Eksen Dönmesi Gösteren Çift Yıldızlara İstatistiki Yaklaşım

Öz

Eksen dönmesi hareketini, bir çift sistemin göreli yörüngesine ilişkin büyük ekseninin ya da bilimsel makalelerde kullanıldığı şekliyle göreli yörüngenin enberi doğrultusunun, odaktan geçen ve yörünge düzlemine dik eksen etrafında dönmesi şeklinde ifade edebiliriz. Eksen dönmesi klasik ve rölativistik nedenlerden kaynaklanmaktadır. Rölativistik katkı sistemin toplam kütlesi ile doğru orantılı iken göreli yörüngenin yarı-büyük eksen uzunluğu ile ters orantılıdır. Yörünge dış merkezliği büyüdükçe rölativistik katkı da artmaktadır. Eksen dönmesine olan klasik katkı ise daha ziyade bileşenlerin homojen olmayan yoğunluk dağılımlarından kaynaklanmaktadır. Diğer taraftan bileşenlerin dönme hızları, sistemin kütle oranı ve yörünge dış merkezliği de belirleyici parametreler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada eksen dönmesi gösteren çift sistemlerin dω/dt ile verilen eksen dönme hızlarının sistemlere ilişkin diğer parametreler ile olası ilişkileri araştırılmıştır. Çalışma kapsamında eksen dönmesi gösteren yıldızların eksen dönme parametreleri ve bileşenlerine ve sisteme ilişkin parametreler literatürden derlenmiş ve parametreler arasında olası istatistiki ilişkiler araştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• binaries: eclipsing
• stars: fundamental parameters
• stars: statistics

Statistical Approach to Binary Systems Showing Apsidal Motion

Abstract

We can express the apsidal motion as the rotation of the major axis of the relative orbit of a binary system, or as used in scientific articles, the perigee direction of the relative orbit, around the axis passing through the focus and perpendicular to the orbital plane. Apsidal motion is due to classical and relativistic reasons. The relativistic contribution is directly proportional to the total mass of the system and inversely proportional to the semi-major axis length of the relative orbit. As the orbital eccentricity increases, the relativistic contribution also increases. The classical contribution to apsidal motion is rather due to the non-homogeneous density distributions of the components. On the other hand, the rotational velocities of the components, the mass ratio of the system and the orbital eccentricity also appear as determining parameters. In this study, the possible relationships between the apsidal motion rate, dω/dt, and other parameters related to the systems were investigated. Within the the scope of the study, the apsidal motion parameters of systems showing apsidal motion, and parameters related to the component stars and binary systems were compiled from the literature and possible statistical relationships between them were investigated.

Keywords

• binaries: eclipsing
• stars: fundamental parameters
• stars: statistics

Kaynakça

1. Kim C.-H., Kreiner J. M., Zakrzewski B., ve diğ., 2018, The Astrophysical Journal Supplement Series, 235, 27 pp.
2. Kolář J., Zejda M., Auer R., 2023, New Astronomy, 100, 101968
3. Wolf M., 2000, A&A, 356, 134
4. Wolf M., Zejda M., 2005, Astronomy & Astrophysics, 437, 545
5. Wolf M., Diethelm R., 1999, A&A, 345, 553
6. Wolf M., Diethelm R., Zejda M., 2005, Ap&SS, 296, 109
7. Hong K., Lee J. W., Kim S.-L., ve diğ., 2016, MNRAS, 460, 650
8. Wolf M., Zasche P., Kučáková H., Lehký M., Svoboda P., Šmelcer L., Zejda M., 2011, A&A, 549, A108

9. Lacy C. H. S., Torres G., Claret A., Vaz L. P. R., 2005, AJ, 130, 2838
10. Lacy C. H. S., Claret A., Sabby J. A., 2004, MNRAS, 352, 1270
11. Rosu S., Rauw G., Farnir M., Dupret M.-A., Noels A., 2022, A&A, 660, A120
12. Rauw G., Rosu S., Noels A., Mahy L., Schmitt J. H. M., Godart M., Dupret M. A., Gosset E., 2016, A&A, 594, A33
13. Wolf M., Diethelm R., Hornoch K., 2001, A&A, 374, 243
14. Wolf M., Zejda M., Mašek M., Kučáková H., Souza de Joode M., Uhlář R., Zasche P., 2022, New Astronomy, 92, 101708
15. Süıgit D., Zasche P., Hadrava P., Erdem A., Engelbrecht C. A., Marang F., Mašek M., Stevens D. J., 2023, MNRAS, 519, 4699–4715
16. Wolf M., ve diğ., 2006, A&A, 456, 1077–1083
17. Kopal Z., 1959, Close Binary Systems. London: Chapman and Hall
18. Kopal Z., 1978, Dynamics of Close Binary Systems. Dordrecht: Astrophysics and Space Science Library, Springer
19. Bulut A., 2022, Research in Astronomy and Astrophysics, 22, 115006 (9pp)
20. Bulut ., Demircan O., 2007, MNRAS, 378, 179
21. Fekel F. C., Henry G. W., Sowell J. R., ve diğ., 2022, The Astronomical Journal, 164, 224
22. Popper D. M., 1982, ApJ, 933, 227
23. Sterne T. E., 1939, MNRAS, 99, 662
24. Swings P., 1936, Z. Astrophys, 12, 40
25. Claret A., 2004, A&A, 424, 919
26. Tomkin J., Fekel F. C., 2006, AJ, 131, 2652
27. Claret A., Willems B., 2002, Astronomy & Astrophysics, 388, 518
28. Claret A., Gimenez A., 1993, Astronomy & Astrophysics, 277, 487
29. Claret A., Gimenez A., 2010, A&A, 519, A57
30. Volkov I. M., Kravtsova A. S., 2022, The Astronomical Journal, 164, 194 (7pp)
31. Zasche P., Sürgit D., Erdem A., Engelbrecht C. A., Marang F., 2023, A&A, 670, A39
32. Baroch D., ve diğ., 2022, A&A, 665, A13
33. Sowell J. R., Henry G. W., Fekel F. C., 2012, AJ, 143, 5
34. Torres G., Sandberg Lacy C. H., Pavlovski K., et al. 2014, ApJ, 797, 31
35. Milone E. F., Kurpińska-Winiarska M., Oblak E., 2010, AJ, 140, 129
36. Torres G., McGruder C. D., Siverd R. J., et al. 2017, ApJ, 836, 177
37. Torres G., Sandberg Lacy C. H., Claret A., 2009, AJ, 138, 1622
38. Torres G., Sandberg Lacy C. H., Pavlovski K., Fekel F. C., Muterspaugh M. W., 2015, AJ, 150, 154
39. Torres G., Lacy C. H. S., Claret A., Sabby J. A., 2000, AJ, 120, 3226
40. Zasche P., Wolf M., Vraštil J., Liška J., Škarka M., Zejda M., 2014, A&A, 572, A71
41. Clausen J. V., 1996, A&A, 308, 151
42. Bozkurt Z., 2006, Phd thesis, Ege University Science Faculty
43. Bozkurt Z., 2000, Msc thesis, Ege University Science Faculty
44. Gimenez A., Garcia-Pelayo J. M., 1983, Astrophysics and Space Science, 92, 203
45. Gimenez A., Bastero M., 1995, Ap&SS, 226, 99
46. Bozkurt Z., Değirmenci . L., 2007, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 379, 370
47. Bozkurt Z., Değirmenci . L., 2002, in Aslan Z., ed., Proceedings XIII. National Astronomy Meeting. p. 224
48. Gimenez A., Clausen J. V., Jensen K. S., 1986, A&A, 159, 157
49. Alencar S. H. P., Vaz L. P. R., Helt B. E., 1997, A&A, 326, 709
50. Latkovič O., Gazeas K., Markov H., Čeki A., S. P., 2022, MNRAS, 514, 5813
51. Anderson J., Vaz L. P. R., 1984, A&A, 130, 102
52. Anderson K. R., Winn J. N., 2022, ApJ, 928, 96
53. Sandberg Lacy C. H., Fekel F. C., 2014, AJ, 148, 71
54. Sandberg Lacy C. H., Torres G., Claret A., Menke J. L., 2006, AJ, 131, 2664
55. Kozyreva V. S., Zakharov A. I., Khalilullin K. F., 1999, IBVS, 4690
56. Gallenne A., Pietrzynski G., Graczyk D., ve diğ., 2019, A&A, 632, A31
57. Anderson J., Clausen J. V., Nordstroem B., 1987, A&A, 175, 60
58. Anderson J., Clausen J. V., Nordstroem B., Reipurth B., 1983, A&A, 121, 271
59. Albrecht S., Reffert S., Snellen I. A. G., Winn J. N., 2009, Nature, 461, 373
60. Kozyreva V. S., Kusakin A. V., Khalilullin K. F., 2005, Astron. Lett., 31, 117
61. Değirmenci . L., 1997, Astrophysics and Space Science, 253, 237
62. Marcussen M. L., Albrecht S. H., 2022, ApJ, 933, 227
63. Değirmenci . L., Gülmen ., Sezer C., İbanoğlu C., Çakırlı O., 2003, A&A, 409, 959
64. Pavlovski K., Southworth J., Kolbas V., 2011, The Astrophysical Journal Letters, 734, L29
65. Schwarzschild M., 1958, Structure and Evolution of the Stars. New York: Dover