SÖZLÜ KÜLTÜRDEN DİJİTAL KÜLTÜRE: HACI BEKTAŞ VELİ’NİN ÖĞRETİLERİNİN İLETİŞİM SOSYOLOJİSİ PERSPEKTİFİNDEN ANALİZİ

Öz

Sözlü kültür, tarihsel olarak toplumsal belleğin inşasında ve kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasında merkezi bir iletişim biçimi olarak işlev görmüştür. Ancak dijital kültürün yaygınlaşmasıyla birlikte bu aktarım biçimi dönüşüme uğramış; kültürel figürlere ve öğretilere atfedilen anlamlar, dijital platformlarda yeniden üretilmeye başlamıştır. Bu çalışma, iletişim sosyolojisi perspektifinden hareketle, Hacı Bektaş Veli’ye atfedilen söylemlerin dijital platformlarda nasıl inşa edildiğini, hangi sosyal ve bilişsel çerçeveler içinde dolaşıma girdiğini ve bu süreçte kültürel mirasın nasıl yeniden anlamlandırıldığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, sosyal inşacılık kuramı ile sosyo-bilişsel söylem yaklaşımını bir arada ele alarak, dijital iletişim ortamlarında anlamın ve otoritenin nasıl kurulduğunu tartışmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; söylem analizi ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Araştırma örneklemi, 2025 yılı içerisinde X (Twitter) ve Instagram platformlarında Hacı Bektaş Veli’ye atıfla paylaşılan görsel ve metinsel gönderiden oluşmaktadır. İncelenen paylaşımlada söylemlerin dilsel yapıları, tematik yönelimleri, bağlam kayıpları ve ideolojik çerçeveleri analiz edilmiştir. Bu süreçte, paylaşımların doğruluk düzeyinden ziyade, kullanıcılar tarafından nasıl kabul gördüğü ve hangi zihinsel modeller aracılığıyla anlamlandırıldığına odaklanılmıştır. Araştırma bulguları, dijital platformlarda Hacı Bektaş Veli’ye atfedilen birçok söylemin tarihsel ve metinsel bağlamından koparıldığını, söz konusu söylemlerin, tekrar, görselleştirme ve etkileşim yoluyla dijital kolektif bilinçte “doğru” ve “meşru” kabul edilen anlatılara dönüştüğü göstermektedir. İletişim sosyolojisi perspektifinden sosyal inşacılık yaklaşımıyla değerlendirildiğinde, bu durum kültürel mirasın dijital ortamda nesnel bir aktarım sürecinden ziyade, toplumsal etkileşimler aracılığıyla yeniden inşa edildiği gözler önüne sermiştir. Bulgular, dijital iletişimin kültürel figürler üzerinde dönüştürücü bir etkiye sahip olduğunu; kolektif hafıza, otorite ve anlam üretiminin giderek iletişimsel pratikler üzerinden şekillendiğini ortaya koymaktadır

Anahtar Kelimeler

• Sözlü kültür
• Hacı Bektaş Veli
• İletişim sosyolojisi
• Sosyal inşacılık
• İletişim çalışmaları.

FROM SPOKEN WORD CULTURE TO DIGITAL PLATFORMS: A COMMUNICATION SOCIOLOGY PERSPECTIVE ON THE REPRODUCTION OF HACI BEKTAŞ VELI’S TEACHINGS

Öz

Oral culture has historically functioned as a central mode of communication in the construction of social memory and the transmission of cultural values across generations. However, with the widespread expansion of digital culture, this mode of transmission has undergone a transformation; meanings attributed to cultural figures and teachings have begun to be reproduced on digital platforms. From the perspective of communication sociology, this study aims to examine how discourses attributed to Hacı Bektaş Veli are constructed on digital platforms, within which social and cognitive frameworks they circulate, and how cultural heritage is reinterpreted in this process. Drawing on both social constructionist theory and the socio-cognitive approach to discourse, the research discusses how meaning and authority are established within digital communication environments. A qualitative research methodology was adopted in the study, combining discourse analysis and content analysis. The research sample consists of visual and textual posts shared on the X (Twitter) and Instagram platforms in 2025 that reference Hacı Bektaş Veli. The analyzed posts were examined in terms of the linguistic structures of the discourses, their thematic orientations, contextual displacements, and ideological frameworks. In this process, the focus was placed not on the accuracy of the posts, but rather on how they are received by users and through which mental models they are interpreted. The research findings indicate that many discourses attributed to Hacı Bektaş Veli on digital platforms are detached from their historical and textual contexts, and that through repetition, visualization, and interaction, these discourses are transformed into narratives perceived as “true” and “legitimate” within the digital collective consciousness. When evaluated through a social constructionist approach from the perspective of communication sociology, this situation reveals that cultural heritage in digital environments is reconstructed through social interactions rather than transmitted through an objective process. The findings demonstrate that digital communication has a transformative impact on cultural figures and that collective memory, authority, and meaning production are increasingly shaped through communicative practices.

Anahtar Kelimeler

• Oral culture
• Hacı Bektaş Veli
• Sociology of communication
• Social constructionism
• Communication studies.

Kaynakça

1. Alpman, Pınar S. “Sosyal Teorinin Konusu Olarak Kimlik: Sosyal İnşacı Yaklaşım.” Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 21, no. 2 (2018)
2. Assmann, Aleida. Cultural Memory and Western Civilization: Functions, Media, Archives. Cambridge: Cambridge University Press, 2018. https://doi.org/10.1017/ CBO9780511996306
3. Beer, David. “The Social Power of Algorithms.” Information, Communication & Society 20, no. 1 (2017): 1–13. https://doi.org/10.1080/1369118X.2016.1216147
4. Berger, Peter L., ve Thomas Luckmann. The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. New York: Anchor Books, 1966.
5. Çakmak, Funda, ve Yusuf Bilişli. “İdeoloji, Söylem ve İletişim Çalışmalarında Ruth Wodak.” Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19, no. 2 (2019): 99–114. https://doi. org/10.18037/ausbd.566784
6. Cereci, Sedat. İletişim Sosyolojisi. Ankara: İKSAD Publishing House, 2023.
7. Couldry, Nick. Media, Society, World: Social Theory and Digital Media Practice. Cambridge: Polity Press, 2012.
8. Couldry, Nick, ve Andreas Hepp. The Mediated Construction of Reality. Cambridge: Polity Press, 2018.

9. Ercan, Gülşah S., ve Pelin Danış. “Söylem, Söylem Çözümlemesi ve Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Tanımları ve Kapsamları.” DEÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi 4, no. 1 (2019). https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuefad/issue/49601/596349
10. Erdoğan, Burak. “Toplumsal Bellekten Medya Belleğe: Hafıza İnşasında Dijital Ortamlar.” 4. Boyut Journal of Media and Cultural Studies 25 (2024). https://doi. org/10.26650/4boyut.2024.1527628
11. Finnegan, Ruth. Oral Literature in the Digital Age: Archiving Orality and Connecting with Communities. Cambridge: Open Book Publishers, 2015.
12. Gül, Sümeyye S., ve Ömer K. Nizam. “Sosyal Bilimlerde İçerik ve Söylem Analizi.” Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 41 (2020). https://doi.org/10.30794/ pausbed.803182
13. Napoli, Philip M. Social Media and the Public Interest: Media Regulation in the Disinformation Age. New York: Columbia University Press, 2019.
14. Papacharissi, Zizi. Affective Publics: Sentiment, Technology, and Politics. Oxford: Oxford University Press, 2015. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199999736.001.0001 Pariser, Eli. The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. New York: Penguin Press, 2011.
15. Şah, Ufuk. “Eleştirel Söylem Analizi: Temel Yaklaşımlar.” Kültür Araştırmaları Dergisi 7, no. 1 (2020): 210–230. https://doi.org/10.46250/kulturder.819362
16. van Dijk, Teun A. Discourse and Knowledge: A Sociocognitive Approach. Cambridge: Cambridge University Press, 2014. https://doi.org/10.1017/CBO9781107775404 Sosyal Medya Kaynakları
17. Instagram. (Erişim Tarihi 19.08.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/DJ4h9TogRaM/
18. Instagram. (Erişim Tarihi 16.07.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/DBi5tnVtkd0/
19. Instagram. (Erişim Tarihi 2.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www.instagram. com/p/C9snC8Auv75/
20. X. (Erişim Tarihi 19.06.2025). [Tweet]. https://x.com/4kapii40makam/ status/848615666320125953
21. Instagram. (Erişim Tarihi 19.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/DS1wVsqjAxU/
22. Instagram. (Erişim Tarihi 19.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/DTI5deejdAN/
23. Instagram. (Erişim Tarihi 2.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www.instagram. com/p/DH_3jzpN55r/
24. X. (Erişim Tarihi 2.06.2025). [Tweet]. https://x.com/Haberturk/status/487508821011877889 Instagram. (Erişim Tarihi 2.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www.instagram. com/p/DSzQX_pjX54/
25. Instagram. (Erişim Tarihi 19.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/C-uYQExgnN5/
26. Instagram. (Erişim Tarihi 19.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/DSAm9xECE1X/
27. Instagram. (Erişim Tarihi 19.06.2025). [Fotoğraf paylaşımı]. Instagram. https://www. instagram.com/p/DKPKgMoMCYL/
28. X. (Erişim Tarihi 16.07.2025). [Tweet]. https://x.com/fethiyasar/status/1559442916824780800