Erken Okuryazarlık Becerilerinin Desteklenmesinde Etkileşimli Kitap Okumanın Kullanımına Yönelik Okul Öncesi Öğretmenlerinin Deneyimleri

Öz

Okuma ve yazmayı öğrenme süreci için önceden edinilmesi gereken becerilerin tamamını ifade eden erken okuryazarlık becerilerinin desteklenmesi okul öncesi dönemdeki çocukların gelecekteki başarılarını artırabilmektedir. Etkileşimli kitap okuma ise erken okuryazarlık becerilerini desteklemede evde ve okullarda kullanılması önerilen birlikte kitap okuma uygulamalarından biridir. Bu araştırmanın amacı erken okuryazarlık becerilerinin desteklenmesinde etkileşimli kitap okumanın kullanımına ilişkin okul öncesi öğretmenlerinin deneyimlerinin incelenmesidir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın verileri araştırma grubunda yer alan dokuz okul öncesi öğretmeni ile gerçekleştirilen görüşmeler ve etkileşimli kitap okuma uygulamalarının video kayıtlarının incelenmesi yoluyla araştırmacı tarafından oluşturulan “Erken Okuryazarlık Becerilerinin Desteklenmesinde Etkileşimli Kitap Okumaya Yönelik Yarı Yapılandırılmış Öğretmen Görüşme Formu” ve “Erken Okuryazarlık Becerilerinin Desteklenmesine Yönelik Etkileşimli Kitap Okuma Uygulamaları İnceleme Formu” aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcı öğretmenler ele alınan tüm erken okuryazarlık becerilerine ilişkin görüşler belirtmiştir. Etkileşimli kitap okuma uygulamalarında da öğretmenler tarafından ele alınan tüm erken okuryazarlık becerilerine ilişkin çalışmalar gerçekleştirildiği saptanmıştır. Katılımcı öğretmenlerin görüşleri erken okuryazarlık becerilerini desteklenmesinde etkileşimli kitap okumanın kullanılabileceğine inandıklarını ve bu doğrultuda çeşitli ama sınırlı çalışmalar gerçekleştirdiklerini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim
• okul öncesi öğretmenleri
• erken okuryazarlık
• erken okuryazarlık becerileri
• etkileşimli kitap okuma

Experiences of Preschool Teachers on the Use of Dialogic Reading in Supporting Early Literacy Skills

Öz

Supporting early literacy skills, which encompass all the necessary prerequisites for learning to read and write, can significantly enhance the future academic success of preschool children. Dialogic reading is recommended shared reading activity for promoting these skills at home and in schools. This research aims to investigate the experiences of preschool teachers regarding the use of dialogic reading in supporting early literacy skills. Employing a phenomenological qualitative research design, data were collected through interviews with nine preschool teachers and analysis of video recordings of dialogic reading activities. Data collection instruments included a researcher-developed “Semi-structured Teacher Interview Form on Dialogic Reading for Supporting Early Literacy Skills” and an “Dialogic Reading Activities Review Form for Supporting Early Literacy Skills.” Participating teachers expressed opinions on all aspects of early literacy skills addressed. Analysis revealed that teachers implemented activities related to all the early literacy skills examined during dialogic reading activities. Participant’s views indicated a belief in the efficacy of dialogic reading in supporting early literacy skills, demonstrating that they implemented various, albeit limited, practices to this end.

Anahtar Kelimeler

• Preschool education
• preschool teachers
• early literacy
• early literacy skills
• dialogic reading

Kaynakça

1. Aarnoutse, C., Van Leeuwe, J., & Verhoeven, L. (2005). Early literacy from a longitudinal perspective. Educational Research and Evaluation, 11(3), 253-275. https://doi.org/10.1080/08993400500101054
2. Aktaş, E. (2021). Etkileşimli kitap okuma programının okul öncesi dönem çocuklarının problem çözme becerilerine etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi]. Gaziantep.
3. Alatalo, T., & Westlund, B. (2021). Preschool teachers’ perceptions about read-alouds as a means to support children’s early literacy and language development. Journal of Early Childhood Literacy, 21(3), 413-435. https://doi.org/10.1177/1468798419852136
4. Armbruster, B. B., Lehr, F., & Osborn, J. (2003). Put reading first: The research building blocks for teaching children to read: Kindergarten through grade 3. National Institute for Literacy. https://lincs.ed.gov/publications/pdf/PRFbooklet.pdf
5. Aslan, D. (2024). Türkiye’deki Etkileşimli Kitap Okuma Müdahaleleri: Sistematik Bir Gözden Geçirme. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24, 1165-1200. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2024..-1341931
6. Babayiğit, S., & Stainthorp, R. (2007). Preliterate phonological awareness and early literacy skills: Evidence from Turkish. Journal of Research in Reading, 30(4), 394-413. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2007.00350.x
7. Bayraktar, V. (2018). Okul öncesi dönemdeki çocukların yazı farkındalığı becerilerinin gelişiminde Etkileşimli Kitap Okumanın önemi. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 1 (1), 31-41. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/492982
8. Brabham, E. G., & Lynch-Brown, C. (2002). Effects of teachers' reading aloud styles on vocabulary acquisition and comprehension of students in the early elementary grades. Journal of Educational Psychology, 94(3), 465-474. https://doi.org/10.1037//0022-0663.94.3.465

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (35 ed.). Pegem Akademi.
10. Cabell, S. Q., Justice, L. M., Konold, T., & McGinty, A. S. (2011). Profiles of emergent literacy skills among preschool children who are at risk for academic difficulties. Early Childhood Research Quarterly, 26(1), 1-14. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2010.05.003
11. Cabell, S. Q., Zucker, T. A., DeCoster, J., Melo, C., Forston, L., & Hamre, B. (2019). Prekindergarten interactive book reading quality and children’s language and literacy development: Classroom organization as a moderator. Early Education and Development, 30:1, 1-18. https://doi.org/10.1080/10409289.2018.1514845
12. Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Trans.; 7 ed.). Siyasal Kitabevi.
13. Çetinkaya Özdemir, E., & Kurnaz, E. (2022). Birleştirilmiş sınıfta eğitim gören öğrencilerin problem çözme becerilerinin geliştirilmesi: Etkileşimli kitap okuma etkinliği. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 2658-2701. https://doi.org/10.29299/kefad.1170283
14. Dickinson, D. K., Collins, M. F., Nesbitt, K., Toub, T. S., Hassinger-Das, B., Hadley, E. B., Hirsh-Pasek, K., & Golinkoff, R. M. (2019). Effects of teacher-delivered book reading and play on vocabulary learning and self-regulation among low-income preschool children. Journal of Cognition and Development, 20(2), 136-64. https://doi.org/10.1080/15248372.2018.1483373
15. Dowdall, N., Melendez-Torres, G. J., Murray, L., Gardner, F., Hartford, L., & Cooper, P. J. (2020). Shared picture book reading interventions for child language development: a systematic review and meta-analysis. Child Development, 91(2), 383-399. https://doi.org/10.1111/cdev.13225
16. Efe, M., & Temel, Z. F. (2018). Okul öncesi dönem 48-66 ay çocuklarına Etkileşimli Kitap Okuma Programı’nın yazı farkındalığına etkisinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(2), 257-283. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720182257
17. Erdoğan, H. (2020). Etkileşimli okuma modelinin anasınıflarında uygulanmasıyla ilgili öğretmen görüşleri [Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Konya.
18. Ergül, C., Akoğlu, G., Sarıca, A. D., Tufan, M., & Karaman, G. (2015). Ana sınıflarında gerçekleştirilen birlikte kitap okuma etkinliklerinin "Etkileşimli Kitap Okuma” bağlamında incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 603-619. https://doi.org/10.17860/efd.88429
19. Ergül, C., Karaman, G., Akoğlu, G., Tufan, M., Sarıca, A. D., & Kudret, Z. B. (2014). Okul öncesi öğretmenlerinin “Erken Okuryazarlık” kavramına ilişkin bilgi düzeyleri ve sınıf uygulamaları. Elementary Education Online, 13(4), 1449-1472. https://doi.org/10.17051/io.2014.71858
20. Ergül, C., Sarıca, A. D., & Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: Dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(2), 193-204. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.246307
21. Evans, M. A., Williamson, K., & Pursoo, T. (2008). Preschoolers’ attention to print during shared book reading. Scientific Studies of Reading, 12(1), 106-129. https://doi.org/10.1080/10888430701773884
22. Hadley, E. B., Dickinson, D. K., Hirsh-Pasek, K., Golinkoff, R. M., & Nesbitt, K. T. (2016). Examining the acquisition of vocabulary knowledge depth among preschool students. Reading Research Quarterly, 51, 181–198. https://doi.org/10.1002/rrq.130
23. Halat, A. A. (2017). 5-6 yaş grubu çocuklara paylaşma, iş birliği ve sorumluluk değerlerinin kazandırılmasında etkileşimli kitap okuma tekniğinin etkililiğinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ankara.
24. Justice, L. M., & Ezell, H. K. (2001). Word and print awareness in 4-year-old children. Child Language Teaching and Therapy, 17, 207-225. https://doi.org/10.1177/026565900101700303
25. Justice, L. M., & Ezell, H. K. (2004). Print referencing: An emergent literacy enhancement strategy and its clinical applications. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 35(2), 185–193. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2004/018)
26. Karaman Benli, G., & Ergül, A. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarındaki çocuklarla kitap okuma öncesindeki hazırlık süreçlerinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(4), 888-910. https://doi.org/10.16916/aded.1279673
27. Kargın, T., Güldenoğlu, B., & Ergül, C. (2017). Anasınıfı çocuklarının erken okuryazarlık beceri profili: Ankara örneklemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(1), 61-87. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.299868
28. Lesiak, J. L. (1997). Research based answers to question about emergent literacy in kindergarten. Psychology in the Schools, 34(2), 143-160. https://doi.org/10.1002/(SICI)1520-6807(199704)34:2<143::AID-PITS7>3.0.CO;2-R
29. Lonigan, C. J., & Whitehurst, G. J. (1998). Relative efficacy of parent and teacher involvement in a shared-reading intervention for preschool children from low-income backgrounds. Early Childhood Research Quarterly, 13(2), 263-290. https://doi.org/10.1016/S0885-2006(99)80038-6
30. NELP. (2008). Developing early literacy: Report of the national early literacy panel. National Institute for Literacy. Available at https://lincs.ed.gov/publications/pdf/NELPReport09.pdf
31. Neuman, S. (1999). Books make a difference: a study of access to literacy. Reading Research Quarterly, 34(3), 286-311. https://doi.org/10.1598/RRQ.34.3.3
32. Neuman, S. B., & Dickinson, D. K. (Eds.). (2001). Handbook of early literacy research. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=pHbLDgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=early+literacy&ots=LVu4PikCwv&sig=R4indU67aU0c1qdeQ7U1QhrrTiI&redir_esc=y#v=onepage&q=early%20literacy&f=false.
33. Piasta, S. B., & Wagner, R. K. (2010). Developing early literacy skills: A meta-analysis of alphabet learning and instruction. Reading Research Quarterly, 45(1), 8–38. https://doi.org/10.1598/RRQ.45.1.2
34. Pillinger, C., & Vardy, E. J. (2022). The story so far: A systematic review of the dialogic reading literature. Journal of Research in Reading, 1-16. https://doi.org/10.1111/1467-9817.12407
35. Pullen, P., & Justice, L. (2003). Enhancing phonological awareness, print awareness, and oral language skills in preschool children. Intervention in School and Clinic, 39(2), 87-98. https://doi.org/10.1177/10534512030390020401
36. Sarıca, A. D., Ergül, C., Akoğlu, G., Deniz, K. Z., Karaman, G., Bahap-Kudret, Z., & Tufan, M. (2014). The reliability and validity of the Home Early Literacy Environment Questionnaire. International Online Journal of Educational Sciences, 6, 444-459. https://www.researchgate.net/profile/Gozde- Akoglu/publication/269926898_The_Reliability_and_Validity_of_the_Home_Early_Literacy_Environment_Questionnaire/links/56a87b1c08ae997e22bcd417/The-Reliability-and-Validity-of-the-Home-Early-Literacy-Environment-Questionnaire.pdf
37. Sarrafoğlu Çalışkan, Ş. (2023). Examining Turkish preschool teachers' knowledge and beliefs in relation to early literacy [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Boğaziçi Üniversitesi]. İstanbul. Sénéchal, M., Thomas, E., & Monker, J.-A. (1995). Individual differences in 4-year-old children's acquisition of vocabulary during storybook reading. Journal of Educational Psychology, 87(2), 218–229. https://doi.org/10.1037/0022-0663.87.2.218
38. Son, S. C., Baroody, A. E., & Opatz, M. O. (2023). Measuring preschool children’s engagement behaviors during classroom shared reading: Construct and concurrent validity of the shared reading engagement rating scale. Early Childhood Research Quarterly, 64, 47-60. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2023.02.001
39. Uğur, M., & Barut, Y. (2023). 3-6 yaş grubu çocuklarda etkileşimli ve diyaloğa dayalı kitap okuma çalışmalarının incelenmesi: Sistematik derleme. International Social Sciences Studies Journal, 9(116), 9000-9007. https://doi.org/10.29228/sssj.72884
40. Whitehurst, G. J., Epstein, J. N., Angell, A. L., Payne, A. C., Crone, D. A., & Fischel, J. E. (1994). Outcomes of an emergent literacy intervention in Head Start. Journal of Educational Psychology, 86(4), 542-555. https://doi.org/10.1037/0022-0663.86.4.542
41. Whitehurst, G. J., & Lonigan, C. J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69(3), 848-872. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1998.tb06247.x
42. Whitehurst, G. J., Zevenbergen, A. A., Crone, D. A., Schultz, M. D., Velting, O. N., & Fischel, J. E. (1999). Outcomes of an emergent literacy intervention from Head Start through second grade. Journal of Educational Psychology, 91(2), 261-272. https://doi.org/10.1037/0022-0663.91.2.261
43. Yopp, H. K. (1992). Developing phonemic awareness in young children. The Reading Teacher, 45(9), 696-703. https://www.jstor.org/stable/20200960
44. Yurtbakan, E. (2020). Etkileşimli okuma: Bir içerik analizi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(1), 135-156. https://www.anadiliegitimi.com/en/download/article-file/950296
45. Zucker, T. A., Ward, A. E., & Justice, L. M. (2009). Print referencing during read-alouds: A technique for increasing emergent readers’ print knowledge. The Reading Teacher, 63(1), 62-72. https://doi.org/10.1598/RT.63.1.6