THE KAZAKH ANIMATED FILM CALLED AHMET/АХМЕТ AND A YESEVİ LEGEND

Yıl 2025, Sayı: 116, 537 - 556, 18.12.2025

Onlassyn Buribekov , Reyhan Gökben Saluk , Serik Seidumanov

https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1696792

Öz

In recent years, digital technologies have had a significant impact on text production
methods and the quality of audiovisual products. Among today’s popular media platforms, the
animation industry stands out as a field that combines art, technology, and cultural transmission.
Folkloric and religiously-themed texts constitute widely used and effective resources in terms
of both animation art and the science of pedagogy. Through visual adaptations and retellings
of oral and written folk narratives, broad audiences can gain awareness of cultural heritage,
national consciousness, and national symbols. In this context, the aim of this article is to
analyze the interaction between culture, religious texts, and the art of animation, and to interpret
the manifestation and transformation of national memory in society by examining the tangible
and intangible cultural elements in the example of the film Ahmet, produced by Kazakhstan’s
Sak Studios.
In this paper, the nature of digital adaptations based on oral and written culture is examined
through content analysis of the mentioned animation text. The film Ahmet/Ахмет, which focuses
on the childhood of the great Turkish Sufi and spiritual figure Khoja Ahmed Yasawi, constitutes
the central subject of this research in terms of its material and spiritual motifs. Another outcome
of the study is the argument that collective unconscious imagery, conveyed through the art
of animation, serves as a tool for strengthening cultural ties and fostering unity within the
Turkic world. The aesthetic power of narratives transmitted through visual communication
tools, and the cultural interaction and traditional values addressed in these visual contents,
are of considerable importance in terms of literary criticism. The influence of animation as
a medium of cultural transmission is discussed through textual analysis, asserting that such
visual narratives optimize the formation of cognitive perception and visual text structures. It is
argued in this textual analysis that animation, as a means of cultural transmission, optimizes the
formation of cognitive perception and visual textual structures, and in the specific case of this
film focusing on the spiritual legacy of Khoja Ahmed Yasawi, contributes to the strengthening
of Turkic-Islam identity.

Anahtar Kelimeler

animation , culture , folklore , cultural transmission , Ahmet Yesevi.

Proje Numarası

-

AHMET/АХМЕТ ADLI KAZAK ANİMASYON FİLMİ VE BİR YESEVÎ EFSANESİ

Öz

Son yıllarda dijital teknolojiler, metin üretim yöntemleri ve sesli-görsel ürünlerin kalitesi
üzerinde önemli bir etkileşim yaratmıştır. Günümüzde popüler birçok medya aracı arasında
sanat, teknoloji ve kültürel aktarımı birleştiren animasyon endüstrisi ön plana çıkmaktadır.
Folklor ve dinî muhtevalı metinler animasyon sanatı ve pedagoji bilimi açısından yaygın
ve etkin ürünlerdir. Sözlü ve yazılı halk anlatılarının görsel tabanlı uyarlamaları ve yeniden
anlatımları yoluyla geniş kitleler kültürel mirasın, millî bilincin, millî simgelerin farkındalığına
erişebilmektedir. Bu bağlamda makalenin amacı kültür, dinî metinler ve animasyon sanatı
arasındaki etkileşimi ve toplumda millî hafızanın tezahürü ve dönüşümünü Kazakistan Sak
Stüdyolarında yapılan Ahmet/Ахмет filmi örneği üzerinden maddi ve manevî kültür unsurlarını
ele almak suretiyle yorumlamaktır.
Bu makalede sözlü ve yazılı kültürden yola çıkarak yapılan dijital uyarlamaların mahiyeti
adı geçen animasyon metni üzerinden içerik çözümlemesi yoluyla ele alınmıştır. Büyük Türk
mutasavvıfı ve arifi Hoca Ahmet Yesevî’nin çocukluk dönemini konu alan Ahmet/Ахмет adlı
film, içerdiği maddi ve manevî motifler açısından bu çalışmanın ana konusudur. Kolektif bilinç
dışı imgelerin animasyon sanatı aracılığıyla kültürel bağları güçlendirme ve Türk dünyasında
dostluğu geliştirme aracı olduğu da çalışmanın bir başka çıktısıdır. Görsel iletişim araçları
kanalıyla anlatıların estetik gücü, kültürel etkileşim ve geleneksel değerlerin ele alındığı içerik
çözümlemeleri edebî eleştiri açısından oldukça değerlidir. Animasyonun kültürel aktarım
aracı olarak kitleler üzerindeki etkisi söz konusu metin çözümlemesinde bilişsel algı ve görsel
metin yapılarının teşekkülünü optimize ettiği ve aynı zamanda Hoca Ahmet Yesevî’nin manevi
mirasını konu eden bu film özelinde Türk-İslam kimliğinin güçlenmesine katkıda bulunduğu
tezi savunulmuştur

Anahtar Kelimeler

animasyon , kültür , folklor , kültürel aktarım , Ahmet Yesevî.

Etik Beyan

Araştırma daha önce yayınlanmamış veya yayınlanmak üzere başka bir mecraya gönderilmemiştir. Yazar araştırma sürecinde etik ilke ve kurallara uymuştur. Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Yazarların Katkı Düzeyleri eşittir. Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• adilet.zan.kz.“Балалардың денсаулығы мен дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау
• туралы заңнама ̸ Çocukların Sağlığına ve Gelişimine Zararlı Bilgilerden Korunmasına İlişkin Mevzuat. Erişim 4 Nisan 2025. https://adilet.zan.kz/kaz/
• Armstrong, Karen. The Battle for God: A History of Fundamentalism/Tanrı Uğruna Savaş: Fundamentalizmin Tarihi: Ballantine Books, 2011.
• azretsultan.kz. “Ясауимен байланысты аңыз әңгімелер”/“Yesevi İle İlgili Efsaneler”. Erişim 5 Mayıs 2025. https://azretsultan.kz/yasauimen-bajlanysty-a-yz-gimeler/
• Bolat, Nursel - Karaca Özdemir, Tuğçe. “Alevilik ve Bektaşiliğin Animasyon Filmde Temsili: Hünkâr Bektaş Aslan ve Ceylan Örneği”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 108, (Aralık 2023), 381-402.
• Daurenbekov, B. Ahmet/Ахмет. SAK Stüdyoları, 2023.
• defter-i-ussak.blogspot.com. “Şeyhin En Çok Sevdiği Derviş”. Erişim 18 Eylül 2025. https:// defter-i-ussak.blogspot.com/2021/10/seyhin-en-cok-sevdigi-dervis.html
• Erdoğan, Oğuz. Aziz Mahmud Hüdâyî ve Türbesi Etrafındaki Folklorik Unsurların İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
• Halas, John- Manvell, Roger. The Technique of Film Animation,1970.
• Harmancı, Meriç. “In the Context of Turkish Culture Animal Symbolism in Heterodox Dervishes/ Türk Kültürü Bağlamında Heterodoks Dervişlerde Hayvan Sembolizmi”, Folklor/Edebiyat 2022: 333-346.
• Karaman, Hamdi - Yılar, Ömer. “Çizgi Filmlerde Halk Bilimi Unsurlarının Kullanımı: Niloya Örneği”, Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 6(2), (2020): 149-165. Kuran.kz. Erişim 18 Eylül 2025. https://kuran.kz/
• Mete, Ayşegül. “Horasan Ekolünün Teşekkülünde Hâtim el-Esam ve Entelektüel Ağı.” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD) 25.48 (2023): 331-359.
• Muslim.kz. Құл Қожа Ахмет Ясауи туралы не білеміз?/ Kul Hoca Ahmet Yesevî Hakkında Ne Biliyoruz? Erişim 2 Mayıs 2025. https://muslim.kz/kz/article/qul-qozha-akhmetyasaui- turaly-ne-bilemiz
• Nur, İsmail Hakkı. “Mesnevide Hayvan Karakterleri (Metaforları).” Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 2.1 (2013): 29-47.
• Öktem, F.- Sayıl M.- Özen S. Kodlayıcı Eğitim Kitapçığı. Ankara: RTÜK Yayınları, 2006.
• Sala, Renato. “Ahmed Yasawi: Life, Words and Significance in the Kazakh Culture/ Ahmed Yesevî: Kazak Kültüründe Yaşam, Sözler ve Önemi. Journal of History 2018: 115-138.
• Spengler, Robert et. al. “Arboreal crops on the medieval Silk Road: Archaeobotanical studies at Tashbulak ̸ Ortaçağ İpek Yolu’nda Ağaçsal Ürünler: Taşbulak’ta Arkeobotanik Çalışmalar” PLoS One 2018: 1-14 .
• Storiesformuslimkids.wordpress.com. “Go where no one can see you”. История Хатым аль- Асама/ Hatım El-Esam’ın Tarihi. Erişim 10 Mayıs 2025. https://storiesformuslimkids.
• wordpress.com/2019/12/17/go-where-no-one-can-see-you/ Tosun, Cemal. Hoca Ahmed Yesevi, Hayatı, Eserleri ve Toplumu Eğitme Metodu. Dini Araştırmalar 2000: 119-132.
• Брызгалова, Мария Денисовна. “Татьяна Толстая: самоидентификация vs литературная репутация ̸ Tatyana Tolstaya: Kendini Tanımlama ve Edebi İtibar.” Уральский филологический вестник. Серия: Русская литература XX-XXI веков: направления и течения 3 (2019): 125-134.
• Каминская, Елена. “Культурные смыслы традиционного фольклора ̸ Geleneksel Folklorun Kültürel Anlamları”. Вестник культуры и искусств 2014: 45-49.
• Кыйсыкова, Асем. “Қазақ фольклоры арқылы эстетикалық тәрбие берудің мазмұны / Kazak Folkloru Aracılığıyla Estetik Eğitimin İçeriği”. Вестник КазНУ. Серия педагогическая 30 (2-3) (2010): 129-132.
• Сайфунов, Бауыржан. “Ahmad Yassawi from the Perspective of Primary Sources / Birincil Kaynaklar Açısından Ahmet Yesevi”. Hikmet 2024: 50-60.
• Kaynak Kişi 1- Boribek Camila, Kazakistan ̸ Çimkent, 75. Derleme Tarihi: 24.04.2025