Abant Gölü Milli Parkının rekreasyonel talep yapısının analizi

Öz

Bu çalışmada; Türkiye’nin önemli korunan alanlarından olan Abant Gölü Milli Parkında doğal-kültürel kaynak değerlerini, ziyaretçilerin sosyoekonomik özelliklerini ve rekreasyonel taleplerini dikkate alan bir yaklaşımla talep yapısını analiz etmek ve rekreasyonel yönetim stratejisine katkı sağlayacak sonuçlara ulaşmak amaçlanmıştır. Bunun için öncelikle Milli Parkın rekreasyonel ve doğal-kültürel kaynak değerleri literatüre dayalı olarak belirlenmiştir. Milli Parkın özelliklerini bilen bir Danışman Grubu yardımıyla mevcut durumuna ilişkin SWOT analizi yapılmıştır. Ziyaretçilerin sosyoekonomik özellikleri ve rekreasyonel talepleri hakkında verileri elde etmek için, Milli Parkın yoğun rekreasyonel kullanımının söz konusu olduğu 2022 yılının yaz aylarında rastgele örnekleme yöntemiyle belirlenen 204 ziyaretçi grubu üzerinde yüz yüze görüşme yöntemiyle bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket verileri betimleyici istatistikler, korelasyon analizi ve faktör analizi ile değerlendirilmiştir. Analizler ve değerlendirmeler sonucunda; genellikle doğa gezisi, eğlenmek-dinlenmek ve piknik yapmak amacıyla yakın il merkezlerinden ve büyük kentlerden, ortalama üç kişilik gruplar halinde günübirlik ve hafta sonu ziyaretlere gelen, çoğunluğu üniversite mezunu, nispeten genç, orta düzeyde gelir sahibi ve ödeme eğilimi yüksek olan ziyaretçi yapısının olduğu saptanmıştır. Milli Parkın rekreasyonel talep yapısını etkileyen en önemli faktörler ise sırasıyla; 1) Ödeme gücü (%34,36), 2) Eğitim düzeyi (%19,56) ve 3) Ulaşım masrafı (%18,42) olarak belirlenmiştir. Bu faktörler rekreasyonel talep yapısının %72,34’ünü açıklamaktadır. Araştırma bulguları ışığında Milli Parkın doğal-kültürel kaynak değerlerine, koruma-kullanma dengesine ve ziyaretçi talep yapısına uygun bir rekreasyonel yönetim stratejisinin oluşturulmasına ve sürdürülebilir yönetiminin sağlanmasına altlık olacak sonuçlara ulaşılmış ve buna göre bazı öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Abant Gölü Milli Parkı
• Rekreasyonel talep
• Sürdürülebilir yönetim
• SWOT analizi
• Türkiye

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

TÜBİTAK 2209/A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projesi No: 1919B012105850/

Etik Beyan

Makale herhangi bir yerde yayınlanmamış ve etik kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Teşekkür

Maddi desteğinden dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

Analysis of the recreational demand structure of the Abant Lake National Park

Öz

This study aims to analyze the demand structure in the Abant Lake National Park, one of Turkey’s important protected areas, using an approach that considers natural and cultural resource values, socioeconomic characteristics of visitors, and recreational demands, and to reach conclusions that will contribute to the recreational management strategy. For this purpose, firstly, the recreational and natural-cultural resource values of the National Park were determined based on literature. A SWOT analysis of the current situation was conducted with the help of an Advisory Group familiar with the characteristics of the National Park. In order to obtain data on the socio-economic characteristics and recreational demands of the visitors, a survey was conducted via face-to-face interviews with 204 visitor groups determined by random sampling method in the summer of 2022, when the National Park is used intensively for recreational purposes. The survey data were evaluated using descriptive statistics, correlation analysis and factor analysis. As a result of the analyses and evaluations, it was determined that the visitor structure, which generally comes from nearby provincial centers and large cities for nature trips, recreation, and picnics, is composed of groups of three people on average, and is mostly university graduate, relatively young, has a moderate income, and has a high willingness to pay. The most important factors affecting the recreational demand structure of the National Park were determined to be: 1) Ability to pay (34.36%), 2) Education level (19.56%), and 3) Transportation costs (18.42%). These factors explain 72.34% of the recreational demand structure. In light of the research findings, conclusions were reached that will provide a basis for creating a recreational management strategy and ensuring its sustainable management in accordance with the natural and cultural resource values ​​of the National Park, the balance between conservation and utilization, and the visitor demand structure; accordingly, some recommendations were developed.

Anahtar Kelimeler

• Abant Lake National Park
• Recreational demand
• Sustainable management
• SWOT analysis
• Türkiye

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

TÜBİTAK 2209/A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projesi No: 1919B012105850/

Etik Beyan

The article has not been published anywhere and has been prepared in accordance with ethical rules.

Teşekkür

We thank TÜBİTAK for its financial support.

Kaynakça

1. Abdou, M., Musabanganji, E., & Musahara, H. (2022). Factors affecting the visitation to national parks using machine learning techniques: The case of national parks in Rwanda. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 11(2), 457-474.
2. Aktan, C. C. (1999). 2000'li yıllarda yeni yönetim teknikleri: 2- Stratejik yönetim. İstanbul: Türkiye Genç İş Adamları Derneği, TÜGİAD Yayını.
3. Akalp, T. (2016). İstatistik yöntemler. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Yayınları.
4. Akesen, A. (1978). Türkiye’de ulusal parkların açıkhava rekreasyonu yönünden nitelikleri ve sorunları (Örnek: Uludağ Ulusal Parkı). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Yayınları.
5. Akesen, A. (1983). Fethiye yöresinde rekreasyon amacıyla kullanılan bazı orman alanlarında rekreasyonel talep değerinin belirlenmesi üzerine araştırmalar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Yayınları.
6. Akgül, A., & Çevik, O. (2003). İstatistiksel analiz teknikleri. Ankara: Emek Ofset.
7. Aksu, Ö. V., Kılıç, C., Düzgüneş, E., Araz, N., & Öztürk, K. (2017). Altındere Vadisi Milli Parkı kullanıcılarının rekreasyonel memnuniyetini etkileyen faktörlerin belirlenmesi. OGM Ormancılık Araştırma Dergisi, 4(1), 30- 45.
8. Altunöz, Ö., Tırıl A., & Arslan, Ö. E. (2014). Hamsilos Tabiat Parkının rekreasyon potansiyelini belirlemeye yönelik bir araştırma. Journal of Recreation and Tourism Research, 1(1), 20-38.

9. Atar, S. (2021). Yozgat Çamlığı Milli Parkının rekreasyonel talep yapısı (Yüksek Lisans Dönem Projesi). Bartın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bartın.
10. Balmford, A., Green, J., Anderson, M., & Beresford, J. (2015). Walk on the wild side: estimating the global magnitude of visit to protected areas. PLOS Biology, 13(2), 1-6.
11. Buason, A., Eiriksdottir, K., Kristofersson, D., & Rickertsen, K. (2021). Frequency and time in recreational demand. Journal of Environmental Economics and Policy, 10(1), 1–13.
12. Başar, E. (2017). Girişimcilik (3.Basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
13. Bennet, S., & Bowers, D. (1977). An Introduction to multivariate techniques for social and behavioural sciences. London: The MacMillan Press.
14. Binboğa, G., & Daşdemir, İ. (2023). Korunan alanlarda sürdürülebilir yönetim etkinlik düzeyinin belirlenmesi: Milli parklar örneği. Turkish Journal of Forestry, 24(4), 390-398.
15. Büyüköztürk, Ş. (2015). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (21.Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
16. Canatanoğlu, E., Çağlayan, A. Y., & Karagözoğlu, C. (2019). The effects of recreational demand characteristics on space preference in urban forests. Forestist, 69(2), 103-116.
17. Ceylanlı, Ö. (2004). Soğuksu Milli Parkının rekreasyonel talep yapısını etkileyen faktörler (Yayınlanmamış Bitirme Tezi). Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Bartın Orman Fakültesi, Bartın.
18. Cheung, L. T. O., & Jim, C. Y. (2014). Expectations and willingness-to-pay for ecotourism services in Hong Kong’s conservation areas. International Journal of Sustainable Development & World Ecology, 21(2), 149-159.
19. Child, D. (2006). The essentials of factor analysis (3rd ed.). New York, USA: Continuum International.
20. Clawson, M. (1959). Methods of measuring the demand for and value of outdoor recreation. Washington 6 DC, USA: Resources for the Future, Inc.
21. Daniel, W. W., & Terrell, J. C. (1995). Business statistics for management and economics (7th ed.). USA: Houghton Mifflin Company.
22. Daşdemir, İ. (2005). Improving operational planning and management of national parks in Turkey: A Case Study. Environmental Management, 35(3), 247-257.
23. Daşdemir, İ. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (2.Basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Daşdemir, İ., & Güngör, E. (2008). Küre Dağları Milli Parkı optimum yönetim stratejisinin belirlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 10(13), 23-36.
25. Daşdemir, İ., & Ersoy, İ. (2018). The evaluation of the effectiveness level of management in the Soğuksu and Yozgat Çamlığı National Parks. In International Congress on Engineering and Life Science (26-29 Nisan, Kastamonu, pp.92-96).
26. DKMP (2023). Tarım ve Orman Bakanlığı 9.Bölge Müdürlüğü. Ankara, Türkiye. https://bolge9.tarimorman.gov.tr/Menu/53/Bolu-Abant-Golu-Milli-Parki.
27. DKMP (2024). Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. Ankara, Türkiye. https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Menu/34/Temel-Kavramlar.
28. DKMP (2025). Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. Ankara, Türkiye. https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP.
29. Güngör, E. (2005). Kastamonu-Bartın Küre Dağları Milli Parkının optimum yönetim stratejisinin belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
30. Harman, H. H. (1976). Modern factor analysis (3rd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
31. Hockings, M., Stolton, S., & Dudley, N. (2004). Management effectiveness: assessing management of protected areas? Journal of Environmental Policy & Planning, 6(2), 157-174.
32. Hooftman, D. A. P., Ridding, L. E., Redhead, J. W., & Willcock, S. (2023). National scale mapping of supply and demand for recreational ecosystem services. Ecological Indicators, 154, 110779.
33. IUCN (1994). Guidelines for Protected Area Management Categories. Gland, Switzerland: ttps://portals.iucn.org/library/efiles/documents/1994-007-En.pdf.
34. Jolliffe, I. T. (2002). Principal component analysis (2nd ed.). Springer Series in Statistics. New York: Springer-Verlag.
35. Kaiser, H. F. (1958). The varimax criterion for analytic rotation in factor analysis. Psychometrika, 23, 187-200.
36. Kalaycı, Ş. (2014). SPSS Uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
37. Kalıpsız, A. (1988). İstatistik yöntemler. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Yayınları.
38. Karabıyık, E., & Çetinkaya Ö. (2003). Sosyo-kültürel ve ekonomik yapı ön araştırma raporu. Küre Dağları Milli Parkında Biyolojik Çeşitliliğin Korunması ve Türkiye İçin Katılımcı Bir Korunan Alan Modeli Taslak I, Ankara.
39. Karaman, R. (2007). Saklıkent Milli Parkının rekreasyonel talep yapısını etkileyen faktörler (Yayınlanmamış Bitirme Tezi). Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Bartın Orman Fakültesi, Bartın.
40. Kemik, Ü. B. (2014). Bolu-Abant Gölü Tabiat Parkının rekreasyonel talep yapısı (Yayınlanmamış Bitirme Tezi). Bartın Üniversitesi, Bartın Orman Fakültesi, Bartın.
41. Kervankıran İ., & Eryılmaz A. (2015). Milli parkların sürdürülebilir kullanımı ve yönetim planı önerisi: Isparta ili örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 34, 173-190.
42. Leverington, F., Costa, K. L., Pavese, H., & Hockings, M. (2010). A global analysis of protected area management effectiveness. Environmental Management, 46, 685-698.
43. Marzetti, S. (2009). Recreational demand functions for different categories of beach visitors. Tourism Economics, 15(2), 339-365.
44. Moore, S. A., & Walker, M. (2008). Progressing the evaluation of management effectiveness for protected areas: Two Australian case studies. Journal of Environmental Policy & Planning, 10(4), 405–421.
45. Mukanjari, S., Muchapondwa, E., & Demeke, E. (2021). Recreation demand and pricing policy for international tourists in developing countries: evidence from South Africa. Journal of Environmental Economics and Policy, 10(3), 243-260.
46. Mulaik, S. A. (2010). Foundations of factor analysis (2nd ed.). New York, USA: Taylor & Francis.
47. Mucuk, İ. (1978). İşletmelerde modern bir araştırma tekniği olarak faktör analizi (Doçentlik Tezi). İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi, İstanbul.
48. Müderrisoğlu, H., Yerli, Ö., Altanlar, T. A., & Duru, N. (2005). ROS (Rekreasyonel Fırsat Dağılımı) yöntemi ile Abant Tabiat Parkında kullanıcı memnuniyetinin belirlenmesi. Tarım Bilimleri Dergisi, 4(11), 397-405.
49. Neuvonen, M., Pouta, E., Puustinen, J., & Sievänen, T. (2010). Visits to national parks: Effects of park characteristics and spatial demand. Journal for Nature Conservation, 18(3), 224-229.
50. Okuyucu, A. (2018). Bilecik kent halkının rekreasyonel eğilim ve taleplerinin belirlenmesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(30), 4400-4410.
51. Okuyucu, A. (2020). Relationships between recreational demands and socio-demographic characteristics: The case of Bilecik city. Journal of Turkish Tourism Research, 4(3), 2622-2639.
52. Özen Öztürk, B., & Gül, A. (2020). Başpınar Tabiat Parkının rekreasyonel planlama açısından irdelenmesi. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 5(1), 11-34.
53. Öztürk, S., & Aydoğdu A. (2012). Ilgaz Dağı Milli Parkının rekreasyonel olanakları. I. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi (12-15 Nisan, Kemer, Antalya, s.611-628).
54. Pagès, J. (2014). Multiple factor analysis by example using R. London: Chapman & Hall/CRC.
55. Saruhan, Ş. C., & Özdemirci, A. (2013). Bilim, felsefe ve metodoloji, araştırmada yöntem problemi (SPSS ve Lisrel uygulamalı). İstanbul: Beta Yayınevi, Pasifik Ofset.
56. Sayın, Ş., & Karadağ, A. A. (2016). Abant Tabiat Parkı rekreasyonel beklentilerinin değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi, Ormancılık Dergisi, 12(2), 80-93.
57. Sharma, S., 1996. Applied multivariate techniques. New York: John Wiley and Sons Inc.
58. Shrestha, N. (2021). Factor analysis as a tool for survey analysis. American Journal of Applied Mathematics and Statistics, 9(1), 4-11.
59. Stemberk, J., Dolejs, J., Maresova, P., & Kuca, K. (2018). Factors affecting the number of visitors in national parks in the Czech Republic, Germany and Austria. International Journal of Geo-Information, 7(3), 124.
60. Suhel, S., Bashir, A., & Saadah, Y. (2019). Identifying the determining factors of recreation demand in Kongar Lake of South Sumatera: An individual travel cost approach. Forest and Society, 3(1), 34-48.
61. Surat, H. (2018). Evaluation of recreational preferences of visitors in Natıonal Park, Turkey. International Journal of Ecosystems and Ecology Science (IJEES), 8(1), 153-164.
62. Talay, İ., Kaya, F., & Belkayalı, N. (2010). Sosyo-ekonomik yapının rekreasyonel eğilim ve talepler üzerine etkisi: Bartın Kenti örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 8(2), 147-156.
63. Willibald, F., Strien, M. J., Blanco, V., & Grêt-Regamey, A. (2019). Predicting outdoor recreation demand on a national scale – The case of Switzerland. Applied Geography, 113, 102111.
64. Yılmaz, Z., & Okan, T. (2021). Abant Gölü Tabiat Parkında ziyaretçi harcamalarının sosyoekonomik analizi. Eurasian Journal of Forest Science, 9(3), 196-219.