Somut olmayan kültürel miras kapsamında geleneksel el sanatı ustalığı: Sakarya örneği

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 430 - 441, 31.12.2025

Vildan Tüysüz , Serkan Semint , Orhan Batman

https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1667474

Öz

Geleneksel el sanatları, doğal ve yerel kaynaklı malzemelerin kullanılması, enerji tüketiminin azaltılması ve daha az atık üretilmesi gibi sürdürülebilir üretim yöntemlerini içermektedir. Bu yaklaşım çevresel etkiyi en aza indirmekte ve doğal kaynakların verimli kullanımını teşvik etmektedir. Bu açıklamadan hareketle çalışmanın amacı; somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilen geleneksel el sanatlarını araştırıp sürdürülebilirliğine dikkat çekmektir. Bu amaç doğrultusunda el sanatları ustaları baz alınmıştır. Araştırmanın evrenini Sakarya’nın Taraklı ilçesi oluştururken örneklemini ise Taraklı’da bulunan el sanatları ustaları oluşturmaktadır. Çalışmada veri elde etmek için nitel araştırma yöntemlerinden olan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın amacına ulaşması için 8 el sanatı ustasıyla yüz yüze ve telefonla görüşme sağlanmıştır. Araştırma kapsamında 25 Haziran 2024-20 Temmuz 2024 tarihleri arasında görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda temalar oluşturulmuş ve katılımcılardan alınan bulgular araştırma amacına uygun olacak şekilde yorumlanmıştır. Araştırma sonucuna göre el sanatları işçiliğinin son demlerinin yaşandığı, sürdürülebilirliğinin ve nesilden nesile aktarımının zor olduğu, el sanatları işçiliğinde ekonomik bir getirinin olmaması, devlet desteklerinin sağlanmaması, usta çırak ilişkisinin ortadan kalktığı gibi çeşitli sorunlar saptanmıştır. Bu sonuçlar ve sorunlara istinaden çalışma sonunda öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Somut Olmayan Kültürel Miras , Geleneksel El Sanatı , Sürdürülebilirlik , Sakarya

Etik Beyan

Bu çalışmada kullanılan görüşme için izin, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Etik Kurulu'nun 05/08/2024 tarihli ve 47/3 numaralı toplantısında, 135897 numaralı kararıyla alınmıştır. Aksi bir durumun tespit edilmesi halinde, TO&RE Dergisi'nin hiçbir sorumluluğu yoktur ve tüm sorumluluk çalışmanın yazar(lar)ına aittir.

Traditional handicraft mastery within the scope of intangible cultural heritage: Sakarya example

Öz

Traditional handicrafts include sustainable production methods such as using natural and locally sourced materials, reducing energy consumption, and producing less waste. This approach minimizes environmental impact and encourages the efficient use of natural resources. Based on this explanation, the aim of this study is to investigate traditional handicrafts, considered within the scope of intangible cultural heritage, and to draw attention to their sustainability. For this purpose, handicraft masters were taken as a basis. The research population was the Taraklı district of Sakarya, while the sample consisted of handicraft masters in Taraklı. Semi-structured interviews, a qualitative research method, were used to obtain data in the study. To achieve the research objective, eight handicraft masters were interviewed face-to-face and by telephone. Within the scope of the research, interviews were conducted between 25 June 2024 and 20 July 2024. Themes were created based on the information obtained, and the findings from the participants were interpreted in accordance with the research objective. The research findings revealed several problems, including the fact that handicrafts are in their final stages, their sustainability and transmission from generation to generation are difficult, the lack of economic returns in handicrafts, the lack of government support, and the disappearance of the master-apprentice relationship. Based on these findings, the study concludes with several recommendations.

Anahtar Kelimeler

Intangible Cultural Heritage , Traditional Handicraft , Sustainability , Sakarya

Etik Beyan

Permission for the interview used in this study was obtained from the Ethics Committee of Sakarya University of Applied Sciences at its meeting dated 05/08/2024 and numbered 47/3, with decision numbered 135897. In case of detection of a contrary situation, TO&RE Journal has no responsibility, and all responsibility belongs to the author(s) of the study.

Kaynakça

• Alivizatou-Barakou, M., Kitsikidis, A., Tsalakanidou, F., Dimitropoulos, K., Giannis, C., Nikolopoulos, S. & Grammalidis, N. (2017). Intangible cultural heritage and new technologies: challenges and opportunities for cultural preservation and development. Mixed Reality and Gamification for Cultural Heritage, 129-158.
• Altınay, M., & Dinçer, F. İ. (2017). Geleneksel el sanatlarının yaratıcı turizm kapsamında değerlendirilmesi. Journal of Recreation and Tourism Research, 4 (Special Issue 1), 343-352.
• Arıoğlu, İ. E. & Aydoğdu Atasoy, Ö. (2015). Somut olmayan kültürel miras kapsamında geleneksel el sanatları ve kültür ve turizm bakanlığı. Electronic Turkish Studies, 10(16), 109-126.
• Auclair, E. & Fairclough, G. (2015). Living between past and future: an ıntroduction to heritage and cultural sustainability. In Theory and practice in heritage and sustainability (pp. 1-22). Routledge.
• Begiç, H. N. & Öz, C. (2019). Geleneksel el sanatlarımızdan elâzığ palu çakması’nın sürdürülebilirliği üzerine bir çalışma. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29(2), 181-190.
• Belber, B. G. & Duman, D. (2023). Sürdürülebilir turizmde geleneksel el sanatları ürünlerinin rolü ve önemi: hatay ilinde bir araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 31-48.
• Biernacki P. & Waldorf D. (1981). Snowball sampling: problems and techniques of chain referral sampling. Sociological Methods & Research. 10(2),141-63.
• Cominelli, F. & Greffe, X. (2012). Intangible cultural heritage: safeguarding for creativity. City, Culture and Society, 3(4), 245-250.
• Deniz, T. & Çelik, Ö. (2020). Somut olmayan kültürel miras taşıyıcıları: safranbolu el sanatları ustaları üzerine bir inceleme. Doğu Coğrafya Dergisi, 25(43), 123-138.
• Eroğlu, E. & Köktan, Y. (2013). Geleneksel Türk El Sanatlarından Çömlekçilik (Sakarya Örneği). Akademik Bakış-Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi (36), 1-14.
• Härkönen, E., Huhmarniemi, M. & Jokela, T. (2018). Crafting sustainability: handcraft in contemporary art and cultural sustainability in the finnish lapland. Sustainability, 10(6), 1907.
• Korkmaz, E. (2016). Denizli İli Yaşayan El Sanatları (Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Lenzerini, F. (2011). Intangible cultural heritage: the living culture of peoples. European Journal of International Law, 22(1), 101-120.
• Maxwell, J. (1996). Qualitative research design: an ınteradive approach. Thousand Oaks, CA: Sage
• Ministry of National Education (2012, September). “İllere Göre Geleneksel El Sanatlarımız” https://kenansahin60.wordpress.com/wpcontent/uploads/2014/01/03050604_gelenekselelsanatlari.pdf (Erişim Tarihi: 24.06.2024).
• Noy, C. (2008). Sampling knowledge: the hermeneutics of snowball sampling in qualitative research. International Journal of Social Research Methodology, 11(4), 327-44.
• Özdemir, N. (2018). Geleneksel bilgi ve kültür ekonomisi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 18(1), 1-28.
• Özen, Y., & Gül, A. (2007). Sosyal ve eğitim bilimleri araştırmalarında evren-örneklem sorunu. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 394-422.
• Öztürk, C. (2014). Geleneksel el sanatları ve İstanbul’da beş yıldızlı otellerdeki uygulamalar. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Öztürk, İ. (2005). Türk el sanatlarının günümüzdeki durumu (Tarihçe, Sorunlar, Öneriler). Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 67-75.
• Petronela, T. (2016). The ımportance of the ıntangible cultural heritage in the economy. Procedia Economics and Finance, 39, 731-736.
• Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2024, September). https://sakarya.ktb.gov.tr/TR-293978/somut-olmayan-kulturel-miras.html (Erişim Tarihi: 24.06.2024).
• Sakarya Valiliği (2024, September). “Sakarya'da El Sanatları” http://www.sakarya.gov.tr/sakaryada-el-sanatlari (Erişim Tarihi: 24.06.2024).
• Shomirzayev, M. K. (2020). Ethnic characteristics of national traditional crafts. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol, 8(12), 216-225.
• Skublewska-Paszkowska, M., Milosz, M., Powroznik, P. & Lukasik, E. (2022). 3D technologies for ıntangible cultural heritage preservation- literature review for selected databases. Heritage Science, 10(1), 3.
• Şatır, S. (2016). Zanaat ve el sanatlarının sürdürülebilirlik bağlamlı tasarım değerleri. UTAK 2016 Bildiri Kitabı Sorumluluk, Bağlam, Deneyim ve Tasarım, (21-23 Eylül 2016).
• Tekin, H. H., & Tekin, H. (2006). Nitel araştırma yönteminin bir veri toplama tekniği olarak derinlemesine görüşme. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3 (13), 101-116.
• Üstün, B. (2016, September). Veri toplama yöntemleri. http://www. phdernegi. org/wpcontent/uploads/2016/03/veri_toplama_yontemleri.pdf. (Erişim Tarihi: 06.25.2024)
• Yang, Y., Shafi, M., Song, X. & Yang, R. (2018). Preservation of cultural heritage embodied in traditional crafts in the developing countries. A case study of pakistani handicraft ındustry. Sustainability, 10(5), 1336.