling and with full text available were included in the analysis. Data were obtained from databases such as YÖKTEZ, Dergipark, and Google Scholar using the keywords “early childhood,” “social skills,” “mindfulness-based education,” “play-based learning,” and “parent participation.” The findings show that social skills are addressed in sub-dimensions such as cooperation, empathy, self-regulation, anger control, adaptation to change, and social problem solving, and are closely related to executive functions, temperament, parental attitudes, and classroom/school quality. Play- and mindfulness-based programs, creative drama, Orff Schulwerk-supported music activities, STEM, and recreational/traditional games meaningfully support social skill development, while problematic media use, uncontrolled digital games, and crowded class sizes pose risks. Local studies focus more on parental attitudes and the effectiveness of preschool programs, while global studies emphasize scale development, school-family-community collaboration, and the longitudinal effects of social skills on academic achievement. The results indicate that social skills education in early childhood should be supported by comprehensive programs that are multi-component, culturally sensitive, and prioritize family involvement.

Anahtar Kelimeler

• Early childhood social skills
• Mindfulness-based education
• Game-based learning
• Parental involvement
• Social skill development

Erken Çocuklukta Sosyal Becerilerin Gelişimine Yönelik Oyun ve Farkındalık Temelli Yaklaşımlar: Küresel ve Yerel Çalışmaların Doküman Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, 2013–2024 yılları arasında erken çocukluk döneminde (0–6 yaş) sosyal beceri gelişimine yönelik yerel ve küresel çalışmaları karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırma, nitel doküman analizi deseniyle yürütülmüştür. Ölçüt örnekleme ile seçilen ve tam metnine erişilebilen 54 çalışma (38’i Türkiye merkezli yayınlar, 16’sı ise küresel düzeyde yayımlar) analize dâhil edilmiştir. Veriler YÖKTEZ, Dergipark ve Google Scholar gibi veri tabanlarından “erken çocukluk”, “sosyal beceri”, “farkındalık temelli eğitim”, “oyun temelli öğrenme” ve “ebeveyn katılımı” anahtar sözcükleriyle elde edilmiştir. Bulgular, sosyal becerilerin iş birliği, empati, öz düzenleme, kızgınlık kontrolü, değişikliklere uyum ve sosyal problem çözme gibi alt boyutlarda ele alındığını ve yürütücü işlevler, mizaç, ebeveyn tutumları ile sınıf/okul kalitesiyle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Oyun ve farkındalık temelli programlar, yaratıcı drama, Orff Schulwerk destekli müzik etkinlikleri, STEM ve rekreatif/geleneksel oyunlar sosyal beceri gelişimini anlamlı biçimde desteklerken problemli medya kullanımı, kontrolsüz dijital oyunlar ve kalabalık sınıf mevcutları risk oluşturmaktadır. Yerel çalışmalar daha çok ebeveyn tutumları ve okul öncesi programların etkililiğine odaklanmakta, küresel çalışmalar ise ölçek geliştirme, okul-aile-toplum iş birliği ve sosyal beceriler yoluyla akademik başarıya uzanan uzunlamasına etkileri vurgulamaktadır. Sonuçlar, erken çocuklukta sosyal beceri eğitiminin çok bileşenli, kültürel bağlama duyarlı ve aile katılımını önceleyen bütüncül programlarla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Erken çocukluk sosyal becerileri
• Farkındalık temelli eğitim
• Oyun temelli öğrenme
• Ebeveyn katılımı
• Sosyal beceri gelişimi

Kaynakça

1. Aksu, B. (2023). Orff Schulwerk destekli müzik eğitiminin okul öncesi öğrencilerinin dikkat ve sosyal becerileri üzerindeki etkilerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
2. Akşin-Yavuz, E., Bayındır, D., Akbulut-Atakol, F., & Gözütok, K. (2024). Okul öncesi eğitim ortamlarındaki yapısal ve işlevsel kalite düzeyi ile çocukların sosyal becerileri arasındaki ilişki. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty(69), 180-204. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/article/1327906 sayfasından erişilmiştir.
3. Akyel, A. İ. (2020). Okul öncesi eğitim kurumuna devam eden çocuklara uygulanan dijital oyun destekli sosyal beceri eğitim programının sosyal beceri kazanımına etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
4. Altın, S. (2023). Geleneksel çocuk oyunlarının 60-72 aylık çocukların sosyal becerilerine etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
5. Atmaca, R. N., Akduman, G. G., & Sarıbaş, M. Ş. (2020). Okul öncesi dönem çocuklarının sosyal beceri düzeylerinin bazı demografik özelliklere göre incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(2), 157-173. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1197916
6. Aubone, N., Franco, P., & Mustaca, A. E. (2016). Habilidades sociales en niños y su relación con el jardín maternal. Revista Iberoamericana ConCiencia, 1(2), 57-71. https://revistaconciencia.edu.pe/ojs/index.php/55551/article/view/61/157 sayfasından erişilmiştir.
7. Bagea, I., Ausat, A. M. A., Kurniawan, D. R., Kraugusteeliana, K., & Azzaakiyyah, H. K. (2023). Development of effective learning strategies to improve social-emotional skills in early childhood. Journal on Education, 5(4), 14378-14384. https://jonedu.org/index.php/joe/article/view/2474/2095 sayfasından erişilmiştir.
8. Bakar, İ. (2023). Okul öncesi dönem çocukların özbakım ebeveyn destek düzeyleri ile sosyal becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

9. Başkonuş, T. (2023). Otizm spektrum bozukluğu olan okul öncesi çocukların sosyal becerilerinin desteklenmesine yönelik fiziksel aktiviteye dayalı öğretimin etkililiği. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
10. Beadini, İ. (2023). Okul öncesi dönem çocuklarının problemli medya kullanımları ile sosyal becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
11. Bolattaş-Gürbüz, F. (2023). Küresel eğitim programının 60-72 aylık çocukların eleştirel düşünme ve sosyal becerilerine etkisinin incelenmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
12. Budyartati, S. (2016). Development of social skill scale for early childhood. Premiere Educandum: Jurnal Pendidikan Dasar dan Pembelajaran, 5(01), 139-154. https://doi.org/10.25273/pe.v5i01.330
13. Casco, T. Y. B., Cueva, J. M. A., Fernán, I. S., & García, J. P. M. (2023). El juego mímico en el desarrollo de habilidades sociales en la primera infancia. Revısta Multidisciplinaria De Desarrollo Agropecuario, Tecnológico, Empresarial Y Humanista, 5(3), 6-6. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=9181033 sayfasından erişilmiştir.
14. Castro-Chaparro, A. (2018). Las Habilidades Sociales en la Primera Infancia: Incidencia de la Familia y la Institución Educativa. Villavicencio: Universidad de los Llanos, 2019. https://repositorio.unillanos.edu.co/handle/001/1502 sayfasından erişilmiştir.
15. Crespo, P. C., Ayuso, A. P., & Madrona, P. G. (2016). Evaluación diagnóstica en la enseñanza conjunta de habilidades sociales y motrices en Educación Infantil. Opción, 32(7), 505-525. https://www.redalyc.org/pdf/310/31048480030.pdf sayfasından erişilmiştir.
16. Dalkıran, Z. (2023). Helikopter ebeveyn tutumunun okul öncesi dönem çocuklarda sosyal becerilere etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
17. Dinçer, Ç., Baş, T., Teke, N., Aydın, E., İpek, S., & Göktaş, İ. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarının kişiler arası problem çözme ve sosyal becerileri ile akran ilişkilerinin değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 882-900. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.49440-478714
18. Dokumacı, C. (2023). Okul öncesi dönemdeki çocukların dijital oyun bağımlılığı eğilimlerinin sosyal becerileriyle ilişkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
19. Duman, Ş. (2023). Yaratıcı drama etkinliklerinin okul öncesi çocuklarının erken okuryazarlık ve sosyal becerilerine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
20. Eliassen, E., Brandlistuen, R. E., & Wang, M. V. (2024). The effect of ECEC process quality on school performance and the mediating role of early social skills. European Early Childhood Education Research Journal, 32(2), 325-338. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1350293X.2023.2254531 sayfasından erişilmiştir.
21. Fayzullaeva, M. R. (2024). Representation of religiously marked allusion as a literary concept in the English literary text. Nizhnevartovsk Philological Bulletin, 9(2), 139–151. https://doi.org/10.36906/2500-1795/24-2/13
22. Fidan, S. (2019). Okul öncesi eğitime devam eden 5-6 yaş grubu çocukların ve anne babalarının sosyal beceri düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
23. Güzel, B. & Kurtulan, B. (2017). Erken çocukluk dönemi (4-7 yaş) bilişsel beceriler ile sosyal beceriler arasındaki ilişkinin incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 12(28), 381-408. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12475
24. Karaaslan, Y. K. (2024). Erken çocukluk döneminde sosyal-bilişsel beceriler: Çocuğun performansı ve ebeveyn raporunun kıyaslanarak incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
25. Karabulut, A. G. (2018). Okul öncesi eğitimine devam eden 5-6 yaş çocukların sosyal becerileri ile ebeveynlerinin ihmalkâr davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
26. Kayabalı, H. & Özbey, S. (2024). Okul öncesinde sosyal beceri eğitimi: Psikolojik sağlamlık üzerine etkisi. International Journal of Education & Well-Being, 2(2), 91-107. https://inteduwellbeing.com/index.php/education/article/view/49 sayfasından erişilmiştir.
27. Kaynak, D. A. (2023). Okul öncesi dönemde uygulanan rekreatif etkinliklerin sosyal beceriler üzerinde etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
28. Kılıç, K. M. (2016). Okul öncesi çocuklarına uygulanan sosyal beceri eğitiminin sosyal beceri düzeyleri üzerindeki etkisi ve sosyal beceri düzeyleri ile mizaç özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
29. Kılıç, K. M. & Güngör-Aytar, F. A. (2017). Erken çocuklukta sosyal becerilere sosyal beceri eğitiminin etkisi, sosyal becerilerle mizaç arasındaki ilişki. Eğitim ve Bilim, 42(191), 185-204. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2017.7162
30. Koçak, N., Pinarcik, Ö., & Ergin, B. (2015). Okul öncesi dönem çocuklarının bilişsel gelişim özellikleri ile sosyal becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Konya Örneği). Asian Journal of Instruction, 3(1), 21-29. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/17666 sayfasından erişilmiştir.
31. Köleoğlu, K. (2023). Geliştirilen sosyal beceri eğitim programının okul öncesi dönem çocuklarının sosyal becerilerine, problem davranışlarına ve okula uyumlarına etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
32. Kuzu-Jafari, K. (2021). Erken çocukluk dönemindeki çocukların zekâ düzeyleri ve sosyal becerileri ile ailelerin ebeveynlik ve dijital ebeveynlik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
33. Maleki, M., Chehrzad, M. M., Kazemnezhad-Leyli, E., Mardani, A., & Vaismoradi, M. (2019). Social skills in preschool children from teachers’ perspectives. Children, 6(5), 1-12. https://doi.org/10.3390/children6050064
34. Montoya, J. W. P., Segura, Y. C. R., Gómez, L. A. T., & Taborda, L. M. A. (2020). El maestro como formador en resiliencia para la primera infancia: un aporte desde la escuela en la construcción de habilidades sociales: un aporte desde la escuela en la construcción de habilidades sociales. Cultura Educación Sociedad, 11(1), 55-70. http://dx.doi.org/10.17981/cultedusoc.11.1.2020.04
35. Ogelman, H. G., Sarac, S., & Özbilen, A. E. (2023). Okul öncesinde sosyal becerilerin öğrenmede öz düzenleme düzeyini yordayıcı etkisi. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 9(2), 1-11. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2481902 sayfasından erişilmiştir.
36. Özbey, S. & Aktemur-Gürler, S. (2019). Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların motivasyon düzeyleri ile sosyal becerileri ve problem davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 8(1), 587-602. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/685566 sayfasından erişilmiştir.
37. Özdemir-Topaloğlu, A. (2013). Etkinlik temelli sosyal beceri eğitiminin çocukların akran ilişkilerine etkisi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
38. Özdil-Öztürk, A. (2023). 60-72 aylık çocukların sosyal becerileri ile annelerinin bilinçli farkındalık düzeylerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
39. Özyürek, A. (2015). Okul öncesi çocukların sosyal beceri düzeyleri ile anne tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 45(206), 106-120. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/441364 sayfasından erişilmiştir.
40. Özyürek, A., Begde, Z., & Yavuz, N. F. (2014). Okul öncesi çocukların sosyal becerileri ile yakın çevresindeki yetişkin etkileşimleri arasındaki ilişki. Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 115-134. https://doi.org/10.5578/JSS.8243
41. Preciado, M. P. U., Atoche, C. B., Cedeño, B. J. B., Torres, C. V. G., Santana, L. M. Q., & Unuzungo, G. D. F. (2022). Habilidades sociales: desarrollo desde lo lúdico, en niños de etapa pre escolar. Ciencia Latina Revista Científica Multidisciplinar, 6(1), 544-557. https://doi.org/10.37811/cl_rcm.v6i1.1517
42. Qayyum, A., Saeed, A., Awais, H. M., & Qureshi, A. H. (2024). Enhancing social-emotional skills in early childhood education: A comparative analysis. Pakistan Journal of Society, Education and Language (PJSEL), 10(2), 159-175. https://www.pjsel.jehanf.com/index.php/journal/article/view/1386 sayfasından erişilmiştir.
43. Ramazan, M. O. & Özdemir, H. (2020). Okul öncesi çocuklarının öğrenme merkezlerinde geçirdikleri süreler ile sosyal becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(3), 682-699. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202043254
44. Ramírez-Corone, A. A., Suárez, P. C. M., Mejía, J. B. C., Andrade, P. A. B., Torracchi-Carrasco, E., & Carpio, M. G. C. (2020). Habilidades sociales y agresividad en la infancia y adolescencia. Archivos venezolanos de farmacología y terapéutica, 39(2), 209-218. https://doi.org/10.5281/zenodo.4068522
45. Salgado-Ríos, J. (2017). Influencia de las habilidades sociales de las madres en la educación de los hijos durante la primera infancia. Universidad Nacional Abierta y a Distancia UNAD. https://repository.unad.edu.co/handle/10596/12115 sayfasından erişilmiştir.
46. Salimi, M. & Fauziah, M. (2023). Social skills in early childhood and primary schools: A systematic review. Jurnal Ilmiah Peuradeun, 11(2), 441-474. https://doi.org/10.26811/peuradeun.v11i2.930
47. Samar, Y. & Demiriz, S. (2024). Okul öncesi dönem çocuklarının öz düzenleme becerileri ile sosyal becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(21), 36-57. https://dergipark.org.tr/en/pub/inujgse/article/1398926 sayfasından erişilmiştir.
48. Savaş, E. (2024). Erken çocukluk döneminde STEM etkinliklerinin çocukların bilimsel süreç becerilerine ve eleştirel düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
49. Suryaningsih, S., & Aisyah, E. N. (2024). The role of technology in ımproving early childhood social skills. Education and Sociedad Journal, 1(2), 53-61. https://serambi.org/index.php/esj/article/view/598 sayfasından erişilmiştir.
50. Şahin, A. & Şahin, F. (2020). Erken çocukluk döneminde spora katılımın sosyal gelişim üzerindeki etkileri. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 243-248. https://doi.org/10.38021/asbid.764262
51. Tekin, G. S. (2023). Okul öncesi dönem çocuklarının sosyal becerileri ile bağımsız öğrenme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
52. Topaloğlu, S. (2023). Okul öncesi dönemi çocuklarının davranış düzenleme ve sosyal becerilerine ebeveyn davranışlarının etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
53. Uysal, A. & Balkan, İ. K. (2015). Sosyal beceri eğitimi alan ve almayan okul öncesi çocukların, sosyal beceri ve benlik kavramı düzeyleri açısından karşılaştırılması. Psikoloji Çalışmaları, 35(1), 27-56. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/409008 sayfasından erişilmiştir.
54. Whitebread, D., Basilio, M., Kuvalja, M., & Verma, M. (2012). The importance of play: A report on the value of children’s play with a series of policy recommendations. Toys Industries of Europe. https://www.scribd.com/document/193890745/David-Whitebread-2012-the-Importance-of-Play sayfasından erişilmiştir.
55. Xovoxon, F. (2024). Strategies for enhancing social skills in early childhood education through developmental learning approaches. International Journal of Pedagogics, 4(12), 91-96. https://inlibrary.uz/index.php/ijp/article/view/62800 sayfasından erişilmiştir.
56. Yeşilay-Daşıran, T. (2023). Bütüncül farkındalık eğitiminin okul öncesi dönem çocuklarının öz düzenleme ve sosyal becerilerine etkisinin incelenmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
57. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (1999). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. b.). https://open.metu.edu.tr/handle/11511/70532 sayfasından erişilmiştir.
58. Yurdakul, Y. (2024). Okul öncesi dönemde yürütücü işlevlerin sosyal beceriler üzerindeki yordayıcı rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi(61), 1729-1751. https://dergipark.org.tr/en/pub/deubefd/article/1376413