Etik Liderliğin Katılımcı Karar Verme Üzerindeki Etkisinde İşe Bağlılığın Aracı Rolü

Öz

Bu araştırmanın amacı, etik liderliğin katılımcı karar verme üzerindeki etkisinde işe bağlılığın aracı rolünü incelemektir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Örneklem, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında devlet okullarında görev yapan 408 öğretmenden oluşmaktadır. Veri toplamak amacıyla Kişisel Bilgi Formu, Etik Liderlik Ölçeği, İşe Bağlılık Ölçeği ve Karara Katılım Ölçeği kullanılmıştır. Veriler; tanımlayıcı istatistikler, bağımsız gruplar için t-testi, ANOVA, regresyon, korelasyon analizleri ve Sobel testi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin etik liderlik özellikleri, işe bağlılık ve katılımcı karar verme düzeyleri yüksektir. Etik liderlik özellikleri, öğretmenlerin cinsiyeti, yaşı ve eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılık göstermezken, okul kademesine göre farklılık göstermektedir. Karar verme davranışları cinsiyet ve okul kademesine göre farklılık göstermezken, öğretmenlerin yaşı ve eğitim düzeyi açısından anlamlı farklılıklar gözlenmiştir. İşe bağlılık düzeyi yaşa göre farklılaşırken eğitim durumu ve okul kademesine göre değişmemektedir. Sonuç olarak etik liderlik hem katılımcı karar verme sürecini hem de işe bağlılığı pozitif yönde etkilemektedir. Aynı zamanda, işe bağlılık katılımcı karar verme sürecini pozitif etkilemekte ve etik liderlik ile katılımcı karar verme arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Etik liderlik
• İşe bağlılık
• Katılımcı karar verme
• Öğretmen

The Mediating Role of Job Commitment in the Effect of Ethical Leadership on Participative Decision-Making

Öz

The purpose of this study is to examine the mediating role of job commitment in the relationship between ethical leadership and participative decision-making. The study employed a relational survey design, a quantitative research method, and included 408 teachers during the 2023-2024 academic year. Data collection tools included the Personal Information Form, Ethical Leadership Scale, Job Commitment Scale, and Participation in Decision-Making Scale. The data were analysed using descriptive statistics, independent samples t-test, ANOVA, regression analysis, correlation analysis, and the Sobel test. The findings indicated that, according to teachers' perceptions, school principals exhibited high levels of ethical leadership, which was positively reflected in teachers’ job commitment and their participation in decision-making. Teachers’ perceptions of ethical leadership did not significantly vary by gender, age, or education level. However, significant differences emerged regarding the school level variable. Regarding teachers’ decision-making behaviours, there were no significant differences based on gender or school level, but they varied significantly in terms of age and education level. Job commitment levels also differed significantly based on age, though no significant variations were found for education level or school level. The results demonstrated that ethical leadership positively impacted both job commitment and participative decision-making. Furthermore, job commitment positively influenced participative decision-making and served as a partial mediator in the relationship between ethical leadership and participative decision-making.

Anahtar Kelimeler

• Ethical leadership
• Job commitment
• Participative decision-making
• Teacher

Kaynakça

1. Aksay, O. & Ural, A. (2008). Ortaöğretim öğretmenlerinin okulla ilgili kararlara katılımı. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 433-460.
2. Amos, O., Siamoo, P., & Ogoti, E. (2022). Influence of collective decision-making in participative leadership style on improving the quality of education in public secondary schools in Arusha Region, Tanzania. British Journal of Education, 10(4), 69–85.
3. Aydın, T. (2010). İlköğretim okul yöneticilerinin etik liderlik özellikleri ile ilgili öğretmen görüşlerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
4. Bakker, A. B. & Demerouti, E. (2008). Towards a model of work engagement. Career Development International, 13(3), 209-223. https://doi.org/10.1108/13620430810870476
5. Baron, R. M. & Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173.
6. Başaran, R. (2019). Ortaokullarda otantik liderlik ile işe bağlılık arasındaki ilişki. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir. Başyiğit, F. (2009). Öğretmenlerin karar alma sürecine katılım düzeylerinin örgütsel bağlılık düzeyleri ile ilişkisi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
7. Bellingham, R. (2003). Ethical leadership: Rebuilding trust in corporations. HRD.
8. Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. John Wiley & Sons.

9. Bouwmans, M., Runhaar, P., Wesselink, R., & Mulder, M. (2017). Fostering teachers' team learning: An interplay between transformational leadership and participative decision-making? Teaching and Teacher Education, 65, 71–80.
10. Brown, M. E. & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17, 595–616. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.10.004
11. Brown, M. E., Treviño, L. K., & Harrison, D. A. (2005). Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 97(2), 117-134. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2005.03.002
12. Bursalıoğlu, Z. (2010). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem.
13. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri (30. b.). Pegem Akademi.
14. Can, E. & Serençelik, G. (2017). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin okul yönetimine katılımlarının incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi(30), 525-542.
15. Cheng, J. W., Chang, S.-C., Kuo, J.-H., & Cheung, Y.-H. (2014). Ethical leadership, work engagement, and voice behavior. Industrial Management and Data Systems, 114(5), 817-831. https://doi.org/10.1108/IMDS-10-2013-0429
16. Clement, A. & Rencewigg, R. (2020). Qualities of effective teachers: Students’ perspectives. International Journal of Advances in Engineering and Management, 2(10), 365–368.
17. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6. b.). Routledge.
18. Coyle-Shapiro, J. A. & Conway, N. (2005). Exchange relationships: Examining psychological contracts and perceived organizational support. Journal of Applied Psychology, 90(4), 774-781.
19. Cropanzano, R., Rupp, D. E., & Byrne, Z. S. (2003). The relationship of emotional exhaustion to work attitudes, job performance, and organizational citizenship behaviors. Journal of Applied Psychology, 88(1), 160.
20. Cropanzano, R. & Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary review. Journal of Management, 31(6), 874-900.
21. Dawson, J. (1984). The principal’s role in facilitating teacher participation: Mediating the influence of the school context. Annual Meeting of the American Research Association’da sunulmuş bildiri. ERIC Document Reproduction Service No. ED 244 346.
22. Demirtaş, Ö. (2013). Etik liderlik davranışlarının algılanan etik iklim üzerindeki etkisi, örgütsel politik algılamaların aracı rolü. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
23. Demirtaş, Z. & Alanoğlu, M. (2015). Öğretmenlerin karara katılımı ve iş doyumu arasındaki ilişki. Journal of Kirsehir Education Faculty, 16(2), 83-100.
24. Den Hartog, D. N. & Belschak, F. D. (2012). Work engagement and Machiavellianism in the ethical leadership process. Journal of Business Ethics, 107(1), 35-47. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1296-4
25. Fattah, J., Yesiltas, M., & Atan, T. (2022). The impact of knowledge sharing and participative decision-making on employee turnover intention: The mediating role of perceived organizational support. SAGE Open, 12(4), 21582440221130294. https://doi.org/10.1177/21582440221130294
26. Güçlü, N., Özer, A., Kurt, T., & Koşar, S. (2015). Liderlik stilleri, karar verme stratejileri ve kişiliğin okullardaki karar sürecine etkilerinin çok düzeyli analizi. Journal of Human Sciences, 12(2), 1756-1791.
27. Gülcan, M., Kılınç, A., & Çepni, O. (2012). İlköğretim okulu müdürlerinin etik liderlik davranışları gösterme düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 123-142.
28. Ham, S. H. & Lee, S. (2024). Participative decision-making and school innovativeness: An uncertainty management perspective. The Asia-Pacific Education Researcher, 33(3), 717–726. https://doi.org/10.1007/s40299-023-00674-7
29. Hayes, A. F. (2009). Beyond Baron and Kenny: Statistical mediation analysis in the new millennium. Communication Monographs, 76(4), 408-420.
30. Kahvecioğlu, M. (2022). Okul yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile etik iklim arasındaki ilişkinin öğretmen algılarına göre incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
31. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
32. Kıral, E. (2022). İşe bağlılık ölçeğinin Türkiye öğretmen örnekleminde psikometrik özellikleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 11(2), 91-107.
33. King, R. (1996). Decision-making in schools. Routledge.
34. Köse, E. (2017). Yöneticilerin karar verme yetkinliğinin yönetsel performans üzerindeki etkileri. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
35. Liu, S. & Yin, H. (2023). How ethical leadership influences professional learning communities via teacher obligation and participation in decision-making: A moderated-mediation analysis. Educational Management Administration & Leadership, 51(2), 345–364.
36. Luthans, F. (2002). The need for and meaning of positive organizational behavior. Journal of Organizational Behavior, 23(3), 695-706.
37. Macaspact, L. G. R. (2024). Employees' participation in decision-making and its influence on organizational commitment and organizational citizenship behavior. Divine Word International Journal of Management and Humanities, 3(4), 970–995.
38. Macey, W. H., Schneider, B., Barbera, K. M., & Young, S. A. (2009). Employee engagement: Tools for analysis, practice and competitive advantage. Wiley-Blackwell.
39. Martin, G. S., Resick, C. J., Keating, M. A., & Dickson, M. W. (2009). Ethical leadership across cultures: A comparative analysis of German and US perspective. Business Ethics: A European Review, 18(2), 127-144.
40. May, D. R., Gilson, R. L., & Harter, L. M. (2004). The psychological conditions of meaningfulness, safety and availability and the engagement of the human spirit at work. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 77(1), 11-37.
41. McLaughlin, M. W., Pfeffer, R. S., & Yee, S. (1986). Why teachers won’t teach. Phi Delta Kappan, 67, 420-425.
42. Meng, X., Zhang, H., Yang, B., Yang, L., & Liu, Y. (2024). Empowering innovation and performance in higher education: The transformative role of participative decision-making. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1), 1-18.
43. Meyer, J. P. & Herscovitch, L. (2001). Commitment in the workplace: Toward a general model. Human Resource Management Review, 11(3), 299-326.
44. Musengamana, I., Shaoan, M. M. R., Namanyane, T. M., Chineta, O. M., & McNamara, P. M. (2024). Teachers' perceptions towards decision-making processes: A case study of secondary schools in Rwanda. American Journal of Qualitative Research, 8(2), 136–152. https://doi.org/10.29333/ajqr/12137
45. Nassir, M. & Benoliel, P. (2023). The differences in the implications of participative decision-making and paternalistic leadership for teachers' perceived stress in the education system of the Israeli Arab minority. Journal of Educational Administration, 61(6), 623–645.
46. Nassir, M. & Benoliel, P. (2024). Teacher well-being and organizational citizenship behavior in the Arab educational system in Israel: The implications of teacher collective involvement in decision-making and organizational commitment. School Psychology, 39(3), 256–268. https://doi.org/10.1037/spq0000521
47. Nazir, T. & Shah, S. F. H. (2014). Mediating effect of knowledge sharing between participative decision-making, transformational leadership and organization performance. Journal of Management Info, 1(1), 1–5.
48. Nazaruddin, I., Sofyani, H., & Saleh, Z. (2020). The role of ethical leadership, organizational support, and participative decision-making in the implementation of effective performance measurement systems in higher education institutions. MOJEM: Malaysian Online Journal of Educational Management, 9(1), 38–57.
49. Rosenblat, Z. (2007). Teacher involvement in change: A cross-cultural study of principals’ and teachers’ perspectives. Annual Meeting of the American Educational Research Association’da sunulmuş bildiri, 8-12 Nisan, Chicago, IL, United States.
50. Rosenholtz, S. J. (1989). Teacher’s workplace. Longman.
51. Or, M. H. & Berkovich, I. (2023). Participative decision-making in schools in individualist and collectivist cultures: The micro-politics behind distributed leadership. Educational Management Administration & Leadership, 51(3), 533–553.
52. Sarafidou, J. O. & Chatziioannidis, G. (2013). Teacher participation in decision-making and its impact on school and teachers. International Journal of Educational Management, 27(2), 170–183. https://doi.org/10.1108/09513541311297587
53. Schaufeli W. B. Bakker A. B. (2004) Utrecht Work Engagement Scale. Preliminary manual, Version 1.1. http://www.wilmarschaufeli.nl/publications/Schaufeli/Test%20Manuals/Test_manual_UWES_English.pdf sayfasından erişilmiştir.
54. Schaufeli, W. B., Salanova, M., Gonzalez-Roma, V., & Bakker, A. B. (2002). The measurement of engagement and burnout: A two sample confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3(1), 71-92. https://doi.org/10.1023/A:1015630930326
55. Selçuk, M. H. & Karaca, Y. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin işe bağlılıklarının incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 229–240.
56. Sergiovanni, T. (1992). Moral leadership. Jossey-Bass.
57. Somech, A. & Bogler, R. (2002). Antecedents and consequences of teacher organizational and professional commitment. Educational Administration Quarterly, 38(4), 555-577. https://doi.org/10.1177/001316102237672
58. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. b.). Pearson Education.
59. Tuna, M., Bircan, H., & Yeşiltaş, M. (2012). Etik Liderlik Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması: Antalya örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(2), 143-155.
60. Van Knippenberg, D. & Sleebos, E. (2006). Organizational identification versus organizational commitment: Self‐definition, social exchange, and job attitudes. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, 27(5), 571-584.
61. Vroom, V. & Yetton, P. W. (1973). Leadership and decision-making (c. 110). University of Pittsburgh.
62. Wekesa, D. M., Kiprotich, C. P., & Kwasira, J. (2013). An assessment of human resource management practices on organizational performance in private security firms in Kenya. International Journal of Human Resource Management and Research, 3(5), 11–18.
63. Yıldırım, A. (2010). Etik liderlik ve örgütsel adalet ilişkisi üzerine bir uygulama. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
64. Yılmaz, E. (2006). Okullardaki örgütsel güven düzeyinin okul yöneticilerinin etik liderlik özellikleri ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
65. Zhu, W., May, D. M., & Avolio, B. J. (2004). The impact of ethical leadership behavior on employee outcomes: The roles of psychological empowerment and authenticity. Journal of Leadership and Organizational Studies, 11(1), 16-28. https://doi.org/10.1177/107179190401100104