A new microrefugial distribution of Fagus orientalis Lipsky. (Oriental Beech) in the Mediterranean Region (Antalya, Türkiye)

Öz

Fagus orientalis Lipsky (Oriental beech) is a keystone species of temperate forests, distributed from the Balkans and Northern Anatolia to the Caucasus and northern Iran, with refugial populations in the Amanos Mountains and surrounding regions of Eastern Mediterranean Türkiye. Here, we report a newly identified refugial population in the Gidengelmez Mountains (Akseki district, Antalya Province, Türkiye), located under Mediterranean climatic influence and beyond the species’ previously documented range. This discovery highlights the ecological and biogeographical significance of southern Anatolia as a reservoir of genetic diversity and contributes to regional conservation priorities. The occurrence of F. orientalis in this location provides novel evidence for reassessing Quaternary migration routes, challenging the prevailing view of the Anatolian diagonal as the primary dispersal corridor and suggesting that alternative pathways or localized microrefugia may have shaped the species’ historical distribution. Importantly, the persistence of F. orientalis under Mediterranean climate underscores the critical role of micro-topographical refugia in sustaining temperate forest species under climate constraints. Given its unique position at the southern edge of the species’ range, we recommend that this newly discovered population be prioritized for conservation to safeguard its genetic legacy and ecological function in a warming world.

Anahtar Kelimeler

• Beech
• Biogeography
• Distribution
• Fagus
• Flora
• Mediterranean
• Nature conservation
• Refugia

Fagus orientalis Lipsky. (Doğu Kayını)’nın Akdeniz Bölgesindeki (Antalya, Türkiye) yeni bir kalıntı yayılışı

Öz

Fagus orientalis Lipsky (Doğu kayını), Balkanlar ve Kuzey Anadolu’dan Kafkasya ve Kuzey İran’a kadar uzanan dağılımı ile ılıman ormanların karakteristik türlerinden biridir. Türün ayrıca Türkiye’nin Doğu Akdeniz Bölgesi’ndeki Amanos Dağları ve çevresinde kalıntı niteliğinde geniş bir yayılışı bulunmaktadır. Bu çalışmada, türün bilinen yayılış alanının ötesinde, Akdeniz ikliminin etkisi altındaki Antalya İli Akseki ilçesinde yer alan Gidengelmez Dağları’ndaki yeni bir mikro-sığınak yayılışı tanıtılmaktadır. Bu yeni yayılış, Güney Anadolu’nun genetik çeşitlilik açısından bir rezerv olarak ekolojik ve biyocoğrafik önemini vurgulamakta ve bölgesel koruma önceliklerine katkı sağlamaktadır. F. orientalis’in bu yeni kaydı, Kuvaterner dönemine ait göç yollarının yeniden değerlendirilmesi açısından yeni kanıtlar sağlamaktadır. Anadolu diyagonalinin başlıca yayılış koridoru olduğu yönündeki yaygın görüşü sorgulatmakta ve alternatif güzergâhların ya da yerelleşmiş mikro-sığınakların türün tarihsel yayılışını şekillendirmiş olabileceğini düşündürmektedir. Türün Akdeniz’de bilinen yayılışının çok daha batısında yer alan bu kayıt; ılıman bölge bitkilerinin yayılışında, iklimin kısıtlayıcı koşullarına karşın mikro-topografik sığınakların kritik rolünü ortaya koymaktadır. F. orientalis’in bu yeni popülasyonunun benzersiz konumu göz önünde bulundurulduğunda, genetik mirasının ve ekolojik işlevinin korunması amacıyla ivedi bir şekilde koruma altına alınması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kayın
• Biyocoğrafya
• Yayılış
• Fagus
• Flora
• Akdeniz
• Doğa koruma
• Sığınak alanlar

Kaynakça

1. Avcı, M. (1993). Türkiye’nin flora bölgeleri ve "Anadolu Diagonali" ne coğrafi bir yaklaşım. Türk Coğrafya Dergisi, (28), 225-248. https://doi.org/10.17211/tcd.46652
2. Avcı, M. (2014). Türkiye’nin bitki çeşitliliği ve coğrafi açıdan değerlendirmesi. In Ü. Akkemik (Ed.), Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları (pp. 28–53). Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları.
3. Avcı, M., Kılıç, D. E., Svenning, J. C., & Avcı, S. (2016). An example of possible changes in the distribution areas of vegetation in Turkey from last glacial maximum to present and future: Taxus baccata L. In Quaternary Symposium of Turkey (8–12 May, İstanbul, Türkiye pp.91)
4. Aytaç, A. S., & Semenderoğlu, A. (2011). Amanos Dağları’nın orta kesiminin vejetasyon coğrafyası. Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi, 2(2), 16–23.
5. Bergmeier, E., & Dimopoulos, P. (2001). Fagus sylvatica forest vegetation in Greece: Syntaxanomy and gradient analysis. Journal of Vegetation Science, 12(1), 109–126.
6. Bottema, S., & Woldring, H. (2015). Late Quaternary vegetation and climate of southwestern Turkey. Part II. Palaeohistoria, 26, 123–149.
7. Brown, S. C., Wigley, T. M. L., Otto-Bliesner, B. L., Rahbek, C., & Fordham, D. A. (2020). Persistent Quaternary climate refugia are hospices for biodiversity in the Anthropocene. Nature Climate Change, 10, 244–248. https://doi.org/10.1038/s41558-019-0682-7
8. Dağtekin, D., Şahan, E. A., Denk, T., Köse, N., & Dalfes, H. N. (2020). Past, present and future distributions of Oriental beech (Fagus orientalis) under climate change projections. PLoS ONE, 15(11), e0242280. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0242280

9. Davis, P. H. (1971). Distribution patterns in Anatolia with particular reference to endemism. In P. H. Davis et al. (Eds.), Plant Life of South-West Asia (pp.15–27). Edinburgh: Botanical Society of Edinburgh.
10. Davis, P. H. (Ed.). (1965–1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Vols. 1–9). Edinburgh: Edinburgh University Press.
11. Efe, R. (2013). Ecological properties of vegetation formations on karst terrains in the central Taurus Mountains (Southern Turkey). Procedia - Social and Behavioral Sciences, 120, 673–679 .
12. Ekim, T., & Güner, A. (1986). The Anatolian Diagonal: Fact or fiction? Proceedings of the Royal Society of Edinburgh, 89(B), 69–77.
13. Fang, J., & Lechowicz, M. J. (2006). Climatic limits for the present distribution of beech (Fagus L.) species in the world. Journal of Biogeography, 33(10), 1804–1819.
14. Guiot, J., & Kaniewski, D. (2015). The Mediterranean Basin and Southern Europe in a warmer world: What can we learn from the past? Frontiers in Earth Science, 3, 28. https://doi.org/10.3389/feart.2015.00028
15. Kandemir G. & Kaya, Z. (2009). EUFORGEN Technical Guidelines for genetic conservation and use of oriental beech (Fagus orientalis). Bioversity International. https://www.euforgen.org/publications/publication/fagus-orientalis-technical-guidelines-for-genetic-conservation-and-use-for-oriental-beech
16. Kandemir, G., Tayanç, Y., Çengel, B., Velioğlu, E. (2016). Türkiye’de yayılış gösteren kayın (Fagus) populasyonlarının moleküler filogenisi, Orman Genel Müdürlüğü. Ormancılık Araştırma Dergisi, 4(1), 69-79. http://dx.doi.org/10.17568/oad.84722
17. Kavgacı, A., & Čarni, A. (2012). Diversity and gradients in cedar forests on Taurus mountain range (Turkey). Journal of Environmental Biology, 33, 977–984.
18. Kavgacı, A., Arslan, M., Bingöl, Ü., Erdoğan, N., & Čarni, A. (2012). Classification and phytogeographical differentiation of Oriental beech forests in Turkey and Bulgaria. Biologia, 67(3), 461–473.
19. Kavgacı, A., Ohashi, H., Takano, K. T., Hirata, A., Arslan, M., Tanaka, N., & Matsui, T. (2018). Modeling the potential habitat distribution of Fagus orientalis forests under current and past climate conditions. In 11th International Beech Symposium IUFRO (18–21 September, Viterbo, Italy, pp.43). Kurath, D., van Moorsel, S. J., Klaver, J., Voortman, T., Siegfried, B., Brügger, ... & Schuman, M. C. (2025). Leaf spectroscopy reveals drought response variation in Fagus sylvatica saplings from across the species’ range. Journal of Geophysical Research: Biogeosciences, 130(2), e2024JG008404. https://doi.org/10.1029/2024JG008404
20. Magri, D. (2008). Patterns of post-glacial spread and the extent of glacial refugia of European beech (Fagus sylvatica). Journal of Biogeography, 35(3), 450–463.
21. Mayer, H. & Aksoy, H. (1998). Türkiye Ormanları (Walder de, Türkei). Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Orman Bakanlığı Yayın No:038, Ankara.
22. McNichol, B. H., Wang, R., Hefner, A., Helzer, C., McMahon, S. M., & Russo, S. E. (2024). Topography-driven microclimate gradients shape forest structure, diversity, and composition in a temperate refugial forest. Plant-Environment Interactions, 5, e10153. https://doi.org/10.1002/pei3.10153
23. Ogée, J., Walbott, M., Barbeta, A., Corcket, E., & Brunet, Y. (2024). Decametric-scale buffering of climate extremes in forest understory within a riparian microrefugia: the key role of microtopography. International Journal of Biometeorology 68: 1741–1755. https://doi.org/10.1007/s00484-024-02702-9
24. Öztürk, M., Gücel, S., Sakçalı, M. S., Görk, Ç., Yarcı, C., & Görk, L. (2008). An overview of plant diversity and land degradation interactions in the Eastern Mediterranean. In R. Efe, G. Gravins, M. Öztürk, & İ. Atalay (Eds.), Natural Environment and Culture in the Mediterranean Region (pp. 215–239). Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.
25. Paffetti, D., Vettori, C., Caramelli, D., Vernesi, D., Lari, M., Paganelli, A., Paule, L., & Giannini, R. (2007). Unexpected presence of Fagus orientalis complex in Italy as inferred from 45,000-year-old DNA pollen samples from Venice lagoon. BMC Evolutionary Biology, 7(Suppl 2), S6. https://doi.org/10.1186/1471-2148-7-S2-S6
26. Sánchez-Gómez, D., & Aranda, I. (2024). Unveiling intra-population functional variability patterns in a European beech (Fagus sylvatica L.) population from the southern range edge: drought resistance, post-drought recovery and phenotypic plasticity. Tree Physiology, 44(9), 7. https://doi.org/10.1093/treephys/tpae107
27. Sękiewicz, K., Danelia, I., Farzaliyev, V., Gholizadeh, H., Iszkuło, G., Naqinezhad, A., Ramezani, E., Thomas, P. A., Tomaszewski, D., Walas, L., & Dering, M. (2022). Past climatic refugia and landscape resistance explain spatial genetic structure in Oriental beech in the South Caucasus. Ecology and Evolution, 12, e9320. https://doi.org/10.1002/ece3.9320
28. Şimşek, M., Utlu, M., & Öztürk, M. Z. (2020). Gidengelmez Dağları’nın yüzey karstı özellikleri (Orta Toroslar). In S. Birinci, Ç. K. Kaymaz, & Y. Kızılkan (Eds.), Coğrafi Perspektifler Dağ ve Dağlık Alanlar (Sürdürülebilirlik – Yönetim – Örnek Alan İncelemeleri) (pp. 1–18). İstanbul: Kriter Yayınevi.
29. Tzonev, R., Dimitrov, M., Chytrý, M., Roussakova, V., Dimova, D., Gussev, C., & Ganeva, A. (2006). Beech forest communities in Bulgaria. Phytocoenologia, 36(2), 247–279.
30. Ülker, E. D., Tavşanoğlu Ç., Perktan U. (2017). Ecological niche modelling of pedunculate oak (Quercus robur) support the “expansion-contraction” model of pleistocen biogeography. Biological Journal of the Linnean Society, 123(2), 338-347.
31. Van Zeist W., Woldring H., Stapert D. (1975). Late Quaternary vegetation and climate of Southwestern Turkey. Palaeohistoria, 17, 53–143.
32. Willner, W., Jiménez-Alfaro B., Agrillo E., Biurrun I., Compos J.A., Čarni A, Casella, L., Csiky, J., Ćušterevska, R., Didukh, Y.P., Ewald, J., Jandt, U., Jansen, F., Kącki, Z., Kavgacı, A., Lenoir, J., Marinšek, A., Onyshchenko, V., Rodwell, J.S., Schaminée, J.H.J., Šibík, J., Škvorc, Ž., Svenning, J.-C., Tsiripidis, I., Turtureanu, P.D., Tzonev, R., Vassilev, K., Venanzoni, R., Wohlgemuth, T., & Chytrý, M. (2017). Classification of European beech forests: a Gordian Knot? Applied Vegetation Science, 20(3), 494–512. https://doi.org/10.1111/avsc.12299.