Opinions of Mathematics Teachers on the Use of Middle School Mathematics Textbooks

Öz

Textbooks are not only sources of content, but also important tools that guide the practices teachers use in teaching. The aim of this study is to investigate the opinions of mathematics teachers on the use of middle school mathematics textbooks. In line with this aim, the study was conducted with the basic qualitative research design, one of the qualitative research methods. The sample of the study consists of 12 mathematics teachers working in middle schools in Afyonkarahisar province. The “Semi-Structured Interview Form” prepared as a data collection tool was used in the study. As a result of the analysis, it was concluded that teachers always use 5th grade mathematics textbooks and that they generally use textbooks for other grades to assign homework. Participants stated that they found the number and variety of questions in the textbooks to be low, that the questions were not compatible with High School Entrance System, and that the subject explanations were scattered. Some of the participants think that the use of textbooks will increase with the new textbooks that have been changed according to the Century of Türkiye Education Model. Some participants predict that the textbook will be used more together with supplementary resources, such as z-books. In line with the findings, it was suggested that the number of questions in the mathematics textbook should be increased, the questions and activities in the textbook should be compatible with the number of questions in the central exam, and the textbook should have interactive content.

Anahtar Kelimeler

• Mathematics teachers
• Mathematics textbook
• Use of textbook
• Middle school

Ortaokul Matematik Ders Kitaplarının Kullanım Durumlarına Yönelik Matematik Öğretmenlerinin Görüşleri

Öz

Ders kitapları, içerik sunan kaynaklar olmakla birlikte öğretmenlerin öğretimde kullandıkları uygulamaları yönlendirme işlevine sahip önemli araçlardır. Bu çalışmanın amacı, ortaokul matematik ders kitaplarının kullanım durumlarına yönelik matematik öğretmenlerinin görüşlerini incelemektir. Araştırma, bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel araştırma deseni ile yürütülmüştür. Afyonkarahisar iline bağlı ortaokullarda görev yapan 12 matematik öğretmeni araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak hazırlanan “Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Formu” kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin 5. sınıf matematik ders kitaplarını her zaman kullandıkları, diğer sınıf düzeylerine ait ders kitaplarını genellikle ödev vermek için kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcılar, ders kitaplarında soru sayısı ve soru çeşitliliğini az bulduklarını, soruların Liselere Geçiş Sistemi ile uyumlu olmadığını, konu anlatımının dağınık yapıda olduğunu ifade etmişlerdir. Katılımcılardan bazıları, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile değişen yeni ders kitaplarıyla birlikte ders kitabı kullanımının artacağını düşünmektedir. Bazı katılımcılar ise ders kitabının kaynak veya z-kitaplarla birlikte daha çok kullanılacağı öngörüsüne sahiptir. Elde edilen bulgular doğrultusunda matematik ders kitabında soru sayısının artırılması, kitapta yer alan soru ve etkinliklerin merkezi sınavda yer alan soru sayılarıyla uyumlu olması, ders kitabının etkileşimli içeriğe sahip olması gibi önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Matematik öğretmenleri
• Matematik ders kitabı
• Ders kitabı kullanımı
• Ortaokul

Kaynakça

1. Akgeyik, K. (2024). Beceri temelli matematik sorularının üst düzey düşünme becerileri ile ilişkisinin öğretmen görüşleri doğrultusunda incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
2. Akpınar, B. & Köksalan, B. (2024). Eğitimde maarif ve müfredat yenileme ihtiyacı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli üzerinden teorik bir analiz. Journal of History School, 68, 27-48. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.74735
3. Altun, M., Arslan, Ç., & Yazgan, Y. (2004). Lise matematik ders kitaplarının kullanım şekli ve sıklığı üzerine bir çalışma. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 131-147. https://acikerisim.uludag.edu.tr/server/api/core/bitstreams/4180a9c9-9656-4d92-9efc-dd233162b12b/content sayfasından erişilmiştir.
4. Arslan, S. & Özpınar, İ. (2009). İlköğretim 6. sınıf matematik ders kitaplarının öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 12, 97-113. https://dergipark.org.tr/tr/pub/zgefd/issue/47955/606752 sayfasından erişilmiştir.
5. Aydın, İ. (2010). Sekizinci sınıf matematik ders kitabı hakkında öğretmen ve öğrenci görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
6. Ball, D. L. & Cohen, D. K. (1996). Reform by the book: What is—or might be—the role of curriculum materials in teacher learning and instructional reform? Educational Researcher, 25(9), 6-14. https://doi.org/10.2307/1177151
7. Başer, N. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin matematik ders kitaplarını kullanma yolları ve onların öğrencilerin matematik ders kitaplarını kullanma yolları ve matematik ders kitabı hakkındaki görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
8. Behriz, A. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli üzerine öğretmen görüşlerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.

9. Bulut, A. (2013). İlkokul matematik kitaplarının kullanımına ilişkin sınıf öğretmeni ve öğrenci görüşlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
10. Ceyhan, E. & Yiğit, B. (2005). Konu alanı ders kitabı incelemesi. Anı.
11. Çakır, İ. (2009). İlköğretim beşinci sınıf matematik ders kitaplarının öğretmen ve öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
12. Danişman, Ş. (2019). Examining mathematics teachers’ use of curriculum and textbook. International Journal of Psychology and Educational Studies, 6(3), 63-75. https://doi.org/10.17220/ijpes.2019.03.007
13. Dapgın, M. (2015). Ortaokul matematik öğretmenlerinin ders kitabı dışında kaynak kullanımları üzerine bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
14. Dirik, V. (2025). 5. sınıf öğrencilerinin matematik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bağlamı. http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
15. Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M., & Kesman, M. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3), 20262. https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/562 sayfasından erişilmiştir.
16. Ercan, S. & Çakar, B. (2021). Matematik dersi öğretim programlarının ve ders kitaplarının öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre incelenmesi. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 2(2), 86-107. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ebad/issue/64990/941547 sayfasından erişilmiştir.
17. Ersay, H. S. (2024). Ortaokul 5. sınıf matematik ders kitabının öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
18. Galiç, S., Urhan, S., & Dost, Ş. (2024). Textbook use in mathematics learning environments in Türkiye. Trakya Eğitim Dergisi, 14(3), 1945-1964. https://doi.org/10.24315/tred.1464608
19. Gracin, D. G. (2018). Requirements in mathematics textbooks: A five-dimensional analysis of textbook exercises and examples. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 49(7), 1003–1024. https://doi.org/10.1080/0020739X.2018.1431849
20. Güneş, F. (2022). Ders kitaplarının özellikleri ve incelenmesi. Sınırsız Eğitim ve Araştırma Derneği.
21. Ildırı, A. (2009). İlköğretim beşinci sınıf matematik ders kitabında ve öğrenci çalışma kitabında yer alan problemlerin incelenmesi ve bu problemlere ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
22. Işık, C. (2008). İlköğretim ikinci kademesinde matematik öğretmenlerinin matematik ders kitabı kullanımını etkileyen etmenler ve beklentileri. Kastamonu Education Journal, 16(1), 163-176. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefdergi/issue/49101/626569 sayfasından erişilmiştir.
23. Karaca-Gün, C. (2009). Ortaöğretim dokuzuncu sınıf matematik ders kitabına ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
24. Katipoğlu, M. & Katipoğlu, S. N. (2016). Matematik öğretmenlerinin öğrenci ders kitabı hakkındaki görüşleri. Uluslararası Eğitim, Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2(3), 156-165. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uebt/issue/26733/281497 sayfasından erişilmiştir.
25. Kılıç, A. & Seven, S. (2011). Konu alanı ders kitabı incelemesi (6. b.). Pegem.
26. Kocaoğlu-Er, F. S. (2016). İlköğretim matematik öğretmenlerinin 5. ve 6. sınıf matematik ders kitaplarına ilişkin görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
27. Koç, Ö. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul matematik dersi öğretim programı ve programın uygulaması ile ilgili öğretmen görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
28. Korkmaz, E., Tutak, T., & İlhan, A. (2020). Ortaokul matematik ders kitaplarının matematik öğretmenleri tarafından değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 18, 118-128. https://doi.org/10.31590/ejosat.667689
29. Köse, İ. (2023). Z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) uygulamalarının teknik, tasarım, içerik ve eğitsel özellikleri ile ilgili ilköğretim matematik öğretmenlerinin görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
30. Lepik, M., Grevholm, B., & Viholainen, A. (2015). Using textbooks in the mathematics classroom – the teachers’ view. Nordic Studies in Mathematics Education, 20(3–4), 129-156. https://doi.org/10.7146/nomad.v20i3-4.148695
31. MEB. (2022). Öğretmenlerin Ders Kitabı Kullanımı ile İlgili Araştırma Raporu. MEB. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_12/27131608_derskitabi_arastirmaraporu.pdf sayfasından erişilmiştir.
32. MEB. (2023). Taslak ders kitabı ve eğitim araçları ile bunlara ait elektronik içeriklerin incelenmesinde değerlendirmeye esas olacak kriterler ve açıklamaları. MEB. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/14172658_degerlendirmeye_esas_kriter_ve_aciklamalar.pdf sayfasından erişilmiştir.
33. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Akademi.
34. Metin, C. (2025). Öğretmenlerin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer alan yeni müfredatın uygulanabilirliği hakkındaki görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
35. Mutu, B. (2008). 6. ve 7. sınıf matematik ders kitapları hakkında öğretmen görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
36. Öçal, M. F. & Şimşek, M. (2017). Matematik öğretmen adaylarının FATİH Projesi ve matematik eğitiminde teknoloji kullanımı ile ilgili görüşleri. Türkiye Online Nitel Araştırma Dergisi, 8(1), 91-121. https://doi.org/10.17569/tojqi.288857
37. Özdemir, E. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının bilim insanları bağlamında incelenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(2), 403-429. https://doi.org/10.51725/etad.1098860
38. Özdemir, H. (2020). Fen bilgisi öğretmenlerinin ders kitabı dışında kaynak kullanıp kullanmadıkları üzerine bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
39. Özgeldi, M. (2012). Explaining dimensions of middle school mathematics teachers’ use of textbooks. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 24-36. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mersinefd/issue/17381/181574 sayfasından erişilmiştir.
40. Paşalı, Ş. (2025). İlköğretim beşinci sınıf Milli Eğitim Bakanlığı matematik ders kitabının Türkiye yüzyılı maarif modele uygunluğu açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
41. Pepin, B. & Haggarty, L. (2001). Mathematics textbooks and their use in English, French and German classrooms. Zentralblatt für Didaktik der Mathematik, 33, 158-175. https://doi.org/10.1007/BF02656616
42. Saçkesen, M. (2023). Matematik ders kitabında yer alan görevlerin gerçekçi matematik eğitimi ilkeleri açısından incelenmesi ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
43. Santos, D., Cruz, J., & Macías, G. (2006). Expectations vs. reality of the use of mathematics textbooks in elementary schools. Annual Meeting of the North American Chapter of the International Group for the Psychology of Mathematics Education'da sunulmuş bildiri, Kasım, Mérida. https://www.pmena.org/pmenaproceedings/PMENA%2028%202006%20Proceedings.pdf sayfasından erişilmiştir.
44. Sosniak, L. A. & Stodolsky, S. S. (1993). Teachers and textbooks: Materials use in four fourth-grade classrooms. The Elementary School Journal, 93(3), 249–275. https://doi.org/10.1086/461725
45. Taş, H. & Minaz, M. B. (2018). Derslerde yardımcı kaynak kullanılmasının öğretmen, veli ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi. 2nd International Symposium on Innovative Approaches in Scientific Studies, 3(4), 582-589. https://set-science.com/manage/uploads/ISAS2018-Winter_0039/SETSCI_ISAS2018-Winter_0039_00111.pdf sayfasından erişilmiştir.
46. Ulusoy, F. & İncikabı, L. (2020). Middle school teachers' use of compulsory textbooks in instruction of mathematics. International Journal for Mathematics Teaching and Learning, 21(1), 1-18. https://doi.org/10.4256/ijmtl.v21i1.227
47. Uzuntiryaki, E. & Boz, Y. (2006). Öğretmen adaylarının ders kitabı kullanımıyla ilgili görüşleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, 212-220. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7807/102410 sayfasından erişilmiştir.
48. Valverde, G. A., Bianchi, L. J., Wolfe, R. G., Schmidt, W. H., & Houang, R. T. (2002). According to the book: Using TIMSS to investigate the translation of policy into practice through the world of textbooks. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0844-0
49. Yamaç, B. (2022). Sekizinci sınıf matematik dersi beceri temelli soruların anlaşılmasındaki güçlükler: Bitlis ili örneği. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
50. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. b.). Seçkin.
51. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
52. Yüksel, E. (2010). İlköğretim 6. sınıf matematik ders kitaplarının öğretmen ve öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.