SOLIDARITY IN TURKISH ADMINISTRATION CULTURE: A RESEARCH ON THE SOCIAL AND POLITICAL ASPECTS OF THE AKHISM ORGANİZATION

Öz

Akhism, is a unique civil society model that takes its roots from the futuwwa understanding of Islamic civilization and deeply influenced the social, political and economic life in Anatolia during the Seljuk and Ottoman periods. In this respect, Akhism has a multifaceted structure that provides its members with professional, moral and military training, ensures social integration and acts as a balancing element by establishing relations with political authority. Especially, the important roles it played in preserving social order and revitalizing urban life in Anatolia during critical periods such as the disintegration of the Seljuk State, the Mogol invasion and the establishment of the Ottoman State reveal the political and social aspect of the Akhism Organization in the history of Turkish administration. In addition, Akhism also has a vocational training role to have based on the hierarchy of apprentice-skilled-master. This role has brought social solidarity behavior to Akhism in terms of teaching individuals art as well as giving them the awareness of honesty, brotherhood and service to society. On the other hand, one of the most fundamental elements reflecting the Turkish management tradition is the understanding of solidarity. Throughout history, the need for solidarity has always been emphasized when faced with difficult problems or when seeking to achieve social development goals. Therefore, solidarity has become one of the fundamental dynamics of Turkish management culture. In this study, which aims to examine the concept of solidarity, which provides solutions to many problems in terms of Turkish administrative culture, through the political and social roles of the Akhism Organization, discussed how the futuvvet morality turned into a professional ethic and a principle of social solidarity through the Akhism Organization. In the study, the social and political functions of the Akhism Organization in the historical process were investigated through literature review and document review method. The findings show that the social and political aspects of the Akhism Organization have transformed into a principle of solidarity in the Turkish administrative culture, and that as the organization lost its institutional nature, there have been changes in the understanding of solidarity in its field of activity.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Management Culture
• Akhism Organization
• Social and Political Solidarity

TÜRK YÖNETİM KÜLTÜRÜNDE DAYANIŞMA: AHİLİK TEŞKİLATI’NIN SOSYAL VE SİYASAL YÖNLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Ahilik, kökenini İslam medeniyetinin fütüvvet anlayışından alan ve Anadolu'da Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde sosyal, siyasal ve iktisadi hayatı derinden etkileyen özgün bir sivil toplum modelidir. Bu yönüyle Ahilik, üyelerine mesleki, ahlaki ve askeri eğitim veren, toplumsal bütünleşmeyi sağlayan ve siyasi otoriteyle ilişkiler kurarak bir denge unsuru olan çok yönlü bir yapıya sahiptir. Özellikle Selçuklu Devleti'nin dağılması, Moğol istilası ve Osmanlı Devleti'nin kurulması gibi kritik dönemlerde Anadolu'da toplumsal düzenin korunması ve şehir hayatının canlandırılmasında oynadığı önemli roller, Ahilik Teşkilatı'nın Türk yönetim tarihindeki siyasal ve toplumsal yönünü ortaya koymaktadır. Ayrıca Ahiliğin, yamak-çırak-kalfa-usta hiyerarşisine dayalı mesleki eğitim rolü de bulunmaktadır. Bu rol Ahiliğe, bireylere sanatı öğretmek, dürüstlük, kardeşlik ve topluma hizmet bilincini kazandırmak açılarından toplumsal dayanışma davranışını kazandırmıştır. Diğer taraftan Türk yönetim geleneğini yansıtan en temel unsurlardan biri de dayanışma anlayışıdır. Tarih boyunca, çözülmesi güç sorunlarla karşılaşıldığında veya toplumsal kalkınma hedeflerine ulaşılmaya çalışıldığında dayanışmanın gerekliliği her zaman vurgulanmıştır. Dolayısıyla dayanışma Türk yönetim kültürünün temel dinamiklerinden biri haline gelmiştir. Türk yönetim kültürü açısından pek çok soruna çözüm getiren dayanışma kavramını, Ahilik Teşkilatı’nın siyasal ve toplumsal rolleri üzerinden incelemeyi amaçlayan bu çalışmada, fütüvvet ahlakının Ahilik Teşkilatı aracılığıyla nasıl bir meslek etiğine ve toplumsal dayanışma ilkesine dönüştüğü ele alınmaktadır. Çalışmada Ahilik Teşkilatı’nın tarihsel süreçteki toplumsal ve siyasal işlevleri, alan yazın taraması ve doküman inceleme yöntemi aracılığıyla araştırılmıştır. Bulgular, Ahilik Teşkilatı'nın sosyal ve siyasal yönlerinin, Türk yönetim kültüründe dayanışma ilkesine dönüştüğünü, teşkilatın kurumsal niteliğini kaybetmesiyle faaliyet alanındaki dayanışma anlayışında değişimlerin yaşandığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Yönetim Kültürü
• Ahilik Teşkilatı
• Sosyal ve Siyasal Dayanışma

Etik Beyan

Çalışmanın, etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalar arasında yer aldığını beyan ederiz.

Kaynakça

1. Akça, Gürsoy. “Ahilik Geleneği ve Günümüz Fethiye Esnafı”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 14 (2003), 209-219.
2. Akçacı, Taner - Özdemirci, İlbey N. C. “Ahilikten Meslek Kuruluşlarına Yapısal Bir Dönüşüm”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi 10 (2014), 29-53.
3. Akdağ, Mustafa. Türkiye’nin İktisadî ve İçtimaî Tarihi C.1 1243-1453, İstanbul: Tekin Yayınevi, 1979.
4. Akgül, Deniz. “Ahilik Kültüründeki Etik İlkelerin Günümüz İşletmelerine Yansımaları: Kırşehir İli Örneği”. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1/1 (2017), 8-26.
5. Aksoy, Aysel. “13 ve 14. yy.’da Anadolu’da Ahi Teşkilatı, Etkisi ve Siyaseti”. Medeniyet ve Toplum Dergisi 2/1 (2018), 19-35.
6. Andaç, Faruk. (1993). “Osmanlı Döneminde Ahilik Teşkilatı”. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 11 (1993), 1-14.
7. Arı, Mehmet. (2008). “Ahiliğin Siyasal Boyutları ve Günümüzde Yeniden Yorumlanması”. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16/1 (2008), 38-55.
8. Aslantürk, Arzu Yılmaz. “Osmanlı Şehirlerinde Kapitalizm Kalkanı: Ahilik Zihniyeti ve Loncalar”. Ahi Evran International Conference on Scientific Research. ed. A. Kazankaya. 36-43. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi, 2021.

9. Atılgan, Deniz. “Ahilik Teşkilatı ve Sosyal Hizmet Uygulamasının Eğiticilik Rolü Bakımından İncelenmesi”. Sosyal Sağlık Dergisi 2/1 (2022), 59-73.
10. Barkan, Ömer Lütfi. “Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Vakıflar ve Temlikler I, İstilâ Devirlerinin Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeleri”, Vakıflar Dergisi 11 (1942), 279-304.
11. Bayram, Sadi. “Ahîlik ve Bir Ahî Şeceresi”. Belleten 58/222 (1994), 295-310.
12. Bayram, Selahattin. “Osmanlı Devleti’nde Ekonomik Hayatın Yerel Unsurları: Ahilik Teşkilâtı ve Esnaf Loncaları”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/1 (2012), 81-115.
13. Cahen, Claude. Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler. çev. Yıldız Moran. İstanbul: E Yayınları Tarih Dizisi, 1979.
14. Ceylan, Kazım. Ahilik Türk-İslâm Medeniyetinde Dünyevî ve Uhrevî Sistem. Kırşehir: Türkiye Cumhuriyeti Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, 2012.
15. Çağatay, Neşet. Bir Türk Kurumu Olan Ahilik. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1974.
16. Çağatay, Neşet. “Anadolu'da Ahilik ve Bunun Kurucusu Ahi Evren”. Belleten 46/182 (1982), 423-436.
17. Çakmak, Muharrem. “Ahiliğin Tasavvufi Temelleri ve Ahilik-Fütüvvet İlişkisi”. Hikmet Yurdu 7(13) (2014), 143-158.
18. Demir, Galip. “Ahilik Sisteminde Emek ve Sermaye Barışıktır”. Beyaz Eşya Dergisi 2 (1993), 90-91.
19. Demir, Galip. Türk Kültürü Ahilik. İstanbul: Ahilik Araştırma ve Kültür Vakfı Yayınları, 1998.
20. Demir, Galip. Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu ve Ahilik. İstanbul: Ahi Kültürünü Araştırma ve Eğitim Vakfı Yayınları, 2000.
21. Demirci, Mehmet. “Ahilikte Fütüvvet Ahlakı”. 1. Uluslararası Ahilik Kültürü Sempozyum Bildirileri. 44-47. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1993.
22. Dilik, Sait. “Sosyal Güvenliğin Tarihsel Gelişimi”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 43/01 (1988), 41-80.
23. Düşükcan, Muhammed - Başdaş, Oğuzhan. “Ahilik İlke ve Uygulamalarının Günümüz Kobi'lerine Yansıması: Elazığ İli Örneği”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18/70 (2019), 866-881.
24. Eflaki, Ahmed. Menakibü’l Arifin. çev. Tahsin Yazıcı). İstanbul: MEGSB Yayınları, 1986.
25. Ekinci, Yusuf. Ahilik ve Meslek Eğitimi. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1990.
26. Ekinci, Yusuf. Ahilik. İstanbul: Mihrabad Yayınları, 2016.
27. Erdem, Ekrem. Ahilik: Ahlakla Kalitenin Buluştuğu Bir Esnaf Teşkilatlanma Modeli. Ankara: Detay Yayıncılık, 2008.
28. Erdem, Ekrem. “Ahilik Teşkilatı ve Anadolu Türk Şehirlerinin İktisadi Yapısı: Kayseri Üzerine bir Değerlendirme. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 54 (2019), 208-230.
29. Erdem, Ekrem. “Fütüvvetnamelerin İslam İktisat Düşüncesi İçindeki Yeri”. İş Ahlakı Dergisi 14/1 (2021), 27-62.
30. Erken, Veysi. Bir Sivil Örgütlenme Modeli: Ahilik. Ankara: Berikan Yayınevi, 2008.
31. Gök, Mehmet. “Ahilik Teşkilatı ve Sosyo-Ekonomik Etkileri”. International Journal of Social and Economic Sciences 11(2) (2021), 91–120.
32. Gölpınarlı, Abdülbâki. “İslam ve Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilatı ve Kaynakları”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 11/1-4 (1949-1950), 6-354.
33. Gülerman, Adnan. - Taştekil, Sevda. Ahi Teşkilatının Türk Toplumunun Sosyal ve Ekonomik Yapısı Üzerindeki Etkileri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1993.
34. Güllülü, Sabahattin. Sosyoloji Açısından Ahi Birlikleri. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1992.
35. Gündüz, Ali Yılmaz vd. “Ahilik Teşkilatında ve Günümüzde Tüketicilerin Korunmasına Yönelik Çalışmalar Üzerine Bir Değerlendirme”. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 14/2 (2012), 37-54.
36. İbn Battûta. İbn Battûta Seyahatnâmesi I. çev. A. Sait Aykut. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2000.
37. İnalcık, Halil. Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları 1302-1481. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırma Merkezi, 2010.
38. İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600). çev. Ruşen Sezer. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003.
39. Karagül, Mehmet. “Ahilik ve Sosyal Sermaye Bağlamında İş Ahlakı ve Üretim İlişkisi”. Akademik Bakış Dergisi 32 (2012), 1-16.
40. Karasoy, Yakup. “Ahi Kelimesi ve Türk Kültüründe Ahilik”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 14 (2003), 1-23.
41. Kaşgari, Mahmud El. Divanü Lugati’t-Türk. çev. Serap Tuba Yurteser-Seçkin Erdi. İstanbul: Kabalcı Yay, 2007.
42. Kaya, Umut. “Değerler Eğitiminde Bir Meslek Teşkilâtı: Ahîlik”. Değerler Eğitimi Dergisi 11/26 (2013), 41-69.
43. Kayadibi, Fahri. “Anadolu Selçuklular Döneminde Ahi Teşkilatında Eğitim”. İstanbul Journal of Sociological Studies 26 (2011), 177-188.
44. Köprülü, Fuad. Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1991.
45. Mahiroğulları, Adnan. “Selçuklu/Osmanlı Döneminde Kurumsal Bir Yapı: Ahilik/Gedik Teşkilatı ve Sosyo-Ekonomik İşlevleri”. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi 54 (2008), 139-154.
46. Marşap, Göksel. “Evrensel Etik Değerler Işığında Anadolu'da Ahilik Anlayışı ve Stratejik Liderlik Yaklaşımı”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 12/3 (2023), 1948-1964.
47. Özerkmen, Necmettin. “Ahiliğin Tarihsel-Toplumsal Temelleri ve Temel Toplumsal Fonksiyonları-Sosyolojik Yaklaşım”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 44/2 (2004), 57-78.
48. Şahin, H. Adalet, Dürüstlük ve Bereketin Temsilcisi Ahiler. İstanbul: Erdem Yayınları, 2021.
49. Taeschner, Franz. “İslam’da Fütüvvet Teşkilatının Doğuşu Meselesi ve Tarihi Ana Çizgileri”. çev. Semahat Yüksel. Belleten 36/142 (1972), 203-236.
50. Tatlılıoğlu, Kasım. “Ahilik Teşkilatında Anadolu Türk Kadınının Girişimciliğine Sosyal – Psikolojik Bir Yaklaşım”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2/4 (2012), 69-92.
51. Tekin, Mustafa. “Bir Sosyal Kontrol Aracı Olarak Ahîlik ve Toplumsal Dinamikleri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/21 (2006), 219-235.
52. Tuncer, Azize Serap. “Kamu Yönetimi Geleneği Açısından Osmanlı’da Ahilik Kurumu (Devlet Ana Eseri’nin Ahilik Değinileri Üzerinden Bir Değerlendirme)”. Politik Ekonomik Kuram 6/2 (2022), 351-370.
53. Uçma, İ. Bir Sosyal Siyaset Kurumu Olarak Ahilik. İstanbul: İşaret Yayınları, 2011.
54. Ustakara, Fuat. “Türklerde Sosyal Sorumluluğun Temelleri: Halkla İlişkiler Açısından Ahilik Teşkilatı Üzerine Bir Değerlendirme”. Selçuk İletişim 12/2 (2019), 1197-1209.
55. Ünsür, Ahmet. “Ahilik Sistemi Değerleri Yönetim ve Eğitimi”. Değerler Eğitimi Dergisi 18/39 (2020), 297-337.
56. Werner, Ernst. Büyük Bir Devletin Doğuşu. çev. Orhan Esen-Yılmaz Öner. İstanbul: Alan Yayıncılık, 1986.
57. Yıldırım, Serpil. “Türk Toplumsal ve Siyasal Hayatına Etkileri Bakımından Fütüvvet ve Ahilik Teşkilatı”. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD) 17/32 (2025), 271-293.