Organizational Problems of Faith Missioned Establishments as Public Institution or RNGOs In Secular Countries and Model Proposal Particular to Turkey
Öz
Even in societies where the principle of secularism is adopted, state-religion relations and the institutional structures of faith-based organizations (FBOs) can exhibit significant differences and tensions. This study examines, from a management and organization perspective, a fundamental organizational problematic arising within the framework of Turkey’s specific practice of secularism: on the one hand, the central position of the Directorate of Religious Affairs (DİB), which represents Sunni Islam under state control and funding, and on the other hand, the organizational forms of other faith groups, primarily Alevis, who largely operate with non-governmental organization (NGO) status, struggling with recognition and resource challenges. The main aim of the research is to analyze the origins of this institutional asymmetry, its current functioning, and the problems it creates from the perspectives of different sociological groups (Alevi Faith Leaders, Alevi Institutional Managers, Academics, Intellectuals, Politicians), to compare it with international models, and to develop recommendations for a more just and pluralistic organizational model in the Turkish context. The study employed a sequential explanatory mixed-methods design; in the first phase, in-depth interviews were conducted with 40 participants (8 from each of the 5 groups), and in the second phase, a 14-dimensional (247-item) scale developed from the qualitative findings was administered to the same 40 participants, and differences in views between groups were tested using ANOVA. Findings reveal a widespread perception that the DİB’s current structure conflicts with the principles of secularism and equality, while Alevi NGOs face serious legitimacy, resource, and institutionalization challenges. ANOVA results showed statistically significant differences between the groups regarding issues such as the perception of historical problems, ideal organizational principles, DİB’s partiality, Alevi representation, and the Cem University project; the distinct perspectives of the Academic group compared to others were particularly noteworthy. In light of the critique of existing models, the study proposes an autonomous and pluralistic representation mechanism centered around Alevi Faith Leaders (Alevi Islamic Representative Assembly - AİTM). The findings contribute to the literature on state-religion relations, FBO governance, institutional environments, and minority rights in Turkey, and provide significant implications for policymakers towards establishing a more egalitarian religious governance model.
Anahtar Kelimeler
LAİK ÜLKELERDE İNANÇ MİSYONLU KURUMLARIN KAMU KURUMU VE STK OLARAK ÖRGÜTLENMELERİ SORUNSALI VE TÜRKİYE’YE ÖZGÜ BİR MODEL ÖNERİSİ
Öz
Laiklik ilkesinin benimsendiği toplumlarda dahi devlet-din ilişkileri ve inanç temelli örgütlerin (İTÖ) kurumsal yapıları önemli farklılıklar ve gerilimler gösterebilmektedir. Bu çalışma, Türkiye’deki kendine özgü laiklik pratiği çerçevesinde ortaya çıkan temel bir örgütsel sorunsalı yönetim ve organizasyon perspektifinden incelemektedir: Bir yanda devlet kontrolünde ve finansmanında olan, Sünni İslam’ı temsil eden Diyanet İşleri Başkanlığı’nın (DİB) merkezi konumu, diğer yanda ise başta Aleviler olmak üzere diğer inanç gruplarının büyük ölçüde sivil toplum kuruluşu (STK) statüsünde, tanınma ve kaynak sorunlarıyla mücadele eden örgütlenme biçimleri. Araştırmanın temel amacı, bu kurumsal asimetrinin kökenlerini, mevcut işleyişini ve yarattığı sorunları farklı sosyolojik kesimlerin (Alevi İnanç Önderleri, Alevi Kurum Yöneticileri, Akademisyenler, Entelektüeller, Siyasetçiler) bakış açılarından analiz etmek, uluslararası modellerle karşılaştırmak ve Türkiye bağlamında daha adil ve çoğulcu bir örgütlenme modeli için öneriler geliştirmektir. Çalışmada, sıralı açıklayıcı karma yöntem deseni benimsenmiştir; ilk aşamada 40 katılımcıyla (5 gruptan 8’er kişi) derinlemesine mülakatlar yapılmış, ikinci aşamada ise nitel bulgulardan geliştirilen 14 boyutlu (247 madde) bir ölçek aynı 40 katılımcıya uygulanarak gruplar arası görüş farklılıkları ANOVA ile test edilmiştir. Bulgular, DİB’in mevcut yapısının laiklik ve eşitlik ilkeleriyle çeliştiği algısının yaygın olduğunu, Alevi STK’larının ise ciddi meşruiyet, kaynak ve kurumsallaşma sorunları yaşadığını ortaya koymaktadır. ANOVA sonuçları, özellikle tarihsel sorunların algılanışı, ideal örgütlenme ilkeleri, DİB’in taraflılığı, Aleviliğin temsiliyeti ve Cem Üniversitesi gibi konularda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı görüş farklılıkları olduğunu göstermiştir; bilhassa Akademisyenler grubunun diğer gruplardan ayrışan perspektifleri dikkat çekicidir. Çalışma, mevcut modellerin eleştirisi ışığında, Alevi İnanç Önderlerini merkeze alan, özerk ve çoğulcu bir temsil mekanizması (Alevi İslam Temsilciler Meclisi - AİTM) modeli önermektedir. Bulgular, Türkiye’de din-devlet ilişkileri, İTÖ yönetişimi, kurumsal çevre ve azınlık hakları konularındaki literatüre katkı sunmakta ve politika yapıcılara daha eşitlikçi bir dini yönetişim modeli oluşturma yönünde önemli çıkarımlar sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
