THE KAZAKH ANIMATED FILM CALLED AHMET/АХМЕТ AND A YESEVİ LEGEND

Öz

In recent years, digital technologies have had a significant impact on text production methods and the quality of audiovisual products. Among today’s popular media platforms, the animation industry stands out as a field that combines art, technology, and cultural transmission. Folkloric and religiously-themed texts constitute widely used and effective resources in terms of both animation art and the science of pedagogy. Through visual adaptations and retellings of oral and written folk narratives, broad audiences can gain awareness of cultural heritage, national consciousness, and national symbols. In this context, the aim of this article is to analyze the interaction between culture, religious texts, and the art of animation, and to interpret the manifestation and transformation of national memory in society by examining the tangible and intangible cultural elements in the example of the film Ahmet, produced by Kazakhstan’s Sak Studios. In this paper, the nature of digital adaptations based on oral and written culture is examined through content analysis of the mentioned animation text. The film Ahmet/Ахмет, which focuses on the childhood of the great Turkish Sufi and spiritual figure Khoja Ahmed Yasawi, constitutes the central subject of this research in terms of its material and spiritual motifs. Another outcome of the study is the argument that collective unconscious imagery, conveyed through the art of animation, serves as a tool for strengthening cultural ties and fostering unity within the Turkic world. The aesthetic power of narratives transmitted through visual communication tools, and the cultural interaction and traditional values addressed in these visual contents, are of considerable importance in terms of literary criticism. The influence of animation as a medium of cultural transmission is discussed through textual analysis, asserting that such visual narratives optimize the formation of cognitive perception and visual text structures. It is argued in this textual analysis that animation, as a means of cultural transmission, optimizes the formation of cognitive perception and visual textual structures, and in the specific case of this film focusing on the spiritual legacy of Khoja Ahmed Yasawi, contributes to the strengthening of Turkic-Islam identity.

Anahtar Kelimeler

• animation
• culture
• folklore
• cultural transmission
• Ahmet Yesevi.

AHMET/АХМЕТ ADLI KAZAK ANİMASYON FİLMİ VE BİR YESEVÎ EFSANESİ

Öz

Son yıllarda dijital teknolojiler, metin üretim yöntemleri ve sesli-görsel ürünlerin kalitesi üzerinde önemli bir etkileşim yaratmıştır. Günümüzde popüler birçok medya aracı arasında sanat, teknoloji ve kültürel aktarımı birleştiren animasyon endüstrisi ön plana çıkmaktadır. Folklor ve dinî muhtevalı metinler animasyon sanatı ve pedagoji bilimi açısından yaygın ve etkin ürünlerdir. Sözlü ve yazılı halk anlatılarının görsel tabanlı uyarlamaları ve yeniden anlatımları yoluyla geniş kitleler kültürel mirasın, millî bilincin, millî simgelerin farkındalığına erişebilmektedir. Bu bağlamda makalenin amacı kültür, dinî metinler ve animasyon sanatı arasındaki etkileşimi ve toplumda millî hafızanın tezahürü ve dönüşümünü Kazakistan Sak Stüdyolarında yapılan Ahmet/Ахмет filmi örneği üzerinden maddi ve manevî kültür unsurlarını ele almak suretiyle yorumlamaktır. Bu makalede sözlü ve yazılı kültürden yola çıkarak yapılan dijital uyarlamaların mahiyeti adı geçen animasyon metni üzerinden içerik çözümlemesi yoluyla ele alınmıştır. Büyük Türk mutasavvıfı ve arifi Hoca Ahmet Yesevî’nin çocukluk dönemini konu alan Ahmet/Ахмет adlı film, içerdiği maddi ve manevî motifler açısından bu çalışmanın ana konusudur. Kolektif bilinç dışı imgelerin animasyon sanatı aracılığıyla kültürel bağları güçlendirme ve Türk dünyasında dostluğu geliştirme aracı olduğu da çalışmanın bir başka çıktısıdır. Görsel iletişim araçları kanalıyla anlatıların estetik gücü, kültürel etkileşim ve geleneksel değerlerin ele alındığı içerik çözümlemeleri edebî eleştiri açısından oldukça değerlidir. Animasyonun kültürel aktarım aracı olarak kitleler üzerindeki etkisi söz konusu metin çözümlemesinde bilişsel algı ve görsel metin yapılarının teşekkülünü optimize ettiği ve aynı zamanda Hoca Ahmet Yesevî’nin manevi mirasını konu eden bu film özelinde Türk-İslam kimliğinin güçlenmesine katkıda bulunduğu tezi savunulmuştur

Anahtar Kelimeler

• animasyon
• kültür
• folklor
• kültürel aktarım
• Ahmet Yesevî.

Kaynakça

1. adilet.zan.kz.“Балалардың денсаулығы мен дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау
2. туралы заңнама ̸ Çocukların Sağlığına ve Gelişimine Zararlı Bilgilerden Korunmasına İlişkin Mevzuat. Erişim 4 Nisan 2025. https://adilet.zan.kz/kaz/
3. Armstrong, Karen. The Battle for God: A History of Fundamentalism/Tanrı Uğruna Savaş: Fundamentalizmin Tarihi: Ballantine Books, 2011.
4. azretsultan.kz. “Ясауимен байланысты аңыз әңгімелер”/“Yesevi İle İlgili Efsaneler”. Erişim 5 Mayıs 2025. https://azretsultan.kz/yasauimen-bajlanysty-a-yz-gimeler/
5. Bolat, Nursel - Karaca Özdemir, Tuğçe. “Alevilik ve Bektaşiliğin Animasyon Filmde Temsili: Hünkâr Bektaş Aslan ve Ceylan Örneği”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 108, (Aralık 2023), 381-402.
6. Daurenbekov, B. Ahmet/Ахмет. SAK Stüdyoları, 2023.
7. defter-i-ussak.blogspot.com. “Şeyhin En Çok Sevdiği Derviş”. Erişim 18 Eylül 2025. https:// defter-i-ussak.blogspot.com/2021/10/seyhin-en-cok-sevdigi-dervis.html
8. Erdoğan, Oğuz. Aziz Mahmud Hüdâyî ve Türbesi Etrafındaki Folklorik Unsurların İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.

9. Halas, John- Manvell, Roger. The Technique of Film Animation,1970.
10. Harmancı, Meriç. “In the Context of Turkish Culture Animal Symbolism in Heterodox Dervishes/ Türk Kültürü Bağlamında Heterodoks Dervişlerde Hayvan Sembolizmi”, Folklor/Edebiyat 2022: 333-346.
11. Karaman, Hamdi - Yılar, Ömer. “Çizgi Filmlerde Halk Bilimi Unsurlarının Kullanımı: Niloya Örneği”, Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 6(2), (2020): 149-165. Kuran.kz. Erişim 18 Eylül 2025. https://kuran.kz/
12. Mete, Ayşegül. “Horasan Ekolünün Teşekkülünde Hâtim el-Esam ve Entelektüel Ağı.” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD) 25.48 (2023): 331-359.
13. Muslim.kz. Құл Қожа Ахмет Ясауи туралы не білеміз?/ Kul Hoca Ahmet Yesevî Hakkında Ne Biliyoruz? Erişim 2 Mayıs 2025. https://muslim.kz/kz/article/qul-qozha-akhmetyasaui- turaly-ne-bilemiz
14. Nur, İsmail Hakkı. “Mesnevide Hayvan Karakterleri (Metaforları).” Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 2.1 (2013): 29-47.
15. Öktem, F.- Sayıl M.- Özen S. Kodlayıcı Eğitim Kitapçığı. Ankara: RTÜK Yayınları, 2006.
16. Sala, Renato. “Ahmed Yasawi: Life, Words and Significance in the Kazakh Culture/ Ahmed Yesevî: Kazak Kültüründe Yaşam, Sözler ve Önemi. Journal of History 2018: 115-138.
17. Spengler, Robert et. al. “Arboreal crops on the medieval Silk Road: Archaeobotanical studies at Tashbulak ̸ Ortaçağ İpek Yolu’nda Ağaçsal Ürünler: Taşbulak’ta Arkeobotanik Çalışmalar” PLoS One 2018: 1-14 .
18. Storiesformuslimkids.wordpress.com. “Go where no one can see you”. История Хатым аль- Асама/ Hatım El-Esam’ın Tarihi. Erişim 10 Mayıs 2025. https://storiesformuslimkids.
19. wordpress.com/2019/12/17/go-where-no-one-can-see-you/ Tosun, Cemal. Hoca Ahmed Yesevi, Hayatı, Eserleri ve Toplumu Eğitme Metodu. Dini Araştırmalar 2000: 119-132.
20. Брызгалова, Мария Денисовна. “Татьяна Толстая: самоидентификация vs литературная репутация ̸ Tatyana Tolstaya: Kendini Tanımlama ve Edebi İtibar.” Уральский филологический вестник. Серия: Русская литература XX-XXI веков: направления и течения 3 (2019): 125-134.
21. Каминская, Елена. “Культурные смыслы традиционного фольклора ̸ Geleneksel Folklorun Kültürel Anlamları”. Вестник культуры и искусств 2014: 45-49.
22. Кыйсыкова, Асем. “Қазақ фольклоры арқылы эстетикалық тәрбие берудің мазмұны / Kazak Folkloru Aracılığıyla Estetik Eğitimin İçeriği”. Вестник КазНУ. Серия педагогическая 30 (2-3) (2010): 129-132.
23. Сайфунов, Бауыржан. “Ahmad Yassawi from the Perspective of Primary Sources / Birincil Kaynaklar Açısından Ahmet Yesevi”. Hikmet 2024: 50-60.
24. Kaynak Kişi 1- Boribek Camila, Kazakistan ̸ Çimkent, 75. Derleme Tarihi: 24.04.2025