An Examination of the Türkiye Century Maarif Model within the Framework of Human Conception and Educational Philosophy

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 30, 1 - 19, 29.12.2025

Ozan Aslan Doğan , Yavuz Erişen , Bülent Alcı

https://doi.org/10.52105/temelegitim.1814209

https://izlik.org/JA32CD67JM

Öz

When humans are born into the world through their biological existence, they lack the knowledge, skills, and attitudes necessary to sustain life and function as members of society. Therefore, the process through which individuals achieve self-realization and live in harmony with society requires systematic learning. Education is the fundamental social institution that organizes this process. Beyond promoting individual development, it performs a public function that ensures the continuity and transformation of the social structure. In this sense, education is regarded as one of the core policy domains of modern states. The state's intervention and guidance in education are generally realized through nationally developed curricula that form the framework for instructional activities in public institutions. Education is also a discipline that recognizes the human being as a subject. Thus, it must be grounded in an understanding of humanity—an “anthropological conception” of the human. When the notion of the human being is at issue, educational philosophy emerges as the foundational reference that gives meaning to education. Accordingly, this study aims to examine the conception of the human being presented in the Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (Turkey Century Education Model, 2024) within the context of educational philosophies. The research employs a qualitative design based on document analysis. The findings indicate that the model adopts a pluralistic rather than a single philosophical orientation. Elements of various educational philosophies are combined and synthesized where appropriate. In some cases, original approaches not widely discussed in existing literature have been developed. According to the model, the human being should primarily be a “competent and virtuous individual.” The emphasis on virtue and competence as historically grounded concepts reflects a realist worldview. At the same time, the inclusion of active learning and 21st-century skills demonstrates the influence of constructivist and pragmatist philosophies. Moreover, the model’s treatment of virtue through religious references signifies an affinity with Islamic philosophy and pedagogy. The conception of the human being in the model draws upon the ideas of thinkers such as Dewey, Nurettin Topçu, Takiyettin Mengüşoğlu, Plato, al-Farabi, al-Ghazali, and Aristotle. Ultimately, the model develops a conception of humanity based on ontological, epistemological, and axiological unity, articulating it through the Virtue–Value–Action Framework. Its holistic aim of human formation reflects the combined influence of philosophical humanism and Islamic thought.

Anahtar Kelimeler

Education , Türkiye Century Education Model , Human , Conception of the Human , Curriculum , Educational Philosophy.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin İnsan Tasavvuru ve Eğitim Felsefesi Bağlamında İncelenmesi

https://izlik.org/JA32CD67JM

Öz

İnsan, biyolojik varoluşuyla dünyaya geldiğinde, yaşamını sürdürebilmek ve toplumsal bir birey olabilmek için gerekli bilgi, beceri ve tutumlara sahip değildir. Bu nedenle bireyin hem kendini gerçekleştirebilmesi hem de toplumla uyum içinde yaşayabilmesi, sistematik bir öğrenme sürecini zorunlu kılar. Eğitim, bu süreci düzenleyen en temel toplumsal kurumdur. Bireyin gelişimini sağlamanın ötesinde, toplumsal yapının sürekliliğini ve dönüşümünü mümkün kılan kamusal bir işlev üstlenir. Bu yönüyle eğitim, modern devletlerin temel politika alanlarından biri olarak görülmektedir. Devletin eğitime yön vermesi ve süreci biçimlendirmesi genellikle ulusal düzeyde geliştirilen öğretim programları aracılığıyla gerçekleşir. Bu programlar, kamusal kurumlarda yürütülen öğretim faaliyetlerinin temel çerçevesini oluşturur. Eğitim aynı zamanda insanı özne olarak ele alan bir disiplindir. Bu nedenle eğitimin merkezinde insanın yer alması ve bir “insan tasavvuru” çerçevesinde anlamlandırılması gerekir. İnsan tasavvuru meselesi gündeme geldiğinde ise, eğitime yön veren temel dayanak olarak eğitim felsefesi devreye girer. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, 2024 yılında uygulamaya konulan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde (TYMM) yer alan insan tasavvuru anlayışını eğitim felsefeleri bağlamında incelemektir. Araştırma, nitel bir yaklaşımla doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre TYMM’de insan tasavvuru oluşturulurken tekil bir eğitim felsefesinden ziyade çoğulcu bir yaklaşım benimsenmiştir. Modelde farklı felsefi yönelimlerin belirli unsurları bir araya getirilmiş, uygun görülen noktalarda sentezlenmiştir. Hatta bazı durumlarda mevcut literatürde sınırlı biçimde tartışılan özgün yaklaşımların geliştirildiği görülmüştür. Modele göre insan, öncelikle “yetkin ve erdemli bir birey” olmalıdır. Yetkinlik ve erdemlilik düşüncesinin tarihsel birikim içinde temellendirilmesi, realizmin etkisini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte model, bireyin aktif öğrenen olarak konumlandırıldığı, çağın gerektirdiği becerilerin kazandırılmasını hedefleyen yapılandırmacı ve pragmatist bir yönelim de taşımaktadır. Ayrıca erdem kavramının dini referanslarla temellendirilmesi, İslam felsefesi ve pedagojisine yakın bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Modelin insan anlayışı, Dewey, Nurettin Topçu, Takiyettin Mengüşoğlu, Platon, Farabi, Gazali ve Aristoteles gibi düşünürlerin görüşlerinden beslenmiştir. Sonuç olarak TYMM, ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bütünlüğü esas alan bir insan tasavvuru geliştirmiş; bu tasavvuru “Erdem–Değer–Eylem Çerçevesi” altında özgün bir kavramsallaştırmaya dönüştürmüştür. Modelin bütüncül insan yetiştirme amacı ise hem insan felsefesi hem de İslam felsefesinin derin etkilerini yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim , Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli , İnsan , İnsan Tasavvuru , Öğretim Programı , Eğitim Felsefesi

Kaynakça

• Akgül, Z., & Yazoğlu, R. (2022). Renê Guénon’un Gelenekselci Düşüncesinde Bütüncül İnsan Anlayışının Modern Dünyadaki Yeri. Universal Journal of Theology, 7(1), 249–263.
• Akgün, M. (1997). Kutadgu Bilig’de insan ve kâmil insan. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(3), 1–11.
• Aristoteles. (2008). Eğitim üzerine (A. Aydoğan, Çev.; 1. baskı). Say Yayınları.
• Aristoteles. (2014). Nikhomakos’a etik (S. Babür, Çev.). Bilgesu Yayıncılık.
• Aydın, H. (2012). Felsefi temelleri ışığında yapılandırmacılık (2. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Aydoğdu, H. (2021). Daimicilik. İçinde M. Cihan & Z. Yılmaz (Ed.), Eğitim felsefesi (2. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
• Bakır, K. (2021). Eğitim felsefesi (6. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
• Bayraklı, B. (1986). Eğitim felsefesinde idealizm. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4, 185–217.
• Bogdan, R. C., & Biklen, S. K. (2006). Qualitative research for education: An introduction to theory and methods (5th ed.). Pearson.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
• Cevizci, A. (2018). Eğitim felsefesi (5. baskı). Say Yayınları.
• Ceylan, Y. (2012). Doğrular ve şüphe. Dört Öge, 1, 159–161.
• Demirel, Ö. (2020). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya (28. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
• Descartes, R. (2007). Felsefenin ilkeleri (M. Akın, Çev.; 10. baskı). Say Yayınları.
• Dewey, J. (1902). The school as a social center. The Elementary School Teacher, 3(2), 73–86.
• Dewey, J. (1997). Experience and education. Touchstone.
• Dewey, J. (2020). Democracy and education. Gece Kitaplığı.
• Durkheim, E. (2005). Dini hayatın ilkel biçimleri (F. Aydın, Çev.; 1. baskı). Ataç Yayınları. Durkheim, E. (2016). Ahlak eğitimi. Say Yayınları.
• Eryılmaz, Ö. (2024). Eğitimin antropolojik anlamı. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49, 156–173.
• Farabi. (2017). İdeal devlet (A. Arslan, Çev.; 4. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Fromm, E. (2019). Yeni bir insan yeni bir toplum (N. Arat, Çev.; 12. baskı). Say Yayınları.
• Garrison, J., & Meiman, A. (2003). Pragmatism and education. In N. Blake, P. Smeyers, R. Smith, & P. Standish (Eds.), Philosophy of education (pp. 21–38). Blackwell Publishing.
• Guénon, R. (1991). The great triad (P. Kingsley, Trans.). Quinta Essentia.
• Gündüz, M. (2010). Osmanlı mirası, Cumhuriyet’in inşası: Modernleşme, eğitim, kültür ve aydınlar. Lotus Yayınevi.
• Gündüz, M. (2016). Maariften eğitime (1. baskı). Doğu Batı Yayınları.
• Hacib, Y. H. (2018). Kutadgu Bilig (A. Çakan, Çev.; 6. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Hançerlioğlu, O. (2007). Düşünce tarihi (6. baskı). Eriş Yayınları.
• Kafadar, O. (2016). Türk eğitim düşüncesinde Batılılaşma (2. baskı). Vadi Yayınları.
• Karakuş, M. (2001). Eğitim ve yaratıcılık. Eğitim ve Bilim, 26(119), 3–7.
• Kasapoğlu Kaya, N., & Erişen, Y. (2020). Amerika Birleşik Devletleri’nde karakter eğitimi bağlamında “vatanseverlik” değeri öğretimi ve Türkiye’ye yönelik öneriler. International Journal of Social Sciences and Education Research, 6(3), 330–353.
• Kesgin, S. (2018). Cumhuriyet dönemi ahlak eğitimi (1. baskı). Maarif Mektepleri Yayınları.
• Kesgin, S. (2021). İdealizm ve eğitim. İçinde M. Cihan & Z. Yılmaz (Ed.), Eğitim felsefesi (2. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
• MacIntyre, A. (2007). After virtue: A study in moral theory (3rd ed.). University of Notre Dame Press.
• Marx, K. (2007). Economic and philosophic manuscripts of 1844 (M. Milligan, Trans.). Dover Publications.
• Mengüşoğlu, T. (2021). İnsan felsefesi (3. baskı). Doğu Batı Yayınları.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programı (İlkokul 4 ve ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıflar).
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programı (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. sınıflar).
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). Hayat bilgisi dersi öğretim programı (İlkokul 1, 2 ve 3. sınıflar).
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024d). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı. (2024e). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim programları ortak metni.
• Nævdal, F. (2008). The impact of family factors on peer selection and delinquent activity. In J. B. Teiford (Ed.), Social perception: 21st century issues and challenges (pp. 25–51). Nova Science Publishers.
• Özensel, E. (2003). Sosyolojik bir olgu olarak değer. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(3), 217–239.
• Özlem, D. (2014). Etik – Ahlak felsefesi. Notos Kitap Yayınevi.
• Passmore, J. A. (1943). Logical positivism (I). The Australasian Journal of Psychology and Philosophy, 21(2–3), 65–92.
• Platon. (2010). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.; 20. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Reboul, O. (1991). Eğitim felsefesi (I. Gürbüz, Çev.; 1. baskı). İletişim Yayınları.
• Rousseau, J.-J. (2008a). Anayasa projeleri (İ. Yerguz, Çev.). Say Yayınları.
• Rousseau, J.-J. (2008b). Siyasal fragmanlar: Ekonomi politik üzerine söylev (İ. Yerguz, Çev.). Say Yayınları.
• Rousseau, J.-J. (2020). Toplum sözleşmesi (V. Günyol, Çev.; 28. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Schlick, M. (1948). Positivism and realism. Synthese, 7(6), 478–505.
• Small, R. (2005). Marx and education. Routledge.
• Taber, K. S. (2024). Educational constructivism: A perspective on learning and teaching that considers knowledge must be constructed by the individual learner. Education Sciences, 14(4), 100.
• Taşdelen, V. (2003). Eğitimde kuram ve uygulama bağının kurulmasına yönelik felsefi bir araştırma. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 36(1), 151–166.
• Topçu, N. (1997). Türkiye’nin maarif davası (3. baskı). Dergâh Yayınları.
• Topçu, N. (2008). Ahlak nizamı (5. baskı). Dergâh Yayınları.
• Toprak, S. (2020). Fârâbî’nin eğitim anlayışı. Genç Mütefekkirler Dergisi, 1(2), 136–149.
• Thornhill-Miller, B., Camarda, A., Mercier, M., Burkhardt, J.-M., Morisseau, T., Bourgeois-Bougrine, S., ... Lubart, T. (2023). Creativity, critical thinking, communication, and collaboration: Assessment, certification, and promotion of 21st century skills for the future of work and education. Journal of Intelligence, 11(3), 54.
• Tuncel, G., & İçen, M. (2018). Eğitim felsefesinde insan doğasının rolü. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2(1), 62–69.
• Türk Dil Kurumu. (2025). Üretken: Sözlük anlamı.
• Üker, H., & Gürbetoğlu, A. (2020). Fârâbî felsefesinin temellerinde karakter eğitimi. Academic Platform Journal of Education and Change, 3(2), 275–287.
• Üstel, F. (2008). Makbul vatandaşın peşinde (3. baskı). İletişim Yayınları.
• Vygotsky, L. S. (1985). Düşünce ve dil (S. Koray, Çev.; 1. baskı). Kaynak Yayınları.
• Yerli, F. S., & Gündüz, G. F. (2023). Türkiye’de değerler eğitimi araştırmalarına genel bakış: Metasentez çalışması. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 1–38.
• Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Electronic Journal of Education Sciences, 13(26), 205–221.
• Yu, L., Wang, F., Wang, H., & Zhang, P. (2023). The critical thinking-oriented adaptations of problem-based learning: A systematic review. Frontiers in Education, 8, 1139987.